II SA/Ol 737/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R.K. na postanowienie Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie warunków weterynaryjnych w zakresie produkcji mleka postanawia odmówić przyznania R.K. prawa pomocy. We wniosku z dnia 26 lipca 2007 r., złożonym na urzędowym formularzu, R.K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu powołał się na okoliczności związane z prowadzoną przez siebie działalnością rolniczą. "[...]". W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia 18 października 2007 r. "[...]". Zauważyć należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane wyłącznie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Do osób takich zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały całkowicie środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe to powinna partycypować w kosztach postępowania. W świetle art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strony zobowiązane są bowiem do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Na ocenę możliwości finansowych strony ma natomiast wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i pożytki jakie może przynosić. Z przytoczonych wyżej przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika ponadto, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać Sąd, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym należycie go uzasadnić, a w warunkach określonych w art. 255 powołanej ustawy przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Zauważyć należy, iż skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, obejmującego nieruchomość rolną "[...]", dzierżawcą dodatkowych "[...]" gruntów, a ponadto hodowcą zwierząt gospodarskich. Od 2005 r. prowadzi działalność rolniczą i mimo, że nie przynosi ona oczekiwanych zysków, "[...]", to jednak przynosi pożytki, w tym w formie dotacji ze środków publicznych, które umożliwiają funkcjonowanie gospodarstwa rolnego i rozwijanie działalności związanej z hodowlą zwierząt ("[...]"). Wprawdzie skarżący ponosi straty w płodach rolnych spowodowane klęskami suszy, jakie obejmują corocznie jego gospodarstwo rolne, to jednak zauważyć należy również, iż nie obejmują one całego gospodarstwa rolnego. Z uwagi na ponoszone straty, część wydatków związanych z prowadzeniem działalności rolniczej pokrywana jest ze środków pochodzących z zaciąganych przez skarżącego kredytów suszowych, których spłata, poza odsetkami, wymagalna stanie się jednak dopiero w przyszłych latach. Z powyższego wynika zatem, że prowadząc działalność rolniczą, skarżący dysponuje w ciągu roku określonymi środkami finansowymi, które zabezpieczają funkcjonowanie gospodarstwa rolnego. Mając zaś na uwadze powyższe, powzięto wątpliwość, czy w tej sytuacji skarżący jest osobą, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Mimo bowiem okresowych trudności, zaciąganych pożyczek od rodziny ("[...]"), jest w stanie prowadzić gospodarstwo rolne, utrzymać i powiększyć hodowlę zwierząt nawet mimo, że nie przynosi ona obecnie dochodu. Na skarżącym ciąży wprawdzie zobowiązanie wobec członków rodziny na łączną kwotę "[...]" jednakże zabezpieczeniem jego spłaty jest gospodarstwo rolne wraz z inwentarzem żywym, "[...]". Ciążące na nim zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów suszowych jako, że nie są obecnie wymagalne, nie mogą natomiast znacząco wpłynąć na ocenę obecnej sytuacji materialnej skarżącego, gdyż nie jest wykluczone, że w kolejnych latach klęska suszy nie obejmie już gospodarstwa skarżącego, a wraz z wznowieniem produkcji mleka i jego sprzedażą ich uregulowanie nie będzie stanowiło dla skarżącego problemu. W konsekwencji, mając na uwadze fakt prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej, wezwany on został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących przede wszystkim obecnego źródła utrzymania, gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielem oraz pożytków osiąganych z tytułu prowadzonej przez niego działalności rolniczej. W niniejszej sprawie, złożonych przez skarżącego oświadczeń nie można jednak uznać za kompletne. Oświadczenia te nie wyjaśniają bowiem w sposób jasny i precyzyjny wątpliwości związanych z prowadzoną przez niego działalnością rolniczą i uzyskiwanymi z tego tytułu pożytkami. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może natomiast stanowić podstawy przyznania prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też częściowym. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W niniejszej sprawie, skarżący, mimo wezwania, nie wskazał przede wszystkim wysokości przychodu uzyskanego z działalności rolniczej oraz wysokości i rodzaju kosztów związanych z jej prowadzeniem za cały 2007 r. oraz odrębnie za miesiąc lipiec, sierpień i wrzesień 2007 r., a ponadto źródeł pokrycia ewentualnej straty za ten okres. Wskazał wprawdzie, że ponoszone nakłady są ogromne, a straty nie do obliczenia, a dodatkowo w odniesieniu do 2007 r., że spowodowane klęską suszy straty z okresu wskazanych wyżej trzech miesięcy oszacowane zostały komisyjnie i określone w protokole zbiorczym dla całej wsi, którego nie otrzymał, a ponadto, że państwo nie pokrywa strat i tylko rolnik jest narażony na ich ponoszenie w całości, co prowadzi do zubożenia gospodarstwa rolnego, lecz wyjaśnienia te uznać należy za bardzo ogólne i w istocie unikające udzielenia konkretnej odpowiedzi na zadane w wezwaniu pytanie. Bez pełnych informacji na temat uzyskiwanych przez skarżącego przychodów z tytułu działalności rolniczej oraz rzeczywistych kosztów jej prowadzenia, a tym samym skali ewentualnych strat, nie jest natomiast możliwie ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń nie wynika również wysokość środków finansowych jakimi dysponował w 2007 r., nie można tym samym ustalić, czy był w stanie zabezpieczyć środki finansowe na prowadzenie postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Mimo wezwania, skarżący nie przedłożył ponadto dokumentów potwierdzających wysokość i rodzaj przyznanych mu w latach 2006-2007 dotacji lub płatności ze środków publicznych w związku z prowadzoną działalnością rolniczą oraz pisemnego oświadczenia o terminach ich wypłaty, czy też chociażby w to miejsce pisemnego oświadczenia, obejmującego wszystkie żądane informacje na wskazany temat. Skarżący wskazał jedynie w zaokrągleniu wysokość dopłat wypłaconych mu w 2006 r. ("[...]") i wyjaśnił, że za 2007 r. dopłat jeszcze nie otrzymał, lecz będzie musiał pokryć z nich zadłużenie "[...]" oraz zwrócić pożyczkę dla rodziny "[...]". Wysokość przyznanych dopłat oraz ustalony termin ich wypłaty uznać należy natomiast za istotny, gdyż mając na uwadze wysokość dopłat ze środków publicznych, jakie skarżący uzyskał w 2006 r., można stwierdzić, że ze środków otrzymanych w bieżącym roku, nawet po uregulowaniu wskazanego zadłużenia, będzie w stanie pokryć koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że prawo pomocy nie może być przyznane w sytuacji, gdy pomimo przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, nadal nie wyjaśnione pozostają kwestie związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością rolniczą, jej rozmiarem oraz źródłami jej finansowania. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie, skarżący nie wykazał natomiast wiarygodnie, że mimo prowadzenia działalności rolniczej, nie jest w stanie zabezpieczyć środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, a ewentualne pokrycie nawet części z nich nastąpiłoby z uszczerbkiem koniecznego dla niego utrzymania. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.