II SA/Ol 739/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.M. o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi J.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku stałego – uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić ustanowienia pełnomocnika. J.M. odwołał się od decyzji z dnia "[...]", którą Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił mu przyznania zasiłku stałego. Postanowieniem z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Na skutek rozpoznania skargi J.M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił to postanowienie wyrokiem z dnia 27 września 2007 r. Od tego wyroku J.M. wniósł skargę kasacyjną. Została ona odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 listopada 2007 r. z tego względu, iż skarżący nie jest osobą uprawnioną do sporządzenia tego rodzaju środka odwoławczego Z takiej samej przyczyny odrzucone zostało zażalenie, które J.M. złożył na to postanowienie. W dniu 12 lutego 2007 r. do sądu wpłynął w przepisanej formie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Podał w nim, iż: jest osobą niepełnosprawną, bez uprawnień rentowych; w rejonie, gdzie mieszka jest duże bezrobocie; jest na wyłącznym utrzymaniu ojca, który otrzymuje emeryturę (1380,03 zł); matka pobiera tylko zasiłek opiekuńczy (153 zł); z tych pieniędzy musi utrzymać się trzyosobowa rodzina, której jedynym wartościowym majątkiem jest mieszkanie o pow. 48, 5 m2. Zgłoszony wniosek należy uznać za nieuzasadniony. Celem prawa pomocy [art. 243 i nast. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami)], polegającego m.in. na ustanowieniu pełnomocnika, jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji R.P.) osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do zasady rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy z 15 grudnia 2004 r. w sprawie kontroli aktów administracyjnych, ma ono stanowić czynnik takiego kształtowania kosztów postępowania, aby nie były one barierą uniemożliwiającą stronie dochodzenie swych słusznych praw przed sądem. Wszak podstawowa zasada dotycząca kosztów postępowania stanowi, że to stronę obciążają koszty związane z jej udziałem w sprawie (art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Prawo pomocy jest wyjątkiem od tej zasady, który nie powinien mieć zastosowania w sytuacji, kiedy przestał istnieć powód uzasadniający dochodzenie przez stronę swego prawa przed sądem administracyjnym. Nie ma tutaj żadnego racjonalnego powodu, aby kosztami postępowania obciążać podatnika. Dlatego też da się wyprowadzić wniosek, iż można odmówić ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli strona potrzebę jego ustanowienia uzasadnia koniecznością sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego uwzględniającego jej skargę w całości. (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 497-498). Tego rodzaju sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Jak wyraźnie wynika z przedstawionego na wstępie stanu faktycznego, zamiarem skarżącego jest wniesienie skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku. Tłumaczyć to można jedynie niezrozumieniem jego treści. J.M., niezadowolony z decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, odmawiającej przyznania mu zasiłku stałego, odwołał się w tej sprawie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Odwołanie to nie zostało jednak rozpatrzone, ponieważ organ odwoławczy stwierdził, iż wpłynęło ono po upływie ustawowego terminu przewidzianego do jego wniesienia. Uwzględnienie przez sąd skargi na to rozstrzygnięcie mogło polegać wyłącznie na jego uchyleniu. Skutkiem tego wyroku, jeśli stanie się on prawomocny, będzie konieczność rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze zawartych w odwołaniu zarzutów co do niezasadności odmowy przyznania zasiłku. Ustosunkowanie się do nich przez Sąd będzie możliwe dopiero wówczas, gdy strona, niezadowolona z decyzji Kolegium zdecyduje się wnieść na nią skargę. Jeśli więc nie istnieje jakikolwiek racjonalny powód, dla którego skarżący miałby kwestionować stanowisko zajęte w jego sprawie przez Sąd, to tym samym nie znajduje uzasadnienia udzielenie mu pomocy ukierunkowanej na prowadzenie dalszego postępowania sądowego. Mimo, iż żaden przepis nie określa wprost tego rodzaju przyczyny odmowy przyznania prawa pomocy, to jednak można ją wywieść w drodze przedstawionej wyżej wykładni celowościowej wskazanych unormowań. Z tej też przyczyny postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na względzie podaną argumentację, godzi się na marginesie wyjaśnić skarżącemu, iż wypełnienie przez niego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy było formalnym warunkiem rozpatrzenia zgłoszonego przez niego postulatu.