II SA/Ol 744/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 5 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi J. L. "[...]" na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu i uzupełnionym następnie w zakresie braku formalnego, skarżący – J. L. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu podniósł, iż jest jedynym żywicielem rodziny. Dodał, iż z jego zarobków, po opłaceniu obligatoryjnych wydatków, niewiele pozostaje na przeżycie oraz kontynuację działalności gospodarczej, jaką prowadzi. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwojgiem dzieci. W rubryce nr 7.1 wykazał mieszkanie o powierzchni "[...]" z dopiskiem "Najemca" oraz nieruchomość rolną o powierzchni "[...]", w rubryce nr 7.2.2 – pojazd mechaniczny: "[...]", w rubryce nr 10 – dochód z tytułu działalności gospodarczej w kwocie "[...]" oraz wskazał, iż żona jest osobą bezrobotną, zaś dzieci uczą się. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do nieruchomości, wykazanych w rubryce nr 7.1, i składników majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do dochodu skarżącego z tytułu działalności gospodarczej, statusu osoby bezrobotnej jego żony i dochodów uzyskiwanych przez nią przed utratą pracy/rejestracją w urzędzie pracy, ewentualnych dochodów uzyskiwanych przez jego dzieci, ponoszonych wydatków miesięcznych rodziny, a także wyciągów z posiadanych przez jej członków rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe, do którego załączył dodatkowe oświadczenia, w których wskazał składniki majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej w postaci trzech pojazdów mechanicznych: "[...]" oraz oświadczył, iż jest podatnikiem podatku zryczałtowanego, zwolnionym z podatku od towarów i usług. Wyjaśnił, iż nieruchomość rolna użytkowana jest jako łąka, zaś "dochód z tego tytułu wynosi jak w załączonym wezwaniu do zapłaty podatku". Wskazał, iż żona pozostaje na jego utrzymaniu, nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, on sam płaci za nią składki na ubezpieczenie społeczne. Dzieci nie uzyskiwały żadnych dochodów własnych. Skarżący przedstawił wykaz ponoszonych przez rodzinę wydatków oraz załączył kserokopie dokumentów potwierdzających wysokość większości z nich. Oświadczył, iż żona i dzieci nie posiadają rachunków bankowych oraz załączył kserokopie wyciągów z własnego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżący załączył ponadto kserokopie: umowy najmu lokalu mieszkalnego, wykazanego w rubryce nr 7.1, a także zeznania rocznego PIT-28 za 2013 r. wraz z załącznikiem oraz 8 stron ewidencji przychodu. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – radcy prawnego lub adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń w pełnym zakresie i dokumentów źródłowych. Skarżący odpowiedział wprawdzie na wezwanie, lecz na podstawie przedłożonych przez niego dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jego i jego rodziny. W pierwszej kolejności, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy niewyjaśniona pozostaje w pełni kwestia aktualnej kondycji finansowej firmy skarżącego. Zauważyć należy, iż skarżący przedłożył wprawdzie kopie zeznania rocznego za 2013 r., a w odniesieniu do 2014 r. – 8 stron ewidencji przychodu, lecz w przedłożonej ewidencji brak jest oznaczenia firmy, której dotyczy. Dodatkowo z porównania wpisów w ewidencji przychodów z wyciągami z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy wynika, iż przedłożona ewidencja nie obejmuje wszystkich wystawionych w tym okresie faktur. Z wyciągów z rachunku bankowego wynika bowiem, iż na rachunek ten wpłynęły środki pieniężne z tytułu faktur o numerach wyższych niż te, na których kończą się wpisy w poszczególnych miesiącach. W dodatkowym oświadczeniu skarżący nie odniósł się do tej niezgodności. Powyższe rodzi natomiast wątpliwość, czy przedłożona ewidencja stanowi odzwierciedlenie rzeczywistego przychodu z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, czy też stanowi jedynie niepełny brudnopis tej ewidencji prowadzony przez skarżącego dla celów własnych. W konsekwencji nie może być przejęta za miarodajne źródło informacji na temat wysokości przychodu uzyskiwanego przez skarżącego z tego tytułu. Zauważyć również należy, iż w dodatkowym oświadczeniu skarżący wskazał składniki majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej w postaci trzech pojazdów mechanicznych: "[...]", podczas gdy we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, wśród przedmiotów wartościowych (o wartości powyżej 3.000 EURO) skarżący wykazał jedynie pojazd mechaniczny: "[...]". Mając to na uwadze, wskazać należy, iż w dodatkowym oświadczeniu skarżący nie wyjaśnił, czy pojazd wykazany we wniosku jest jednym z tych wykazanych w dodatkowym oświadczeniu (mimo innego roku produkcji i innej wartości), czy też został po złożeniu wniosku przez niego zbyty, a jeśli tak to nie wskazał również wysokości środków pieniężnych, jakie uzyskał z tego tytułu. Skarżący nie wskazał również ceny jednego z pojazdów mechanicznych ("[...]"), który zgodnie z jego odręczną adnotacją złożoną na przedłożonej przez niego kopii dowodu potwierdzenia wpłaty sprzedał w "[...]". W dalszej kolejności wskazać należy, iż pomimo wezwania niewyjaśniona w pełni pozostaje również kwestia wysokości rzeczywistego dochodu, jaki uzyskuje skarżący w związku z posiadaniem nieruchomości rolnej, wykazanej w rubryce nr 7.1. W sytuacji gdyby przedmiotowa nieruchomość nie przynosiła żadnych dochodów, skarżący w wezwaniu zobowiązany został ponadto do wskazania przyczyny braku jej wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu dzierżawy) lub ostatecznie jej sprzedaży. W dodatkowym oświadczeniu skarżący wyjaśnił, iż nieruchomość rolna użytkowana jest jako łąka, zaś "dochód z tego tytułu wynosi jak w załączonym wezwaniu do zapłaty podatku", co jednak nie odzwierciedla wysokości rzeczywistego dochodu. W świetle powyższego stwierdzić należy, że brak pełnych informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny uniemożliwia uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie przez skarżącego, pomimo wezwania, sytuacji materialnej w pełnym zakresie, uniemożliwia stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Na zakończenie wskazać należy, iż z wyciągów z rachunku bankowego skarżącego wynika, iż saldo na tym rachunku z każdym miesiącem rosło i na koniec lipca 2014 r. wyniosło "[...]". W dodatkowym oświadczeniu, skarżący nie wskazał natomiast powodów, dla których nie jest możliwe wykorzystanie tych środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, które na obecnym jego etapie ograniczają się w istocie do wpisu od skargi w kwocie 426 zł. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.