II SA/Ol 746/13

Dnia 19 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2013 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 28 lutego 2013r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działając z upoważnienia Wójta Gminy G., powołując między innymi art. 27 ust. 1 i 2 oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 1228 ze zm. – dalej jako u.p.a.), orzekł o zwrocie przez M. M. jako dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną B. M. (dalej zwaną małoletnią) świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 800zł. wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 76,08zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że na mocy decyzji zmieniającej z dnia 23 lipca 2012r. przedstawicielowi ustawowemu (matce I. T.) zostało przyznane na osobę uprawnioną świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 maja 2012r. do 30 czerwca 2012r. Dodał, że z tego tytułu osobie uprawnionej wypłacona została łącznie kwota 800 zł, którą zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest zwrócić właściwemu organowi łącznie z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu od powyższej decyzji dłużnik alimentacyjny podniósł, że od stycznia do czerwca 2012r. co miesiąc przekazywał na konto matki małoletniej po 300 zł. tytułem alimentów, na co przedstawił potwierdzenia dokonanych transakcji. Podał, że w dniu 12 czerwca 2012r. z nieznanych mu przyczyn, kwota 300 zł. została zwrócona mu przez matką małoletniej, a w tytule przelewu wpisano "zwrot alimentów za czerwiec 2012 B. M.". W tych okolicznościach uznał, że wypłacona z funduszu alimentacyjnego kwota 800zł. to nienależnie pobrane świadczenie, do którego zwrotu winna być zobowiązana matka małoletniej. Natomiast z oświadczenia matki małoletniej (k. 37), złożonego w związku z wniesionym odwołaniem, wynika, że od lutego do czerwca 2012r. otrzymywała ona od dłużnika alimentacyjnego zaniżoną kwotę 300 zł. alimentów, zamiast zasądzonych 400zł. Otrzymaną w dniu 8 maja 2012r. kwotę alimentów zaliczyła na poczet zaległości powstałej w okresie od lutego do kwietnia 2012r., która wraz z odsetkami wyniosła 331,48zł. Ze zaś względu na fakt otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zwróciła dłużnikowi alimentacyjnemu kwotę 300zł. przekazaną przez niego w czerwcu 2012r. tytułem alimentów. Decyzją z dnia 17 czerwca 2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na związanie decyzją o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazał, że na obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego kwoty pobranych świadczeń przez osobę uprawnioną nie mają wpływu dokonane przez niego wpłaty na rzecz matki małoletniej od stycznia do maja 2012r. (błędnie podano rok 2013). Dodał, że wpłata za miesiąc czerwiec została zwrócona dłużnikowi alimentacyjnemu. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie dłużnik alimentacyjny zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie: 1) art. 27 ust. 1 i 2 u.p.a., poprzez wydanie zaskarżonej decyzji mimo że na rzecz uprawnionej przekazywane były należności wynikające z obowiązku alimentacyjnego; 2) art. 23 ust. 1 u.p.a., poprzez jego niezastosowanie mimo że matka małoletniej nienależnie pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego; 3) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 i art. 11 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewłaściwe uzasadnienie decyzji. Z tych też powodów wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której przedmiotem kontroli sądu administracyjnego jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 czerwca 2013r., "[...]",w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że z dniem 1 stycznia 2012r. znowelizowano art. 2 pkt 7 lit. "d" u.p.a., co było wynikiem między innymi braku jednolitej praktyki stosowania tej ustawy w zakresie ustalania nienależnie pobranych świadczeń (zob. art. 2 pkt 2 lit. "b" ustawy z 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Dz. U. z 2011 r., nr 205, poz. 1212, i uzasadnienie projektu tej zmiany). W wyniku tej nowelizacji, otrzymanie przez wierzyciela od dłużnika alimentacyjnego, w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jakiejkolwiek kwoty tytułem alimentów, rodzi po stronie wierzyciela obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z tego funduszu w wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, co wymaga jednak wszczęcia stosownego postępowania administracyjnego i wydania decyzji w tym przedmiocie. Podkreślenia wymaga, że regulacja ta znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego powstało po wejściu w życie tej nowelizacji (zob. art. 3 ustawy nowelizującej), bo na mocy decyzji z dnia 16 maja 2012r. (k. 30), zmienionej następnie decyzją z dnia 23 lipca 2012r. (k. 32). W świetle znowelizowanego art. 2 pkt 7 lit. "d" u.p.a. nie sposób podzielić poglądu zaprezentowanego w kontrolowanych decyzjach, że obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 u.p.a., aktualizuje się w przypadku stwierdzenia wypłaty świadczeń z tego funduszu na podstawie ostatecznej decyzji o ich przyznaniu, a na jego powstanie nie mają wpływu czynności dłużnika związane ze spłatą chociażby części należności z tytułu alimentów wobec osoby uprawnionej. Przy zastosowaniu bowiem wykładni systemowej, uwzględniającej regulacje zawarte zarówno w art. 27 ust. 1 u.p.a., jak i w art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. "d" u.p.a., przyjąć bowiem należy, że dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu kwoty odpowiadającej wysokości świadczeń (wraz z odsetkami), które zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego należnie. Wobec tego, jeżeli w toku postępowania prowadzonego w oparciu o art. 27 ust. 1 u.p.a., dłużnik alimentacyjny wskazuje, tak jak w niniejszej sprawie, na okoliczność uiszczenia do rąk wierzyciela części należności z tytułu alimentów w okresie pobierania przez niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to w sprawie tej mamy do czynienia z zagadnieniem wstępnym, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jednolity Dz. U. z 2013r., poz. 267 (zob. wyroki WSA w Bydgoszczy z 17.01.2012r., sygn. akt II SA/Bd 1268/11 i z dnia 04.06.2013r., sygn. akt II SA/Bd 357/13, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Bez rozstrzygnięcia tego zagadnienia, co w okolicznościach niniejszej sprawy będzie wymagało wszczęcia odrębnego postępowania w oparciu o art. 23 ust. 1 u.p.a., obciążenie dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem, o którym mowa w art. 27 ust. 1 u.p.a., uznać należy za przedwczesne. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy, stosownie do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w niniejszym orzeczeniu Sądu. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 tej ustawy.