II SA/Ol 752/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. R. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 752/17 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł na opisaną w sentencji decyzję Kolegium, A. R. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 listopada 2017 r. odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Wskazał, że A. R. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to tym, iż jego dochód stanowi renta w wysokości 652,60 zł (załączył przekaz pocztowy). Z oświadczenia skarżącego wynika nadto, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe, a jedyny jego majątek to łąka o powierzchni 0,18 ha. Skarżący w 2017 r. nie korzystał z pomocy społecznej ani z pomocy innych instytucji, osób trzecich i członków rodziny. Oprócz renty nie posiada innego dochodu. Koszty związane z łąką to podatek w wysokości ok. 25 zł. Zyski z jej używania, dzierżawy, czy sprzedaży nie są możliwe, bowiem łąka jest podmokła i nie ma wytyczonego dojazdu. Referendarz podniósł, że pomimo wezwania, niewyjaśnione pozostają kwestie związane z finasowaniem przez skarżącego usług adwokata oraz zarządcy w charakterze zarządcy majątku oraz "pełnomocnika procesowego i administracyjnego". Skarżący nie wskazał wysokości ustalonych z tego tytułu wynagrodzeń. Trudno natomiast oczekiwać, iż orzekający, od którego wymagane jest kierowanie się zasadami logiki oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, przyjmie bezkrytycznie twierdzenia, iż ktokolwiek podjął się reprezentowania interesów skarżącego bez umówienia się na konkretne wynagrodzenie. Tym bardziej trudno sobie wyobrazić podobną niefrasobliwość ze strony zleceniodawcy, szczególnie jeśli rzeczywiście znajduje się w niedostatku. W takiej sytuacji nie sposób zatem ustalić, czy rzeczywiście możliwe jest poniesienie tych kosztów ze środków pochodzących z renty. Wiarygodności składanym oświadczeniom nie przysparza natomiast zbywanie pytań o ustalone wynagrodzenie twierdzeniem, że "ewentualne koszty" będą ustalane dopiero po wykonaniu zleconych czynności, szczególnie że te polegające na reprezentacji skarżącego w postępowaniach - administracyjnym i sądowym dobiegły końca. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza, w którym zakwestionował stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Oświadczył, że formularz PPF wypełnił uczciwie, rzetelnie i skrupulatnie. Dodał, że nie jest w żadnym "układzie" z adwokatem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Wskazać należy, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Mając powyższe na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim skarżący nie wyjaśnił tak kluczowych kwestii jak finasowanie przez skarżącego usług adwokata oraz zarządcy w charakterze zarządcy majątku oraz "pełnomocnika procesowego i administracyjnego". Skarżący nie wskazał wysokości ustalonych z tego tytułu wynagrodzeń. Istotna jest ponadto okoliczność, że po otrzymaniu postanowienia referendarza, skarżący uiścił wymagany wpis od skargi. Sad uznał zatem, że skarżący jest w stanie, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi. Okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jego żądania. Ocena sytuacji finansowej skarżącego, wobec nieprzedstawienia wymaganych w toku postępowania dokumentów, musiałaby bowiem nastąpić tylko na podstawie oświadczenia skarżącego o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Tymczasem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Nie negując stanowiska skarżącego wyrażonego w sprzeciwie, trudno jednak uznać, by skarżący uprawdopodobnił w sposób niebudzący wątpliwości w jakiej sytuacji majątkowej i finansowej się znajduje. Z powyższych względów uznać należy, iż skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącego kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie mu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.