II SA/Ol 754/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie braku przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z 8 maja 2023 r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Iławie, działając z upoważnienia Starosty Iławskiego (dalej jako: "organ I instancji"), ustalił wobec M. D. (dalej jako: "skarżący") brak przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka P. D. w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że skarżący jest ojcem biologicznym małoletniej. Postanowieniem z 3 marca 2023 r. sąd rodzinny umieścił małoletnią w rodzinnej pieczy zastępczej. Ustalono, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką własnych małoletnich dzieci, partnerką i jej małoletnim synem. Zajmują dwa pokoje, kuchnię i łazienkę w części domu należącego do rodziców skarżącego. Na dochód rodziny składa się wynagrodzenie skarżącego za pracę w wysokości 2459,48 zł, zasiłek rodzinny w łącznej kwocie 372 zł (3X124 zł), dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 95 zł. Ustalono, że skarżący uiszcza na rzecz córki P. alimenty w wysokości 300 zł miesięcznie. Partnerka skarżącego również płaci alimenty na córkę w kwocie 300 zł. Uwzględniając powyższe organ I instancji stwierdził, że nie znalazł podstaw do odstąpienia od ustalenia opłaty. Podniósł, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, ust. 1a, ust. 2, ust. 6 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 poz. 447 ze zm., dalej jako: "ustawa"), za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice solidarnie ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej. Opłatę rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Obowiązek ten obejmuje także rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona lub ograniczona. Stosownie do art. 194 ust. 1 ustawy opłatę ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w pieczy zastępczej. W myśl art. 194 ust. 2 ustawy rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Organ I instancji podał, że z dniem 6 sierpnia 2019 r. weszła w życie, opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Warmińsko-Mazurskiego w dniu 22 lipca 2019 r. pod poz. 3773, uchwała Nr VIII/93/19 Rady Powiatu Iławskiego z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków odstępowania od ustalenia, umarzania, odraczania terminu płatności, rozkładania na raty opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Stwierdził, że samo spełnienie przez skarżącego przesłanek nie powoduje obowiązku odstąpienia po stronie organu od ustalenia opłaty w całości czy w części. Zauważono, że partnerka skarżącego jest osobą w wieku produkcyjnym. Powinna starać się aktywnie poszukiwać zatrudnienia na rynku pracy w celu poprawy swojej sytuacji socjalno-bytowej, jednak jej postawa w tej sprawie jest bierna. Nie wykazuje chęci podjęcia zatrudnienia, choć Powiatowy Urząd Pracy regularnie w swojej ofercie posiada szeroki wachlarz ofert pracy. Będąc osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy zasadnym jest ubieganie się o pomoc w znalezieniu odpowiedniego zatrudnienia, stażu, kursów umożliwiających podniesienie swoich kwalifikacji zawodowych. Organ I instancji uznał też, że skarżący jest w stanie wychowywać i utrzymywać swoje pozostałe dzieci oraz syna partnerki, a nie stara się o to, aby córka P mogła być pod jego opieką. Nie podejmuje żadnych czynności mających na celu powrót dziecka do domu rodzinnego. W takich okolicznościach odstąpienie od ustalenia opłaty stanowiłoby naruszenie zasad współżycia społecznego. W odwołaniu skarżący podniósł, że decyzją sądu córka K została odebrana matce biologicznej i wróciła pod jego opiekę. Córka P po zabraniu od matki wyraziła wolę bycia pod opieką cioci. Sąd uwzględnił wolę córek. Oświadczył, że przez ponad 10 lat miał utrudniony kontakt z córkami przez matkę biologiczną. Boi się, że przez ponoszenie opłaty za pozostawanie córki P w pieczy zastępczej nie będzie mógł zapewnić pozostałym dzieciom stabilizacji finansowej. Poprosił o zwolnienie z opłaty. Zaskarżoną decyzją z 15 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "organ odwoławczy", "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium podzieliło w całości ustalenia faktyczne i ocenę prawną organu I instancji. Wskazało, że przepis § 4 ust. 1 uchwały dopuszcza możliwość odstąpienia od ustalenia należności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, m.in. w przypadku gdy dochód osoby zobowiązanej nie przekracza 200% kryterium dochodowego, co występuje w rodzinie skarżącego. Jednak skarżący jest osobą młodą, 36-letnią, zdrową. Ma zawód wyuczony - stolarz, posiada prawo jazdy kat. B i BA, co znacznie zwiększa szanse do podjęcia zatrudnienia na innym stanowisku niż obecnie zajmowane. Wskazano, że partnerka skarżącego jest osobą długotrwale bezrobotną, zdrową. Zdaniem Kolegium, skarżący ma obiektywnie możliwość ponoszenia – chociażby w części opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zauważono na marginesie, że po ustaleniu opłaty skarżący będzie mógł wnioskować o umorzenie należności, gdy wystąpią okoliczności wskazane w § 5 – 8 uchwały. W wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze skarżący zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 194 ust. 3 ustawy przez ich niezastosowanie i niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego, a przez to błędne stwierdzenie, że jest w stanie pokryć opłatę za pobyt córki w pieczy zastępczej, pomimo jego bardzo trudnej sytuacji finansowej i pominięcie że córka P. bywa u niego regularnie – dwa weekendy w miesiącu oraz w trakcie wakacji i w tym czasie skarżący pokrywa w całości koszt jej utrzymania. Zarzucił, że organ w całości obciążył utrzymaniem córki P. jego, pomijając matkę biologiczną. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Organ odwoławczy dodał, że matka dziecka również została obciążona opłatą – decyzją z 29 maja 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 120 i art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), na wniosek organu, wobec braku sprzeciwu strony skarżącej. Zasada legalności, wyrażona w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2022 r. poz. 2492) obliguje sądy administracyjne do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W niniejszej sprawie Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie wobec wadliwej subsumcji bezspornych ustaleń faktycznych pod mającą zastosowanie normę prawną. Zgodnie z art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. W myśl zaś § 5 powołanej uchwały ustalona odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie może spowodować, by kwota pozostająca do dyspozycji osoby zobowiązanej była niższa niż 100% kwoty kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Na zasadzie tego przepisu dochód rodziny ustala się na podstawie obowiązującej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901dalej jako: "u.p.s."). Zgodnie z art. 6 pkt 14 u.p.s. rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Dochód rodziny oznacza zaś sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie (art. 6 pkt 4 u.p.s.) Dochód na osobę w rodzinie oznacza dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie (art. 6 pkt 3 u.p.s.). Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 600 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). W związku z tym w przypadku 5-osobowej rodziny skarżącego kryterium dochodowe wynosi 3000 zł. Wolą lokalnego prawodawcy taka kwota powinna pozostać 5-osobowej rodzinie po uiszczeniu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Należy przez to rozumieć, że określone w § 5 uchwały kryterium dochodowe stanowi minimum socjalne umożliwiające utrzymanie rodziny i nie jest w interesie społecznym obciążać rodziny niespełniającej kryterium dochodowego, a więc znajdującej się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, jeszcze dodatkowo opłatą z tytułu pozostawania dziecka w pieczy zastępczej. Niespełnienie kryterium dochodowego przez rodzinę oznacza, stosownie do § 5 uchwały, obowiązek odstąpienia od ustalenia opłaty za pozostawanie dziecka w pieczy zastępczej w całości. Organy orzekające pominęły w ogóle przy rozstrzygnięciu treść § 5 uchwały, co narusza art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), który obliguje organy do strzeżenia praworządności i uwzględniania przy załatwieniu sprawy słusznego interesu obywateli i interesu społecznego. Z bezspornych ustaleń organu I instancji wynika, że na miesięczny dochód rodziny skarżącego składa się wynagrodzenie skarżącego za pracę w kwocie 2459,48 r. i świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 467,00 zł, co daje łącznie sumę 2926,48. Stosownie do art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. od kwoty tej należy odjąć kwoty alimentów świadczonych przez skarżącego i jego partnerkę na rzecz dzieci niewchodzących w skład rodziny, w łącznej kwocie 600 zł. Tym samym miesięczny dochód rodziny skarżącego wynosi 2326,48 zł i jest niższy od kryterium dochodowego, co uzasadniało zwolnienie skarżącego z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt córki P. w pieczy zastępczej. Sąd nie podziela zarzutów organów, że skarżący nie stara się o opiekę nad córką umieszczoną w pieczy zastępczej. Zasługiwał na uwzględnienie argument skarżącego, że córka wyraziła wolę przed sądem rodzinnym pozostawania pod opieką cioci. Skarżący nie mógł się temu sprzeciwić. Skarżący nie uchyla się od obowiązków rodzicielskich skoro płaci alimenty na córkę P. i opiekuje się pozostałymi dziećmi, które z nim zamieszkują. Nie ma tez znaczenia dla rozstrzygnięcia podnoszona przez organ okoliczność, że skarżący mógłby znaleźć sobie lepiej płatną pracę. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy znaczenie ma tylko to, że skarżący w analizowanym okresie był zatrudniony na umowę o pracę, za którą uzyskiwał ustalone wynagrodzenie. Istotne jest więc, ile faktycznie zarabiał w analizowanym okresie oraz to, że partnerka skarżącego jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 735 ze zm.), należy uznać, że przez zarejestrowanie się jako bezrobotna, partnerka skarżącego wyraża gotowość do podjęcia zatrudnienia. Stosownie do art. 33 ust. 4 pkt 3 tej ustawy starosta pozbawia statusu bezrobotnego, osobę bezrobotną która odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy lub innej formy pomocy określonej w ustawie lub poddania się badaniom lekarskim lub psychologicznym, mającym na celu ustalenie zdolności do pracy lub udziału w innej formie pomocy określonej w ustawie; pozbawienie statusu bezrobotnego następuje od dnia odmowy na okres: a) 120 dni w przypadku pierwszej odmowy, b) 180 dni w przypadku drugiej odmowy, c) 270 dni w przypadku trzeciej i każdej kolejnej odmowy. W aktach sprawy brak jest ustaleń pozwalających stwierdzić, że partnerka skarżącego bez uzasadnionej przyczyny odmówiła przyjęcia propozycji pracy. Dlatego nie można czynić jej zarzutu, że pozostaje bezrobotną. Tym bardziej, że zamieszkują na terenach wiejskich, gdzie jest trudniej o pracę i pod opieką mają małoletnie dzieci. Dlatego ocenę przedstawionych okoliczności, dokonaną przez organy, Sąd uznał za dowolną, czyli niezgodną z art. 80 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7 i art. 80 k.p.a., oraz z naruszeniem art. 194 ust. 3 ustawy w zw. z § 5 cytowanej uchwały, co uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy orzekające będą związane oceną prawną wyrażoną przez Sąd, stosownie do art. 153 p.p.s.a.