II SA/Ol 759/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2008 roku sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego - oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. odmówiono przyznania A.C. zasiłku rodzinnego dla M. C. oraz dodatku z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej dla K. C. i B. C. W uzasadnieniu wskazano, iż nie zostały spełnione warunki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do uzyskania wnioskowanego zasiłku oraz dodatków. Zgodnie bowiem z art. 6 ust.1 i 1a powołanej ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust.2 pkt 1 do ukończenia przez dziecko 1) 18 roku życia, 2) nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia przez nie 21 roku życia albo 3) 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Podano, iż zasiłek rodzinny przysługuje także osobie uczącej się w szkole lub szkole wyższej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia. Przy czym osobą uczącą się w rozumieniu ustawy jest osoba pełnoletnia, ucząca się niepozostająca na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa do alimentów z ich strony. Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, iż M. C. ma ukończone 18 lat, pozostaje na utrzymaniu wnioskodawczyni, uczy się w szkole wyższej i nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Zatem żadna z wymienionych w ustawie przesłanek nie została spełniona. Natomiast dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej przysługuje na trzecie i na następne dzieci uprawnione do zasiłku rodzinnego. W związku z tym w niniejszej sprawie dodatek ten przysługuje jedynie na najmłodszego syna wnioskodawczyni, B. C. Został on już jednak przyznany decyzją z dnia "[...]" i nie może być przyznany ponownie w tym samym okresie zasiłkowym. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła A. C., wnosząc o jej uchylenie oraz o przyznanie wnioskowanych świadczeń. Podała, iż jej syn M. C. tylko formalnie znajduje się na utrzymaniu odwołującej się oraz jej męża, gdyż faktycznie nie są oni w stanie utrzymać swojego syna i zapewnić mu możliwości prawidłowego rozwoju poprzez dalszą edukację. Syn nie wystąpił z powództwem o ustanowienie obowiązku alimentacyjnego, bowiem nie byłoby z czego tych alimentów wyegzekwować. Zdaniem odwołującej się jedyną możliwością zapewnienia M. C. kontynuowania edukacji jest przyznanie zasiłku rodzinnego, co w tej sytuacji jest to w pełni uzasadnione i zgodne z zasadami współżycia społecznego. Wskazała ponadto, iż dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej dla pozostałych synów – K. i B. jest bezpośrednio związany z przyznaniem prawa do zasiłku rodzinnego dla M. C. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu ponownie przytoczono przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując iż odwołująca się nie spełnia żadnego z warunków uprawniających do przyznania zasiłku rodzinnego. Wyjaśniono, iż co do zasady prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje osobom określonym w art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Świadczenie to przysługuje także po ukończeniu przez dziecko lub osobę uczącą się 18 roku życia pod warunkiem że osoby te uczą się w szkole – do ukończenia tej nauki, nie dłużej jednak niż do 21 roku życia. Przy czym prawo do zasiłku przysługuje jedynie w przypadku nauki w placówkach uważanych za szkołę w rozumieniu art. 3 pkt 18 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyjątkowo jeżeli dziecko, które ukończyło 21 rok życia kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i jednocześnie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, to zasiłek przysługuje na to dziecko do ukończenia przez nie 24 roku życia. Podano, iż w analizowanej sprawie przesłanki te nie zostały spełnione. Natomiast odnosząc się do kwestii dodatku z tytułu wychowania w rodzinie wielodzietnej wskazano, iż przysługuje on na trzecie i następne dzieci uprawnione do zasiłku rodzinnego. Przy czym przez rodzinę wielodzietną w myśl art. 3 pkt 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć rodzinę wychowującą troje i więcej dzieci uprawnionych do zasiłku rodzinnego. Wskazano, iż w rodzinie wnioskodawczyni jest troje dzieci uprawnionych do zasiłku rodzinnego, więc dodatek przysługuje na najmłodszego B. Taki dodatek został przyznany decyzją z dnia 24 września 2007r. i w związku z tym uzasadniona jest odmowa przyznania dodatku na ten sam okres zasiłkowy. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. wniosła A. C., domagając się jej uchylenia. Zarzuciła błędną wykładnię obowiązujących przepisów prawa. Wskazała, iż w niniejszej sprawie kluczową kwestią jest przyznanie zasiłku rodzinnego dla M. C., który ma ukończone 18 lat i w dalszym ciągu kontynuuje naukę w szkole wyższej. W jej ocenie organ odwoławczy nie uwzględnił faktu, iż M. C. nie ma ukończonych 21 lat, w dalszym ciągu pozostaje na utrzymaniu skarżącej i zamieszkuje w jej domu. Zatem M. C. powinien zostać przyznany zasiłek rodzinny, co z kolei spowoduje, iż prawo do świadczenia będzie przysługiwać także K. i B. C. jako dzieciom wychowującym się w rodzinie wielodzietnej. W związku z tym skarżąca wniosła o rozpatrzenie jej skargi zgodnie z jej wnioskiem i zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wskazano, iż z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a także z daty wskazanej przez samą skarżącą we wniosku z dnia "[...]" wynika, iż M. C. urodził się w dniu 1 czerwca 1985r. Zatem zarówno w dniu wydawania decyzji przez organ pierwszej instancji, jak i w dniu wydawania decyzji przez Kolegium miał on więcej niż 21 lat, a nie legitymując się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności nie mógł być uznany za osobę, na którą zasiłek rodzinny przysługuje. Na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 13 listopada 2008r. skarżąca potwierdziła, iż jej syn M. C. urodził się w 1985r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.nr153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania zostały określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 zezm.). Świadczenia te stanowią formę wsparcia jakiego udziela państwo rodzinom, aby umożliwić realizację podstawowych ich funkcji: opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Do świadczeń rodzinnych należy między innymi zasiłek rodzinny, który zgodnie z art. 4 powołanej ustawy ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Jednakże warunkiem uzyskania zasiłku rodzinnego jest spełnienie ustalonego przez ustawodawcę kryterium dochodowego, określonego w art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przesłanek określonych w art. 6 tej ustawy. Zatem zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 cytowanej ustawy, tj. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, bądź też opiekunowi faktycznemu dziecka do ukończenia przez dziecko: 1) 18 roku życia, 2) nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, 3) 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazany przepis określa zatem generalne ramy czasowe, jakimi ograniczone jest prawo do zasiłku rodzinnego. Przy czym ustawodawca przewidział trzy odrębne sytuacje, w przypadku których możliwe jest uzyskanie zasiłku rodzinnego. W przypadku dziecka, które nie ukończyło 18 roku życia zasiłek rodzinny przysługuje niezależnie od tego, czy dziecko kontynuuje naukę oraz czy legitymuje się stopniem niepełnosprawności. Jednakże w odniesieniu do pozostałych kategorii wiekowych ustawodawca wprowadził dodatkowe przesłanki, a mianowicie - obowiązek pobierania nauki w szkole w przypadku dziecka, które nie ukończyło 21 roku życia, oraz – kontynuacji nauki w szkole lub w szkole wyższej przy jednoczesnym legitymowaniu się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności w przypadku dziecka, które nie ukończyło 24 roku życia. Analizując stan faktyczny w niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż organy administracji prawidłowo uznały, iż skarżąca nie spełnia określonych w ustawie warunków do otrzymania zasiłku rodzinnego. Z przedłożonych dokumentów, a także z oświadczenia skarżącej złożonego na rozprawie wynika, iż M. C. urodził się w dniu 1 czerwca 1985r. Zatem w dniu złożenia wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego, tj. w dniu 9 kwietnia 2008r. miał ukończone 22 lata. W związku z tym skarżącej przysługiwałby zasiłek rodzinny, gdyby jej syn – M. C. legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Ten warunek nie jest jednak spełniony, a w związku z tym zasiłek rodzinny skarżącej nie przysługuje. Należy przy tym podkreślić, iż zasiłek rodzinny nie jest świadczeniem o charakterze uznaniowym i może być przyznany wyłącznie w przypadku spełnienia wszystkich wymogów ustawowych. Zatem wskazywane przez skarżącą zasady współżycia społecznego nie mogą mieć żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Z kolei z opisanym wyżej zasiłkiem rodzinnym wiążę się bezpośrednio kwestia wnioskowanego przez skarżącą dodatku z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej. Świadczenie to, wymienione w art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako jeden z dodatków do zasiłku rodzinnego, stanowi jedynie dopełnienie realizacji pomocy finansowej państwa jaką są zasiłki rodzinne. Konstrukcja powołanego wyżej przepisu wskazuje, iż wymienione dodatki nie są świadczeniami samodzielnymi, lecz są wypłacane łącznie z zasiłkiem rodzinnym. Zatem w przypadku braku prawa do zasiłku rodzinnego nie można mówić o prawie do określonego dodatku. Zgodnie z art. 12a ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka na trzecie i na następne dzieci uprawnione do zasiłku rodzinnego. Należy również mieć na uwadze treść art. 3 pkt 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym rodzina wielodzietna oznacza rodzinę wychowującą troje i więcej dzieci mających prawo do zasiłku rodzinnego. Słuszne jest zatem stanowisko organów administracji, iż w przedmiotowej sprawie dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej przysługuje jedynie na najmłodszego syna wnioskodawczyni, B. C. Wskazać jednak należy, iż w dacie złożenia wniosku, tj. w dniu 9 kwietnia 2008r. skarżąca otrzymywała ten dodatek na podstawie decyzji z dnia "[...]", której przyznano jej ten dodatek na okres do 31 sierpnia 2008r. Zatem świadczenie to nie mogło być przyznane ponownie w tym samym okresie zasiłkowym. Dodatkowo należy podnieść, iż w niniejszej sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia był wniosek osoby uprawnionej, o której mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. rodzica dziecka, a nie osoby uczącej się, o której mowa w art. 4 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy. W związku z tym organ pierwszej instancji nie powinien powoływać w uzasadnieniu decyzji przepis art. 6 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając jednak na uwadze treść art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego nakazującego organom administracji informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków Sąd uznał, iż powołanie tego przepisu miało charakter wyłącznie informacyjny i nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Jednakże skarżącej należy wyjaśnić, iż wprawdzie osobie uczącej się w szkole lub w szkole wyższej przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego, nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia (art. 6 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych), jednakże ustawa o świadczeniach rodzinnych wyraźnie definiuje pojęcie osoby uczącej się. Stosownie zaś do treści art. 3 pkt 13 powołanej ustawy osobą uczącą się jest osoba pełnoletnia ucząca się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa do alimentów z ich strony. Reasumując powyższe rozważania, należy stwierdzić, iż organy administracji obu instancji rozstrzygając przedmiotową sprawę nie naruszyły przepisów prawa. W tym stanie rzeczy, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.