II SA/Ol 759/25

Dnia 10 lutego 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2026 roku sprawy ze skargi Ł. K. na postanowienie Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie nałożenia obowiązku wykonania świadczenia osobistego na rzecz obrony 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na rzecz skarżącego Ł. K. kwotę 100 złotych (sto), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z [...] r. Wójt Gminy R. (dalej jako: "Wójt", "organ pierwszej instancji") nałożył, na podstawie art. 620 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2025 r. poz. 825 z późn. zm., dalej jako: "u.o.O."), na Ł. K. (dalej jako: "skarżący", "strona"), obowiązek wykonania świadczeń osobistych w terminie natychmiastowym po otrzymaniu wezwania, polegających na ewakuacji zapasów, na rzecz 9 Brygady Kawalerii Pancernej w B., przez okres 7 dni. Pismem z 16 września 2025 r. od ww. decyzji odwołał się skarżący, zwracając się do Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z prośbą o umożliwienie wykonywania świadczeń wynikających z ustawy, jednak niemających charakteru militarnego, tzn. niewykonywanych na rzecz wojska, z uwagi na sprzeczność działań wojskowych z jego sumieniem. Postanowieniem z [...] r., Wojewoda Warmińsko-Mazurski (dalej jako: "Wojewoda", "organ odwoławczy"), stwierdził niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Wojewoda opisał stan faktyczny sprawy i powołał przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Wskazał, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona skarżącemu 3 września 2025 r., wobec czego termin do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg w czwartek 4 września 2025 r. i zakończył się w czwartek 11 września 2025 r. W ocenie Wojewody, decyzja stała się ostateczna 12 września 2025 r. Z powyższego jednoznacznie wynika, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem siedmiodniowego terminu, przewidzianego dla jego wniesienia, zgodnie z art. 129 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. art. 620 u.o.O. Odwołanie od ww. decyzji wpłynęło do Urzędu Gminy 17 września 2025 r. (data stempla pocztowego 16 września 2025 r.), co oznacza, że zostało złożone po terminie. Wojewoda podkreślił, że skarżący nie wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a organ pierwszej instancji prawidłowo pouczył stronę o terminie i sposobie wniesienia odwołania. Pismem z 10 listopada 2025 r., skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na ww. postanowienie, wnosząc o uchylenie wydanego postanowienia i decyzji. Podniósł, że Wojewoda podał, iż termin na wniesienie odwołania wynosił 7 dni, natomiast zgodnie z art. 621 ust. 4 u.o.O., termin na wniesienie odwołania od decyzji o przeznaczeniu osoby do wykonywania świadczeń osobistych w razie ogłoszenia mobilizacji i wojny, wynosi 14 dni. W decyzji Wójta została wskazana błędna podstawa prawna, tj. art. 620 ust. 1 u.o.O. Mając na uwadze powyższe, skarżący stwierdził, że jego odwołanie z 16 września 2025 r. zostało złożone z zachowaniem terminu. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając, że w przedmiotowym stanie faktycznym, zgodnie z art. 134 k.p.a., należało stwierdzić niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowiłoby rażące naruszenie prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako: "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Stosownie zaś do art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów, tutejszy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku skargi na takie postanowienie organu administracji publicznej skierowanie jej do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony. Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Wojewody, stwierdzające niedopuszczalność odwołania. Przyczyną wydania ww. postanowienia, na co wprost wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, było uznanie, że odwołanie skarżącego od decyzji z [...] r. zostało wniesione z uchybieniem terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Wojewoda w uzasadnieniu postanowienia, powołując się na datę doręczenia decyzji, od której zostało wniesione odwołanie, datę wniesienia odwołania (data stempla pocztowego) uznał, że termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 11 września 2025 r. Natomiast odwołanie zostało wniesione po tej dacie, co stanowiło bezpośrednią przyczynę wydania kwestionowanego skargą postanowienia. W uzasadnieniu postanowienia Wojewoda nie powołał się na żadne przesłanki niedopuszczalności odwołania (natury podmiotowej lub przedmiotowej), co spowodowało, że zachodzi sprzeczność między wydanym rozstrzygnięciem a jego uzasadnieniem. Takim działaniem organ odwoławczy uchybił w sposób istotny przepisom art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 134 k.p.a. Granice postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ wyznaczają zasady postępowania administracyjnego, w tym, zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada ta swoje rozwinięcie znajduje w art. 77 § 1 k.p.a., jak też w art. 80 k.p.a. Rozpoznając i rozstrzygając sprawę (także w sposób formalny) organ obowiązany jest ustalić kluczowe z punktu widzenia hipotezy stosowanej normy okoliczności faktyczne. Dopiero prawidłowe ustalenie faktów determinujących możliwość zastosowania określonej normy prawnej warunkuje jej prawidłową wykładnię i stosowanie. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego pozwala nadto dokonać niewadliwej kwalifikacji prawnej zdarzenia, a więc wyboru właściwej normy prawnej, która znajdzie zastosowanie w sprawie. Wojewoda, wydając zaskarżone postanowienie, zastosował nieznaną procedurze administracyjnej hybrydę dwóch odrębnych instytucji procesowych – postanowienia o niedopuszczalności środka zaskarżenia oraz postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Doprowadziło to niedopuszczalnej sytuacji procesowej, w której przedmiotem rozstrzygnięcia jest stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, natomiast w motywach tego rozstrzygnięcia organ powołuje się wyłącznie na przesłanki uzasadniające stwierdzenie wniesienia odwołania z uchybieniem terminu. Przepis art. 134 k.p.a. wyraźnie rozróżnia niedopuszczalność środka zaskarżenia od uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Są to dwie odrębne, niezależne od siebie instytucje procesowe (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2025,LEX/el. i powołane tam orzecznictwo). Przesłanki stwierdzenia niedopuszczalności środka zaskarżenia, z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych, są różne od przesłanek stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Środek zaskarżenia wniesiony z uchybieniem terminu do jego wniesienia jest środkiem zaskarżenia wniesionym z przekroczeniem ustawowego terminu, ale nie jest niedopuszczalny w rozumieniu art. 134 k.p.a. Stwierdzając niedopuszczalność środka zaskarżenia w związku z uchybieniem terminu do jego wniesienia, organ odwoławczy naruszył więc przepis art. 134 k.p.a. Organ winien dostrzegać różnice między treścią przepisu art. 134 k.p.a., a treścią wynikających z niego norm prawnych. Fakt, że w jednej jednostce redakcyjnej aktu prawnego wskazano na dwa typy rozstrzygnięć, nie oznacza, że są one stosowane kumulatywnie. W oparciu o jeden przepis zrekonstruować można często więcej niż jedną normę prawną. Mający w sprawie zastosowanie art. 134 k.p.a. stanowi źródło dwóch odrębnych norm prawnych. Jedna z nich przewiduje obowiązek wydania postanowienia o niedopuszczalności odwołania, druga zaś wniesienia odwołania z naruszeniem przewidzianego terminu. Zważyć należy, że - choć skutki obu postanowień są w istocie tożsame, bo zamykają drogę do merytorycznego załatwienia środka zaskarżenia - to przesłanki ich wydania są już zupełnie różne. Ponadto zgodnie z zasadą określoności prawa oraz zakazem stosowania w języku prawnym synonimów, nie można przyjąć, by treść art. 134 k.p.a. zawierała w istocie dwa różne określenia o tożsamym znaczeniu. Niedopuszczalność środka zaskarżenia i naruszenie terminu do jego wniesienia stanowią dwie odrębne instytucje procesowe, które nie mogą być stosowane ani zamiennie, ani łącznie jako nieznana systemowi prawnemu hybryda obu wymienionych. Ostatecznie wyjaśnić należy, że przepis art. 134 k.p.a. przewiduje kolejność, w jakiej organ winien ocenić istnienie przeszkód do wniesienia środka zaskarżenia. W pierwszej kolejności organ jest zobowiązany zwrócić uwagę na przeszkody skutkujące stwierdzeniem niedopuszczalności odwołania z innych przyczyn niż uchybienie terminowi do jego wniesienia. Dopiero, gdy okaże się, że odwołanie jest dopuszczalne, może ocenić zachowanie terminu do jego wniesienia (por. A. Skóra [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 127-269. Tom III, red. M. Karpiuk, P. Krzykowski, Olsztyn 2021, LEX/el.). Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda będzie więc obowiązany – uwzględniając zaprezentowaną ocenę prawną, stosownie do art. 153 p.p.s.a. – załatwić sprawę zgodnie z przepisem art. 134 k.p.a., prawidłowo obliczając termin do wniesienia odwołania, w myśl przepisu art. 57 § 1 k.p.a. Mając na względzie wszystkie powyższe okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku (pkt 1 sentencji wyroku). O zwrocie kosztów postępowania, stanowiących wpis od skargi, orzeczono w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.