II SA/Ol 763/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi S.H na decyzję Kierownika Urzędu z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił S. H. przyznania uprawnień kombatanckich. Następnie po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy ww. decyzję zapadłą w I instancji. Skargę na to rozstrzygnięcie wywiódł S. H.. Po jej rozpoznaniu tut. Sąd wyrokiem z dnia 22 marca 2011r., sygn. akt II SA/Ol 73/11 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, stwierdzając, że treść uzasadnienia decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie pozwala na stwierdzenie, że organ ten przeprowadził jakąkolwiek analizę zgromadzonych w sprawie dowodów i prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. Następnie decyzją z dnia "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie odmówił S. H. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ podał, że strona wskazała, iż jego matka 10 lutego 1940r. została deportowana na Syberię. Po podpisaniu układu Sikorski-Majski została zwolniona z łagru i wraz z Armią Andersa przedostała się do Iranu, a następnie do Ugandy, gdzie w 1944r. urodził się wnioskodawca. W 1947r. rodzina strony powróciła do A i zamieszkała u krewnych, gdyż ich własny dom był zajęty przez obcych ludzi. Po kilku miesiącach rodzina p. H. została przesiedlona na tzw. "ziemie odzyskane" do B w ramach Akcji Wisła. Organ stwierdził, że nie kwestionuje ogromu dotkliwości i cierpień, którym został poddany S. H., jednakże organ zobowiązany jest działać w granicach zakreślonych przez przepisy prawa. Te zaś w ustawie z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego określają enumeratywnie, co może być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Wnioskowany zaś przez stronę tytuł nie jest przewidziany w przepisach rzeczonej ustawy. Pismem z dnia 16 czerwca 2011r. S. H. przedłożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził w nim, że nadal nie wie dlaczego otrzymał decyzję odmowną. Zadał też pytanie czy jest rozgraniczenie pomiędzy kombatantem a osobą represjonowaną i na czym ono polega. Wskazał przy tym, że został wywieziony z domu rodzinnego w wieku 3 lat. Strona podkreśliła też, że jej rodzice byli uznawani za wrogów dawnej władzy. Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy swoją decyzję zapadłą w I instancji. Organ podniósł, że zobowiązany jest działać w granicach prawa i obowiązujących przepisów. Te zaś w ustawie z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego określają enumeratywnie, co może być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Wskazano przy tym, że nie budzi wątpliwości fakt deportacji matki strony do ZSRR w lutym 1940r. Jednakże po opuszczeniu przez matkę wnioskodawcy terytorium ZSRR w 1942r. nie podlegała ona już represjom określonym w art. 4 ust. 1 pkt 3 (pobyt na deportacji i zesłaniu w ZSRR). W związku z tym strona urodzona 6 maja 1944r. w Ugandzie nie podlegała represjom określonym w ustawie o kombatantach. Organ stwierdził, że okoliczność wywiezienia strony wraz z rodziną z L. do B w ramach akcji "Wisła" nie jest represją w rozumieniu wspomnianej ustawy, dlatego też nie stanowi ten fakt podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Skargę na ww. decyzję wywiódł S. H.. Wskazał, iż z decyzji z dnia "[...]" wynika, że został wraz z rodziną deportowany tylko dlatego, że dom rodzinny matki został zajęty przez obce osoby. Stwierdził też, że na jego akcie urodzenia jest pieczęć z orłem w koronie i podpis konsula, przedstawiciela Rządu Polskiego na Uchodźstwie. Skarżący podkreślił, że nie został wywieziony przez okupantów ale przez władze PRL. Podkreślił, że Senat RP potępił w specjalnej uchwale akcję "Wisła", w której zastosowano właściwą dla systemów totalitarnych zasadę odpowiedzialności zbiorowej. Autor skargi stwierdził, że odniósł wrażenie, iż nikt z Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie analizował jego dokumentacji załączonej do wniosku o przyznanie stosownych uprawnień. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie została podjęta z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia "[...]" Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, którą utrzymał on w mocy swoją decyzję zapadłą w I instancji o odmowie przyznania S. H. uprawnień kombatanckich. Zagadnienia związane z działalnością kombatancką oraz działalnością równorzędną z działalnością kombatancką uregulowane zostały ustawą z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 2002r., Nr 42, poz. 371). Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Za działalność kombatancką zaś uznaje się jak wskazuje ust. 2 przywołanego przepisu: 1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie, 2) uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej, 3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945, 4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej, 5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej, 6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu, 7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945. Stosownie natomiast do art. 2 rzeczonej ustawy za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się: 1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956, 2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych, 3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży, 31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci, 4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945, 5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców, 6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu, 7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. Do okresów zaś działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się według art. 3 wymienionej ustawy również czas przebywania: 1) w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2, 2) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2. Przepisy ustawy stosuje się również stosownie do art. 4 ust. 1 do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach, 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR, 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia (art. 4 ust. 2). W sprawie bezspornie ustalono, że matka skarżącego 10 lutego 1940r. została deportowana na Syberię. Po podpisaniu układu Sikorski-Majski została zwolniona z łagru i wraz z Armią Andersa przedostała się w 1942 r. do Iranu, a następnie do Ugandy, gdzie w 1944r. urodził się wnioskodawca. W 1947r. rodzina strony powróciła do L. i zamieszkała u krewnych, gdyż dom ich był zajęty przez obcych ludzi. Po kilku miesiącach rodzina p. H., jako uznana za wrogą dla "władzy ludowej" m.in. ze względu na związki z Armią Andersa rodziców skarżącego, została przesiedlona na tzw. "ziemie odzyskane" do B. w ramach akcji "Wisła". Zestawiając przywołane regulacje prawne ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z ustalonym w sprawie stanem faktycznym odnośnie działalności kombatanckiej S. H., Sąd doszedł do wniosku, że z całą pewnością skarżący nie spełnia żadnej z przesłanek przesądzających o przyznaniu uprawnień kombatanckich. Bez wątpienia przesiedlenie skarżącego w ramach akcji Wisła absolutnie nie zalicza się do działalności kombatanckiej, ani też działalności równorzędnej z działalnością kombatancką. Przywołany zaś fakt deportacji matki strony na Syberię mógłby mieć wpływ na ustalenie uprawnień kombatanckich w stosunku do niej, a nie do syna. Podobnie fakt urodzenia się strony w Ugandzie i pobyt w polskim osiedlu Koja w Ugandzie nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Ponadto wyjaśnić należy skarżącemu, że wyrok tut. Sądu, na który on się powołuje, wprawdzie uchylił wcześniejsze decyzje organu w rzeczonej sprawie, jednakże spowodowane to było tylko względami formalnymi. Aktualne zaś rozstrzygnięcia, mimo, że pozbawione obszernego uzasadnienia zostały wydane zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Dlatego też trzeba przyjąć, że lakoniczność uzasadnienia decyzji organu nie miała żadnego wpływu na wynik sprawy, który w ocenie Sądu nie budzi żadnych wątpliwości. Na marginesie warto jeszcze dodać, że tut. Sąd nie kwestionuje ustaleń Sądu Okręgowego – Wydział I Cywilny, poczynionych w znajdującym się w aktach sprawy wyroku tego Sądu z dnia 23 listopada 2009r., sygn. akt I C 420/09. Podniesiono w nim, że w świetle twierdzeń strony oraz przedłożonych przez powoda (S. H.) dokumentów, których wiarygodności ani treści nie kwestionowano, bezsporne było, że powód wiosną 1947r. jako dziecko został deportowany w ramach tzw. akcji Wisła z A do B., gdzie aktualnie zamieszkuje. Nie przeczono również, że wzmiankowana akcja deportacyjna wykonywana w ramach władczych działań państwa nie miała podstaw prawnych, a czynności przeprowadzających ją funkcjonariuszy prowadzące do deportacji powoda miały charakter bezprawny. Jednakże w świetle obowiązujących i przywołanych już przepisów ustalenia te nie mają żadnego wpływu ani znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Jak wskazano wyżej ustawodawca, nie przewidział, żeby osobom deportowanym w ramach akcji "Wisła" przysługiwały uprawnienia kombatanckie. W tym stanie rzeczy na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalono.