II SA/Ol 763/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant sekretarz sądowy Maciej Lipiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2017 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. 1. Decyzją z dnia [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej: MOPS), działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, uznał S.G. (dalej jako: skarżący) za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 23 ze zm.) zwanej dalej: u.p.o.u.a. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżący został wezwany w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania od niego oświadczenia majątkowego. Wezwanie zostało skutecznie doręczone w dniu 2 stycznia 2017r., zaś w wyznaczonym terminie skarżący nie zgłosił się, również do dnia wydania decyzji, nie skontaktował się z MOPS. W tej sytuacji organ wszczął postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego S.G. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Nadto wskazano, że z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. wynikało, że w ostatnich 6 miesiącach od skarżącego nie zostały wyegzekwowane żadne kwoty na poczet zobowiązań alimentacyjnych, dlatego organ uznał go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. 2. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie podnosząc, że jest osobą niepełnosprawną i rencistą o czym wiedzą pracownicy MOPS. Wskazał, że zarejestrował się w Miejskim Urzędzie Pracy jako poszukujący pracy zdalnej. Wyjaśnił również, że w zeszłym roku wypełnił wiele oświadczeń majątkowych, które nadal są aktualne. Jest w stałym kontakcie z pracownikiem socjalnym MOPS i gdyby miał złożyć kolejne oświadczenie, to zostałoby to wykonane. 3. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, że organ I instancji zasadnie stwierdził, iż skarżący uniemożliwił przeprowadzenie z nim wywiadu alimentacyjnego oraz odebranie od niego oświadczenia majątkowego. Zarówno wezwanie, jak i zawiadomienie o wszczęciu postępowania oraz decyzja organu I instancji zostały przesłane na adres domowy skarżącego i przez niego odebrane. W ocenie organu, skoro skarżący nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, powinien zadbać o kontakt z organami pomocy społecznej i stawić się w wymaganym terminie oraz złożyć oświadczenie i umożliwić przeprowadzenie wywiadu. Ponieważ tego obowiązku nie dopełnił, to zasadnie został uznany za uniemożliwiającego przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Ponadto z informacji uzyskanej od Komornika Sądowego wynika, że egzekucja jest całkowicie bezskuteczna. W tej sytuacji pozytywne przesłanki z art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. zostały spełnione, dlatego organ I instancji uprawniony był do wszczęcia postępowania w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz do uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. 4. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie podnosząc, że nie jest osobą uchylającą się od płacenia alimentów, tylko nie stać go na płacenie alimentów. Wskazał, że alimenty zostały zasądzone w wysokości 650 zł, podczas gdy otrzymywał zasiłek stały w wysokości 604 zł. Wyjaśnił, że MOPS regulował te należności do momentu uzyskania przez niego renty z ZUS. Podał, że ma kolejne długi i zgłosił do sądu wniosek o upadłość. Podkreślił, że z obowiązku alimentacyjnego wywiązywał się jeszcze podczas choroby, ale po zwolnieniu z pracy w 2015r. i braku odpowiednich dochodów nie był w stanie płacić alimentów. Wyjaśnił, że po otrzymaniu wezwania z MOPS stawił się na to wezwanie, ale nie zastał pracownika socjalnego zajmującego się jego rejonem. Zwrócił się do innego pracownika, ale nie odebrano od niego jakiegokolwiek oświadczenia. 5. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 6. Na rozprawie w dniu 26 października 2017r. skarżący przedłożył do zapoznania Sądu 5 kart stanowiących o jego aktualnej sytuacji. Podał, że w grudniu 2016r. był w MOPS. Podczas wizyty spotkał na korytarzu pracownika, który nie zareagował na jego widok. Stawił się również w sekretariacie, ale nie ma na to potwierdzenia. Oświadczył, że po 17 stycznia 2017r. był w MOPS, ale pokój był zamknięty. Poinformował, że kontaktuje się z pracownikiem socjalnym, ale nie ma na to potwierdzeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369, ze zm) zwanej: p.p.s.a. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wskazać trzeba, że podstawę materialnoprawną przedmiotowego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a.). Z treści ww. przepisów wynika, że przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały w sposób enumeratywny w pkt 1-3 ust. 3 art. 5 u.p.o.u.a. Wystąpienie którejkolwiek z nich, nie może jednak stanowić podstawy do wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w przypadku określonym w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. W niniejszej sprawie organy obu instancji stwierdziły, że zaistniała przesłanka uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych określona w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., polegająca na tym, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie z nim wywiadu alimentacyjnego oraz odebranie od niego oświadczenia majątkowego. Należy jednak podkreślić, że wystąpienie tych przesłanek powinno być wykazane przez organ w sposób nie budzący wątpliwości, a więc poprzez wskazanie okoliczności, które jednoznacznie przemawiają za tym, że dłużnik alimentacyjny uniemożliwił przeprowadzenie tego wywiadu oraz odebranie od niego oświadczenia majątkowego. Zgodnie bowiem z art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1257) dalej jako: k.p.a., organ administracji publicznej zobowiązany jest do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Ponadto zgodnie z treścią art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Natomiast organy w tej sprawie jedynie stwierdziły, że pomimo prawidłowego wezwania skarżącego przez MOPS, w wyznaczonym terminie skarżący nie zgłosił się, jak również do dnia wydania decyzji przez organ I instancji nie skontaktował się z nim. Tymczasem z wyjaśnień skarżącego zawartych w odwołaniu i w skardze wynika, że jest w stałym kontakcie z pracownikiem socjalnym MOPS. Podał, że w ubiegłym roku wypełnił wiele oświadczeń majątkowych, które nadal są aktualne i jeżeli zaszłaby potrzeba, to wypełniłby kolejne oświadczenie. Wyjaśnił, że po otrzymaniu wezwania z MOPS stawił się na wezwanie, ale nie zastał pracownika socjalnego zajmującego się jego rejonem. Zwrócił się do innego pracownika, ale nie odebrano od niego jakiegokolwiek oświadczenia. W ocenie Sądu, stan faktyczny sprawy nie został ustalony w stopniu wyczerpującym przed wydaniem decyzji o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skoro przesłanką do takiego stwierdzenia jest okoliczność uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego, czyli celowego negatywnego działania skarżącego polegającego na zaniechaniu, to w tym kontekście nie może budzić wątpliwości, że taka przesłanka musi być spełniona, a organy orzekające w sprawie winny wykazać jej zaistnienie. Z takim brzmieniem wskazanej normy prawnej nie koresponduje oświadczenie skarżącego zawarte w odwołaniu oraz następnie zawarte w skardze, że pozostaje w stałym kontakcie z pracownikiem socjalnym MOPS z uwagi na jego trudną sytuację życiową. Wobec takiego stwierdzenia należało ustalić w sposób jednoznaczny, czy we wskazanym okresie czasu skarżący zgłosił się do organu I instancji, a jedynie nieobecność pracownika uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Ponieważ okoliczność stałego kontaktu z organem I instancji była już podniesiona w odwołaniu Kolegium winno okoliczność tę ustalić i wyjaśnić, bowiem obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie oraz odniesienie się do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów. Organ odwoławczy tymczasem okoliczność dotyczącą pozostawania w stałym kontakcie przez skarżącego z organem I instancji pominął. Nie ustalono również jaki jest tryb postępowania, w sytuacji gdy strona na żądanie organu stawi się a nie będzie pracownika prowadzącego jej rejon, czy też sprawę. Czy w takiej sytuacji w organie I instancji przewiduje się potwierdzenie tego faktu. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględni ocenę, według której wystąpienie przesłanki w postaci uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego, powinno być wykazane przez organ w sposób nie budzący wątpliwości, a więc poprzez wskazanie okoliczności, które jednoznacznie przemawiają za tym, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie tego wywiadu czy też odebranie od niego oświadczenia majątkowego. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.