II SA/Ol 77/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata R.A. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza M. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. przyznano D. P. świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 80 złotych oraz odmówiono przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków w wysokości 190 złotych. W uzasadnieniu wskazano, iż w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że D. P. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą stanu wolnego, posiada dorosłą córkę, z którą od kilku lat nie utrzymuje kontaktu i nie udało się ustalić na jego rzecz alimentacji, gdyż córka przebywa za granicą i nieznany jest jej adres pobytu. Podniesiono również, iż wnioskodawca miał orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności okresowo do dnia 31 sierpnia 2010r. i z tego tytułu otrzymuje zasiłek stały z Ośrodka w kwocie 444 złotych, co stanowi jedyny dochód własny wnioskodawcy. Tym samym D. P. jako osoba niepełnosprawna, której dochód własny nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, a wykupienie leków niewątpliwie stanowi niezbędną potrzebę bytową. Jednocześnie podkreślono, iż świadczenie w formie zasiłku celowego jest świadczeniem fakultatywnym, a zatem jego przyznanie uzależnione jest od uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ nie jest zobowiązany, lecz może przyznać tego rodzaju świadczenie po przeanalizowaniu faktycznych uzasadnionych potrzeb wnioskodawcy oraz możliwości finansowych organu i konieczności zapewnienia pomocy innym osobom zwracającym się o pomoc. Rozpatrując wniosek D. P. wzięto pod uwagę zakres już udzielanej wymienionemu pomocy w formie zasiłku stałego w kwocie 444 zł miesięcznie, jak również wysokość i częstotliwość udzielania innego rodzaju pomocy – zasiłków celowych na zakup żywności oraz leków, otrzymywanych regularnie co miesiąc. Podkreślono również obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnych sytuacji, które w tym przypadku powinno polegać przede wszystkim na zakupie, jeśli to możliwe i jak wykazał to organ zgodnie z wyceną i zaświadczeniem lekarskim, leków niezbędnych i tańszych zamienników leków. Jeśli wnioskodawca z tej propozycji nie korzysta i zaznacza, że musi kupić droższe leki i nie chce stosować tańszych zamienników, a ponadto rozszerza listę o kolejne leki według swoich potrzeb, nie potwierdzonych przez lekarza rodzinnego, jak np. leki na sen, maści, czy środki przeciwbólowe i nie uznanych przez lekarza jako niezbędne, to postępowanie takie nie pozwala na przyjęcie przez organ oczekiwań wnioskodawcy, co do pomocy finansowej na leki w tak szerokim zakresie jako niezbędnej potrzeby bytowej. Ponadto organ zaznaczył, iż przepisy dotyczące pomocy społecznej nie nakładają na organy administracji obowiązku pełnej refundacji kosztów zakupu leków. W przedmiotowej sprawie leki jakie lekarz uznał za niezbędne zostały wycenione przez pracowników apteki Ogólnodostępnej w M. na kwotę 73,98 zł, nawet bez zastosowania tańszych zamienników. Z tego względu mimo szerokich oczekiwań wnioskodawcy przyznano pomoc pieniężną na zakup jedynie tych niezbędnych leków, zaś odmówiono przyznania wsparcia w pozostałym zakresie. Rozwiązanie takie podyktowane jest trudną sytuacją finansową organu, która uniemożliwia przyznawanie świadczeń w żądanych przez wnioskodawcę wysokościach. Zaznaczono, iż tutejszy Ośrodek wspiera nie tylko wnioskodawcę, ale także inne osoby i rodziny o dochodach znacznie niższych niż wnioskodawcy, mimo to pomoc na zakup leków jest udzielana mu systematycznie co miesiąc. Organ wziął również pod uwagę zbliżający się okres zimowy i konieczność zabezpieczenia znacznej puli środków finansowych na zapewnienie najuboższym opału na zimę, a także na zabezpieczenie odzieży i obuwia zimowego, szczególnie w tych rodzinach, gdzie na utrzymaniu pozostają dzieci uczęszczające do szkoły. D. P. złożył od powyższej decyzji odwołanie, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie zasiłku celowego na leki w miesiącu sierpniu 2010 r. w całości, tj. w wysokości 270 zł. W uzasadnieniu odwołujący podniósł, iż powinien otrzymać zasiłek celowy na wykupienie leków w całości, bowiem nie ma on środków - oprócz zasiłku stałego - na ponoszenie kosztów życia i zaspokajania swoich podstawowych potrzeb bytowych. Dodał, iż w związku z długimi upałami w lipcu nastąpiło u niego gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia, wymagające natychmiastowego wykupienia dodatkowo przepisanych leków. Ponadto ujawniła się u niego nowa dolegliwość, w związku z czym niezbędne jest natychmiastowe leczenie. Jednakże działania organu spowodowały braki w leczeniu chorób przewlekłych i dolegliwości zaczęły się nasilać, powodując gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia. Odwołujący dodał, iż pracownicy Ośrodka w trakcie wywiadu środowiskowego nie poinformowali go, że udają się do lekarza o nowe zaświadczenie potwierdzającej konieczność leczenia. Tymczasem, jak wskazał odwołujący, powinno być oczywiste, że wszystkie wypisane przez lekarza leki są potrzebne w leczeniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym ustalono, iż ustawowe przesłanki udzielenia wymienionemu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego zostały spełnione. Jak wynika z przeprowadzonej przez organ pierwszej instancji aktualizacji wywiadu środowiskowego w przypadku wnioskodawcy nie zostało przekroczone kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co kwalifikuje go do otrzymania zasiłku celowego. Wskazano, iż w myśl art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Oznacza to, że fundusze otrzymywane z pomocy społecznej stanowią dla osób jedynie niezbędne wsparcie i nie należy ich traktować jako źródła finansowania wszelkich potrzeb. Zasiłek celowy nie jest przewidziany na pokrywanie pełnych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter szczególnej pomocy doraźnej. Na wielkość udzielanej pomocy mają wpływ nie tylko uzasadnione potrzeby wnioskodawcy, ale również fundusze, jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej. Organ kierując się zasadami racjonalności i celowości udzielania pomocy winien brać pod uwagę ograniczone środki finansowe, dużą liczbę składanych wniosków i konieczność zapewnienia opału dla najbardziej potrzebujących, ze względu na zbliżający się okres jesienno – zimowy. W ocenie Kolegium słusznie organ pierwszej instancji zauważył, po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie, że wnioskodawca kupując zamienniki przepisanych leków znacznie obniżyłby koszt ich zakupu. Jednocześnie wskazano, iż odwołujący od początku 2010 roku do 30 września 2010 roku otrzymał pomoc w różnych formach, w łącznej kwocie 6552,68 zł, co daje średnio kwotę ok. 730 zł miesięcznie. Należy zatem uznać, iż organ nie pozostawił wnioskodawcy bez pomocy, jednakże korzystając z faktu, iż zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, zdecydował w jakiej wysokości przyznać świadczenie. D.P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O., żądając uchylenia w całości zarówno decyzji organu odwoławczego, jak i decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż niezbędną potrzebą bytową jest przyznanie zasiłku celowego na leki w wysokości 270 złotych. Brak leków spowoduje nieodwracalne skutki rozstroju zdrowia. Wysokość otrzymywanego przez skarżącego zasiłku stałego nie starcza nawet na wyżywienie, w związku z czym, otrzymuje on zasiłek celowy na dożywianie w wysokości 60 złotych miesięcznie. Skarżący podniósł, iż nie jest prawdą, że zajmuje lokal bez tytułu prawnego, bowiem ma ustawowe prawo do jego zajmowania. Ponadto musi płacić "odszkodowanie" za korzystanie z tego mieszkania, na co nie otrzymuje wsparcia z Ośrodka. Dodał, iż ma orzeczony stopień niepełnosprawności do dnia 31 października 2012r. Niezbędną potrzebą życiową jest zażywanie leków według recept, tymczasem pracownik organu zbyt nisko wycenił przedłożone przez skarżącego recepty i nie przyznał zasiłku według faktycznych potrzeb skarżącego, lecz część recept "przerzucił" na następny miesiąc. Jest to niezgodne z zasadą wsparcia i pomocniczości państwa w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, gdyż skarżący nie jest w stanie sam pokonać swojej sytuacji. Zdaniem skarżącego Ośrodek posiada pieniądze na zasiłki celowe umożliwiające zakup leków tak, aby podopieczny nie pozostał bez koniecznej, niezbędnej opieki w tym zakresie i nie doszło do pogorszenia jego stanu zdrowia. Podkreślił, iż w jego przypadku leki są potrzebne tak, jak wyżywienie i muszą być pokryte środkami społecznymi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Jednocześnie zgodnie z ogólną zasadą, wyrażoną w art. 3 ust. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Stosownie zaś do art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dlatego też nawet spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania osobie zainteresowanej żądanego świadczenia, ponieważ musi się ono mieścić w ramach możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Oznacza to, że organ może, ale nie musi przyznać świadczenie, a przyznanie świadczenia jest uzależnione od środków finansowych, jakimi dysponuje ośrodek na pomoc społeczną. Decyzja administracyjna w sprawie zasiłku celowego jest zatem wydawana w granicach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, to znaczy ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość osób i rodzin ubiegających się o tę pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają być przeznaczone. Przy czym przyznanie lub odmowa przyznania świadczenia może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia – zgodnie z regułami wynikającymi z art. 6 i 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie organ wydał decyzję po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, zgodnie z wymogami określonymi w art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli po zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, a następnie dokonaniu wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych i prawnych konkretnej sprawy. Rozpatrując wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego, organy właściwie wzięły pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Uwzględniono sytuację strony ubiegającej się o świadczenie, jej zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres dotychczas udzielonej ze środków publicznych pomocy. Należy przy tym wskazać, iż wniosek strony został uwzględniony w takim zakresie, w jakim organ uznał, iż jest to niezbędne do zaspokojenia jego potrzeb w zakresie zakupu leków. Przy czym organ poczynił w tym zakresie stosowne ustalenia. Należy przy tym wyjaśnić skarżącemu, iż w toku postępowania wyjaśniającego organ pomocy jest nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany do weryfikacji twierdzeń strony co zakresu wnioskowanej pomocy, gdyż ma obowiązek przeprowadzenia wszechstronnego postępowania wyjaśniającego. Stąd też może ustalać, czy wszystkie leki, na których zakup skarżący wystąpił o przyznanie pomocy, są mu niezbędne. Przy czym orzekając o zakresie przyznawanej pomocy musi uwzględniać fakt, iż ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna była najtrudniejsza. W związku z tym organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. W związku z tym w ocenie Sądu przyznanie pomocy jedynie na pokrycie części zakupu leków nie narusza uznania administracyjnego. Należy przy tym zaznaczyć, iż skarżący jest stale objęty pomocą Ośrodka, otrzymując regularnie pomoc w postaci świadczeń pieniężnych, a świadczenie przyznane zaskarżoną decyzją stanowi kolejną formę pomocy skierowaną do skarżącego. Skarżący nie może jednak oczekiwać, iż organ pomocy społecznej zaspokoi wszystkie jego potrzeby w pełnym zakresie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono zgodnie z art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.