II SA/Ol 772/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant st. referent Maciej Lipiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2015 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"., nr"[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. W dniu 9 lutego 2015 r. A.R. złożył do Wójta Gminy wniosek o przydział 300 zł na "mszę błagalną o rozum" dla Dyrektor MOPS. Następnie pismem z dnia 25 lutego 2015 r. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z pismem, w którym poinformował, że stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej pracownik socjalny w wywiadzie na miesiąc luty 2015 r. rozwiązując jego trudną sytuację życiową nie uwzględnił wniosku o "rozum dla Pani K.", skutkujący przydziałem 300 zł na mszę błagalną w klasztorze w N. Pismem z dnia 10 lutego 2015 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, powołując art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, przekazał powyższy wniosek według właściwości do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. Podał przy tym, że skarżący nie jest zameldowany na terenie gminy J., gdyż z dniem 21 maja 2011 r. został wymeldowany z lokalu znajdującego się pod adresem: J. [...] z powodu nie przebywania w ww. lokalu. Podniósł, że skarżący nie przebywa w lokalu z którego został wymeldowany, nie prowadzi tam gospodarstwa domowego, jak też nie łoży na utrzymanie tej posesji. Dodał, że skarżący mieszka w N. i wskazał konkretny adres jego zamieszkania. Pracownik socjalny w dniu 18 lutego 2015 r. przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego, a następnie decyzją z dnia [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza (dalej: organ I instancji), odmówił przyznania skarżącemu "przydziału 300 zł na mszę błagalną". Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 104 KPA (tj. Dz. U. z 2013 r. poz.267), oraz art. 106 ust. 4, art. 6 pkt 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U z 2015 r., poz. 163) zwanej dalej: u.p.s., w związku z § 1 pkt 1 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia przytoczono treść przepisów regulujących przyznawanie świadczeń w zakresie zasiłku celowego, jak również kryterium dochodowe uprawniające do przyznania tego świadczenia. Wskazano, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo ze względu na stan zdrowia, przez Lekarza Orzecznika ZUS uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim i z tego tytułu otrzymuje rentę inwalidzką. Ustalono, że choruje przewlekle i pozostaje pod opieką poradni specjalistycznej. W miesiącu styczniu 2015 r. otrzymał świadczenie w wysokości 623,59 zł, co oznacza, że w przypadku zainteresowanego przekroczone zostało kryterium dochodowe wynoszące dla osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe 542 zł. Wyjaśniono, że forma pomocy, o którą strona wystąpiła nie mieści się w katalogu świadczeń ustawy o pomocy społecznej. A.R. wniósł odwołanie od tej decyzji wyrażając swoje niezadowolenie z powodu odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie skarżącego Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej zasługuj na "porządek w swojej głowie". Zakwestionował wirtualne robienie wywiadu. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, co oznacza, że o jego przyznaniu i wysokości decyduje organ udzielający pomocy. Zasiłek celowy może, ale nie musi być przyznany, nawet wówczas, gdy strona spełniła wszystkie ustawowe przesłanki uprawniające do ubiegania się o tę formę pomocy. Organ odwoławczy stwierdził, że wniosek strony nie mógł być uwzględniony, skoro cel, na zaspokojenie którego odwołujący się wnioskował o pomoc finansową, nie mógł być uznany za niezbędną potrzebę bytową, mając na uwadze treść art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Nie można uznać, mając na uwadze zakres żądania, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, dla przezwyciężenia której konieczne jest udzielenie wsparcia z pomocy społecznej. Na tę decyzję A.R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia oraz "przeorientowania wniosków do normalnego ośrodka pomocy społecznej, gdzie potrafią prawidłowo przeprowadzić wywiad środowiskowy". Skarżący zakwestionował sposób przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego. Podniósł, że sytuacja, w jakiej się znajduje, jest nadzwyczajna, wyjątkowa i tragiczna, tylko w Polsce nie ma fachowców, żeby to ocenić. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed tutejszym Sądem w dniu 15 września 2015 r., skarżący podniósł, że wywiad środowiskowy w organie I instancji został przeprowadzony zza biurka, zaś organ odwoławczy taki wywiad przyjął. Podał, że wystąpił o przyznanie takiego świadczenia do dyrektora ośrodka, gdyż nieprawidłowo przeprowadził on postępowanie. Wyjaśnił, że w swoich oświadczeniach wpisywał adres Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., gdyż z przepisów wynika, że wywiad środowiskowy sporządza się w miejscu zamieszkania strony, a skoro wywiad przeprowadzono w organie I instancji to wszystkie jego oświadczenia zawierają adres ośrodka pomocy społecznej. Na pytanie Sędziego, gdzie w takiej sytuacji winien być przeprowadzony wywiad środowiskowy skarżący odpowiedział, że nigdzie bo nigdzie nie mieszka. Pełnomocnik Kolegium wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa. Nadto zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 ww. ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję nie stwierdził takich wad, czy uchybień w prowadzonym postępowaniu, a wobec tego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 163) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Pomoc ta udzielana jest na podstawie przepisów wspomnianej ustawy między innymi w postaci zasiłku celowego. Wynika to z treści art. 39 ust. 1 u.p.s. stanowiącego, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu zasiłek celowy może być przyznawany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślenia wymaga, że świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, co wynika z zawartego w art. 39 ust. 1 u.p.s. sformułowania "może być przyznany". Orzekając w przedmiocie przyznania takiego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom oraz mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Nie można zapominać, że przyznawanie i wypłata zasiłków celowych należy do zadań własnych gmin o charakterze obowiązkowym, stąd też gminy muszą dysponować ograniczonymi środkami finansowymi w taki sposób, aby zachować zdolność wywiązania się z ustawowo nałożonych obowiązków przez okres całego roku. Wydanie decyzji w sprawie przyznania zasiłku celowego powinno być poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, zaś przy wydawaniu rozstrzygnięcia organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, zaś motywy podjętego orzeczenia winny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. W pierwszej kolejności za prawidłowe uznać należy działanie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, który po otrzymaniu wniosku skarżącego z dnia 9 lutego 2015 r., w oparciu o art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, przekazał ten wniosek według właściwości Dyrektorowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, który działając z upoważnienia Burmistrza, jest organem I instancji w kontrolowanej sprawie. Wskazać pozostaje, że stosownie do art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 163), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W świetle zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego (w tym treści oświadczenia skarżącego (k - 7) oraz notatki służbowej z dnia 3 lutego 2015 r. jak też wywiadu środowiskowego z dnia 18 lutego 2015 r.), nie może budzić wątpliwości, że na przestrzeni okresu, w którym prowadzone było postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją Kolegium, skarżący miał miejsce zamieszkania w N., a nie J. W tych okolicznościach przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracownika kierowanej przez organ I instancji jednostki organizacyjnej było prawidłowe. Zauważyć przy tym należy, że skarżący własnoręcznym podpisem potwierdził zgodność z prawdą danych zawartych w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 18 lutego 2015r. W ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły także dochód skarżącego, który należało uwzględnić przy rozpatrywaniu jego wniosku zgłoszonego w niniejszej sprawie (623,59 zł.). Wobec zaś przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 542 zł., organy prawidłowo oceniły, że w sprawie tej doszło do przekroczenia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., jak również w sposób prawidłowy dokonano oceny, że cel na zaspokojenie którego strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej nie odpowiada celom wskazanym w art. 3 ust. 1 ww. ustawy. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak zatem wynika z tej normy o charakterze ogólnym, skonkretyzowanej m.in. w art. 39 ust. 1 tej ustawy określającym warunki przyznania zasiłku celowego, ustawodawca jednoznacznie przesądził, że pomoc ma wspierać osoby i rodziny w przezwyciężaniu trudności oraz w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Proste zestawienie celu dla zaspokojenia którego w niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie pomocy tj. przydział 300 zł na mszę błagalną świadczy, że zgłoszona potrzeba nie dotyczy zaspokojenia niezbędnej potrzeby skarżącego. Pomoc Państwa nie służy prywatnym celom wnioskujących, skoro skarżący odczuwa potrzebę zamówienia mszy błagalnej w określonej intencji, to winien to czynić z własnych środków finansowych, którymi w postaci renty inwalidzkiej dysponuje. Odnośnie zarzutu dotyczącego naruszenia zasad sporządzenia wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji należy wskazać, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu (art. 107 ust. 4 zd. pierwsze). Sposób przeprowadzenia takiego wywiadu środowiskowego, bądź jego aktualizacji określony został natomiast, na podstawie delegacji ustawowej (art. 107 ust. 6), w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. poz. 712). Zgodnie z treścią § 3 ust. 3 tego rozporządzenia wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodzina, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Z powyższej regulacji co do zasady wynika, iż wywiad lub jego aktualizację należy przeprowadzić w miejscu zamieszkania osoby, bądź też w przypadku braku takiego miejsca w miejscu jej pobytu. W rozpoznawanej sprawie jednak skarżący, co oświadczył w trakcie rozprawy przed Sądem w dniu 15 września 2015 r. nie posiada takiego miejsca, wobec czego jak stwierdził wywiad nigdzie nie powinien być przeprowadzony. Stanowisko takiego nie może być uznane za trafne, bowiem wywiad z uwagi na brak miejsca zamieszkania oraz miejsca pobytu został przeprowadzony ze skarżącym w organie pomocy społecznej i nie można uznać, że działanie takie było nieuprawnione. Organ w sposób poprawny mając na uwadze złożony wniosek sporządził aktualizację wywiadu w dniu 18 lutego 2015 r. w organie pomocy społecznej i na tej podstawie rozpoznał wniosek wydając zaskarżoną decyzję. Działanie takie nie może zostać uznane, w realiach niniejszej sprawy, za bezprawne. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.