II SA/Ol 773/19

Dnia 19 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczy sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant referent Małgorzata Gaida po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi L. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przyznania tymczasowego miejsca w schronisku dla bezdomnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. przyznaje adwokatowi K. R. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kwotę "[...]" zł (słownie: "[...]" złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia "[...]", wydaną z upoważnienia Burmistrza W. przez Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., na podstawie art. 8 ust. 1, art. 36 pkt 2i, art. 48, art. 48a ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 1508 ze zm. – tekst jednolity obowiązujący w dacie wydania decyzji - , dalej jako: u.p.s.) odmówiono udzielenia L.Ż. (dalej jako: strona albo skarżący) pomocy w formie przyznania tymczasowego miejsca w schronisku prowadzonym przez Stowarzyszenie "[...]" - Schronisko dla Bezdomnych "[...]" w E. oraz udzielono pomocy poprzez przyznanie tymczasowego miejsca w schronisku prowadzonym przez "[...]" w E. od dnia 1 maja 2019r. do dnia 30 września 2019r. Orzeczono jednocześnie, że strona nie ponosi odpłatności za pobyt w schronisku. W uzasadnieniu podano, że strona zwróciła się z prośbą o przyznanie pomocy w formie schronienia w Stowarzyszeniu "[...]" - Schronisko dla Bezdomnych "[...]" w E. Jednakże w związku z przeprowadzonym zapytaniem ofertowym organ zawarł umowę z "[...]", prowadzącą Schronisko "[...]" w E. na świadczenie usług schronienia w formie schronienia dla osób bezdomnych z terenu Gminy i dlatego może udzielić stronie pomocy w formie pobytu w tej placówce. Wskazano, że z wywiadu środowiskowego wynika, że strona jest nadal osobą bezdomną, orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności w E. zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 31 grudnia 2019r. Strona otrzymuje zasiłek stały w kwocie 645 zł miesięcznie, który stanowi jedyne źródło dochodu. Stwierdzono, że sytuacja życiowa strony jest trudna ze względu na bezdomność, brak środków finansowych oraz brak możliwości zapewnienia sobie we własnym zakresie schronienia i wyżywienia. Ponadto spełnione jest kryterium dochodowe uprawniające do nieodpłatnego tymczasowego schronienia w ośrodkach wsparcia. Od decyzji tej odwołał się skarżący w zakresie odmowy skierowania go do Schroniska "[...]". Podał, ze przebywa w nim 5 lat, korzysta z pomocy specjalistów oraz kierownika schroniska, nawiązał relacje z mieszkańcami, czuje się bezpiecznie, a schronisko uważa za swój dom. Wskazał, że jest człowiekiem, a nie rzeczą, którą można przenosić z miejsca na miejsce. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że decyzja będąca przedmiotem odwołania odpowiada przepisom prawa. Strona, jako osoba bezdomna, spełnia kryteria pozwalające na przyznanie jej prawa do świadczenia z pomocy społecznej w formie udzielenia schronienia. Wskazano, że wprawdzie przyznano miejsce w innym schronisku niż wnioskowane przez stronę, ale organ zaspokoił zgłaszaną potrzebę udzielenia schronienia. Wyjaśniono, że stosownie do art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. organy pomocy społecznej nie są zobligowane do uwzględniania w pełnym zakresie wszelkich żądań beneficjentów pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej dysponują bowiem ograniczoną ilością środków, która muszą przeznaczyć na zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb jak największej liczby osób i rodzin potrzebujących wsparcia. Z tego też powodu organy pomocy społecznej są uprawnione do wyboru podmiotów świadczących usługi w ramach pomocy społecznej, kierując się przy tym kryterium ekonomicznym. Organ pomocy społecznej nie jest zatem związany żądaniem strony w zakresie wskazania konkretnej placówki, w której ma zostać stronie udzielone schronienie. W skardze na powyższą decyzję skarżący podał, że czuje się pokrzywdzony tym, że nie udzielono mu schronienia w Schronisku dla Osób Bezdomnych "[...]" w E. Wniósł o umożliwienie mu pobytu w tym Schronisku oraz ustalenie, że w związku z tym przysługuje mu stosowna refundacja od organu. Podał, że z problemem bezdomności boryka się od wielu lat i w celu poprawy swojej trudnej sytuacji życiowej został skierowany do placówki dla osób bezdomnych "[...]" w E., w której nieprzerwanie przebywa od ponad 5 lat. Uzyskał tu fachową pomoc, czuje się bezpiecznie i przez cały czas utrzymuje abstynencję. Podał, że ma tu niezbędną, wszechstronną pomoc specjalistów tj. terapeutów ds. uzależnień, lekarza psychiatry, adwokata, pracownika socjalnego, ratownika medycznego oraz asystenta osoby bezdomnej. Wskazał, że boi się zmian, które mogłyby negatywnie wpłynąć na jego dalsze życie. Podniósł, że jedynym i głównym kryterium konkursu wygranego przez schronisko "[...]" była cena, a kwestia pieniędzy nie powinna być ważniejsza od człowieka i jego dobra. Podał, że obawia się, że zmiana miejsca pobytu mogłaby spowodować powrót do picia alkoholu i na "ulicę", a za dwa lata będzie mógł ubiegać się o emeryturę. Wyjaśnił, że nie chciałby zmieniać schroniska również przez fakt zmiany terapeuty, a ponadto obawia się, że wyniku niskiego finansowania w placówce, do której został skierowany, nie uzyska tak wszechstronnej pomocy specjalistycznej. Podał, że z otrzymywanego zasiłku stałego jest gotów ponosić różnicę kosztu utrzymania w schronisku, w którym przebywa a schroniskiem do którego został skierowany. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie Podstawą prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 48a ust. 1, zgodnie z którym udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego schronienia w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych albo schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Nie ulega wątpliwości, że decyzja w przedmiocie udzielenia schronienia winna być wydana w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny oraz rzetelnie zgromadzone i rozpatrzone dowody. Powinnością organu administracji publicznej rozstrzygającego władczo o prawach i obowiązkach jednostki jest bowiem zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, przy czym czynności te muszą mieć charakter wyczerpujący - art. 77 § 1 k.p.a. Nakaz ten posiada rangę zasady postępowania administracyjnego (zasada zupełności postępowania dowodowego) i stanowi logiczną konsekwencję unormowanej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej. Materiał dowodowy sprawy stanowi nieodłączny element procesu administracyjnego, powstaje w wyniku czynności dowodowych i jest utrwalany celem poddania go wszechstronnej analizie i ocenie. W ocenie Sądu wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy bezkrytycznie zaaprobował ustalenia poczynione przez organ I instancji. Ustalono jedynie, że skarżący jest osobą bezdomną, bez środków finansowych i w związku z tym przyznano mu pomoc w formie tymczasowego miejsca w schronisku prowadzonym przez "[...]", czyli w innym schronisku niż skarżący obecnie przebywa. Nie wyjaśniono natomiast z jakiego powodu skarżący znalazł się w Schronisku "[...]", jakiej pomocy fachowej w związku ze stanem zdrowia potrzebuje, a także jaką pomoc otrzymuje w placówce, w której dotychczas przebywa, a jaką otrzyma w tej, do której został skierowany. W aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej terapii osób uzależnionych od alkoholu, na którą powołuje się skarżący. Brak jest także jakichkolwiek ustaleń odnośnie do innych form wsparcia, jakie otrzymuje skarżący w schronisku związku ze swoją sytuacją zdrowotną i życiową. W związku z tym organy w ogóle nie wzięły uwagę okoliczności, że schronisko, w którym obecnie przebywa skarżący, oprócz zapewnienia schronienia, świadczy także specjalistyczną pomoc, zaś zmiana placówki może zniweczyć skutki terapii, której poddał się skarżący. Wprawdzie art. 3 ust. 4 u.p.s. stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, ale jednocześnie w ust. 1 i 2 tego artykułu ustawodawca wskazał, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jej zadaniem jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. W związku z tym organ wydający decyzję o przyznaniu świadczenia winien rozważyć, czy przyznanie świadczenia w takiej formie, jak w zaskarżonej decyzji, nie zniweczy skutków wcześniej udzielonej pomocy, gdyż takie działanie z pewnością nie mieści się w ustawowo określonych celach i zadaniach pomocy społecznej. Z powyższych względów Sąd uznał zaskarżoną decyzję organu oraz decyzję ją poprzedzającą za przedwczesną i wydaną bez należytego rozpatrzenia sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny właściwie zebrać i ocenić materiał dowodowy, mając na względzie powyższe wskazania Sądu. Organy orzekające winny także wyjaśnić, na jakiej podstawie określiły okres – stosunkowo krótki - czasu, na jaki przyznano skarżącemu miejsce w schronisku. Natomiast skarżącemu należy wyjaśnić, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania spraw administracyjnych, co oznacza, że nie może zastępować, czy też wyręczać organów administracji publicznej w realizacji powierzonych im zadań w tym zakresie. Nie może zatem orzekać o prawach lub obowiązkach stron. Sąd administracyjny kontroluje jedynie działania organu administracji. Bada zatem, czy organy rozstrzygające sprawę merytorycznie uczyniły to zgodnie z prawem materialnym i z poszanowaniem wszelkich reguł procesowych, a w przypadku stwierdzenia uchybień w tym zakresie uchyla zaskarżony akt administracji. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania związanych z przyznanym prawem pomocy Sąd orzekł w oparciu o art. 250 powołanej ustawy w zw. z § 21 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019r., poz. 18).