II SA/Ol 774/21

Dnia 10 listopada 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 listopada 2021 roku sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Wnioskiem z dnia 7 maja 2021 r., G. P. (dalej jako: "skarżący", "strona"), zwrócił się Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. (dalej jako: "MOPS" lub "organ pierwszej instancji") o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem. Decyzją z dnia "[...]" r., działająca z upoważnienia Burmistrza Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. (dalej jako: "MOPS", "organ pierwszej instancji"), odmówiła stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskowanego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111), dalej jako: "uś.r." na ojca C. P. w kwocie 1971 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2021 r. do bezterminowo. MOPS stwierdził, że należy uwzględnić fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia przez nią 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Niepełnosprawność istnieje od – nie da się ustalić. Wobec powyższego, w ocenie organu pierwszej instancji, brak wskazania kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, stanowi negatywną przesłankę, mającą wpływ na ustalane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie MOPS zaznaczył, że strona spełnia przesłankę wynikającą z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a mianowicie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ojca oraz, że nie zachodzą negatywne przesłanki wskazane w ust. 5 lit. a, lit. b, pkt 2 lit. a, lit. b, pkt 3, pkt 5, pkt 6 powołanego art. 17 u.ś.r. MOPS nie kwestionuje też faktu sprawowania przez stronę opieki nad ojcem. Po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia "[...]" r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. (dalej również jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium powołało się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. i wskazało, że regulacja tego przepisu stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, błędnie przyjął organ pierwszej instancji, że wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Jednak, jak wskazało Kolegium, niezależnie od powyższego, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej lub niepodejmowanie zatrudnienia spowodowane koniecznością sprawowania stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na podstawie ustaleń organu pierwszej instancji, Kolegium stwierdziło, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne nie sprawuje względem ojca opieki, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki wobec ojca. Organ odwoławczy podniósł, że C. P., mimo swego wieku (88 lat), jest osobą wykonującą wiele czynności samodzielnie. Natomiast strona, zarówno podczas przeprowadzonego wywiadu, jak i w treści odwołania podała, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia z uwagi na brak auta i możliwości podjęcia zatrudnienia w miejscu zamieszkania. Nie jest więc przyczyną jego braku aktywności zawodowej konieczność sprawowania opieki względem niepełnosprawnego ojca, czego do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga cytowany przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium oceniło, że strona wykonuje w zasadzie czynności dnia codziennego, w niewielkim stopniu wspierając ojca w chorobie. Sprawowana przez stronę opieka nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W skardze, złożonej na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący zarzucił: 1. naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. i uznanie, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki wobec ojca, mimo, że z okoliczności sprawy wynika, że skarżący nie pracuje z uwagi na całodobową opiekę nad ojcem; 2. błąd w ustaleniach faktycznych co do faktu, że C. P. wykonuje wiele czynności samodzielnie, albowiem nie odzwierciedla to stanu faktycznego, a ojciec skarżącego wymaga całodobowej opieki i pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego. Biorąc powyższe pod uwagę, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Skarżący wskazał na liczne choroby ojca i duże problemy z poruszaniem się, wskazując, że ojciec wymaga stałej pomocy i opieki. Podniósł, że nie podejmuje pracy tylko i wyłącznie z uwagi na opiekę nad schorowanym ojcem, który wymaga całodobowej opieki. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn.zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jaki i decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa. Tym samym, skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaznaczyć w tym miejscu należy, biorąc pod uwagę wniosek skarżącego o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, że w przypadku uwzględnienia skargi na decyzję, Sąd uchyla decyzję w całości albo w części, stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach lub stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W myśl zaś art. 145a § 1 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiła okoliczność, o której mowa w art. 145a § 1 p.p.s.a., stąd zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji należało uchylić. Na wstępie należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 1842 z póżn. zm.), wobec uznania rozpoznania sprawy za konieczne w związku z obowiązkiem terminowego rozpoznania sprawy, istnieniem zagrożenia dla życia i zdrowia stron oraz brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość. Strony zostały poinformowane o możliwości wypowiedzenia się w sprawie na piśmie. Skarżący oświadczył zaś, że nie posiada możliwości technicznych do uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu 2) opiekunowi faktycznemu dziecka 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, błędnie przyjął organ pierwszej instancji, że wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Istotą zaś sporu pomiędzy rozstrzygającym sprawę organem drugiej instancji, a skarżącym jest zagadnienie, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem. W ocenie organu odwoławczego, nie jest przyczyną braku aktywności zawodowej skarżącego konieczność sprawowania opieki względem niepełnosprawnego ojca, czego do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga cytowany przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. Strona wykonuje bowiem w zasadzie czynności dnia codziennego, w niewielkim stopniu wspierając ojca w chorobie. Sprawowana przez stronę opieka nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Ojciec skarżącego ma lat 88 i choćby już ze względu na podeszły wiek wymaga pomocy osób trzecich, co bez wątpienia wynika też z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia "[...]" r., gdzie ojciec skarżącego został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Fakt, że C. P., mimo swego wieku, jest osobą wykonującą wiele czynności samodzielnie, nie przesądza o tym, że syn nie sprawuje opieki., a ojciec jej nie wymaga. Organ stwierdził, że strona wykonuje w zasadzie czynności dnia codziennego, w niewielkim stopniu wspierając ojca w chorobie. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jednoznacznie wynika, że ojciec skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podkreślić należy, że nie leży w kompetencji organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego ocena stanu zdrowia osoby wymagającej opieki. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej opieki przesądza więc o tym, że osobie niepełnosprawnej taka opieka jest niezbędna. Z oceną organu nie można się więc zgodzić. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu, skarżący sprawuje opiekę nad ojcem od dnia 1 maja 2021 r. Ojciec choruje na cukrzycę, nadciśnienie, astmę, prostatę. Opieka sprawowana przez skarżącego polega na przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, sprzątaniu, paleniu w piecu, zajmowaniu się wszelkimi pracami gospodarczymi. Strona – jak wynika z wywiadu – pomaga ojcu przy kąpieli, czasami wspomaga przy chodzeniu, gdyż ojciec porusza się o lasce, bardzo powoli i może zrobić tylko kilka kroków, bo bardzo bolą go nogi. Czynności samoobsługowe ojciec skarżącego wykonuje samodzielnie, lecz z racji wieku i chorób powinien być nadzorowany, aby w razie potrzeby udzielić mu pomocy. Sprawowana opieka musi być zaś stała, nieprzerwana i tym samym, wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie można więc stwierdzić w okolicznościach sprawy, że skarżący jedynie pomaga ojcu, a nie sprawuje nad nim opiekę. Należy też zauważyć, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że ośrodek dostrzega i nie kwestionuje faktu sprawowania przez skarżącego opieki nad ojcem. Należy podnieść również, że do pisma, skierowanego do Sądu w dniu 3 września 2021 r., skarżący dołączył kartę informacyjną leczenia szpitalnego ojca, z której wynika, że ojciec skarżącego choruje na wtórny nowotwór złośliwy wątroby i ma w wywiadzie wiele chorób. Zalecono m.in. leki i okresową kontrolę lekarską i ewentualnie w poradni onkologicznej. Powyższe okoliczności bez wątpienia, w ocenie Sądu, wskazują, że ojciec skarżącego wymaga stałej opieki, a skarżący sprawuje tę opiekę nad ojcem, który bez pomocy nie mógłby samodzielnie funkcjonować ze względu na wiek i istniejące choroby. Wykonywane przez skarżącego czynności służą jego ojcu i bez pomocy skarżącego, ojciec nie mógłby samodzielnie funkcjonować, co nie budzi wątpliwości Sądu. Niezasadne jest zatem stanowisko organu, że skarżący w niewielkim stopniu wspiera ojca w chorobie. Nie potwierdza tego też przeprowadzony wywiad. Oparcie decyzji odmownej na stwierdzeniu skarżącego w wywiadzie, czy odwołaniu, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia ze względu na brak auta i możliwości podjęcia pracy w miejscu zamieszkania, nie znajduje uzasadnienia. Skarżący bowiem stwierdzając powyższe, jednocześnie stwierdził, że nie wie, czy tato poradziłby sobie przez cały dzień bez drugiej osoby. Nie można więc przyjąć, że przesłanką niepodjęcia pracy jest brak auta, czy niemożność podjęcia pracy w miejscu zamieszkania. Skarżący bowiem stanowczo podnosi również w skardze, że nie podejmuje pracy tylko i wyłącznie z uwagi na opiekę nad schorowanym ojcem, który wymaga całodobowej opieki. Wątpliwości Sądu nie budzi fakt, że ojciec skarżącego, zarówno ze względu na wiek, jaki i liczne schorzenia wymaga całodobowej opieki i zapewnia ją skarżący. Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.