II SA/Ol 775/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Adam Matuszak Asesor WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu l grudnia 2004 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie zwolnienia ze służby I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia "[...]" r.; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Dyrektor Izby Celnej w O. decyzją z dnia 16 października 2003r. Nr "[...]", po rozpatrzeniu wniosku A. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 28 sierpnia 2003r. Nr "[...]" wydaną na podstawie art. 25 ust. l pkt 8b ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, póz. 802, ze zm) oraz art. 104 i art. 108 § l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, póz. 1071, ze zm) o zwolnieniu ze służby w Izbie Celnej w O. A. B. z dniem doręczenia niniejszej decyzji oraz nadaniu temu rozstrzygnięciu rygoru natychmiastowej wykonalności. W motywach uzasadnienia wskazano, że w dniu 18 lipca 2003 r. Prokuratura Okręgowa w O. poinformowała o fakcie zastosowania przez Sąd Rejonowy w O. w dniu 16 lipca 2003r. wobec A. B. środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 228 § 3 kk w zw. z art. 12 kk. Stosownie do art. 25 ust. l pkt 8b ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w przypadku tymczasowego aresztowania. Wobec podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu, dotyczącego naruszenia zasady lex retro non agit, gdyż w momencie zastosowania tymczasowego aresztowania nie istniała podstawa prawna do zwolnienia odwołującej się ze służby na podstawie art. 25 ust. l pkt 8b, bowiem przepis ten wszedł w życie w dniu 10 sierpnia 2003r. wyjaśniono, że powyższa regulacja odnosi się do wszystkich funkcjonariuszy niezależnie od terminu ich osadzenia w areszcie. Wyjątek stanowi jedynie sytuacja, w której do dnia wejścia w życie noweli z dnia 23 kwietnia 2003r. do ustawy o Służbie Celnej oraz ustawy Kodeks celny (Dz.U. Nr 120, póz. 1122) funkcjonariusz zostanie uniewinniony prawomocnym wyrokiem lub postępowanie karne wobec niego zostanie umorzone. Odnosząc się natomiast do wniosku o uchylenie natychmiastowej wykonalności decyzji wskazano, że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na interes społeczny. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła A. B. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w przedmiocie zwolnienia ze służby i nadania rygoru natychmiastowej wykonalności oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Decyzji zarzuciła naruszenie art. 138 § l Kpa, art. l i art. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r. oraz art. 25 ust. l pkt 8b ustawy o Służbie Celnej poprzez utrzymanie w mocy decyzji administracyjnej naruszającej podstawową zasadę państwa prawa - zakaz działania prawa w wstecz- w związku z czym naruszono jej prawa nabyte. W momencie bowiem zastosowania wobec niej sankcji tymczasowego aresztowania nie można było zwolnić skarżącej ze służby celnej, a mimo tego zwolniono ją w dniu 4 września 2003r., po wejściu w życie ustawy zmieniającej ustawę o służbie celnej, którą dodany został pkt 8b umożliwiający zwolnienie w przypadku tymczasowego aresztowania. Nadto decyzji zarzucono naruszenie art. 108 § l Kpa, mimo braku przesłanek wskazanych w tym przepisie, przy powołaniu się jedynie na interes społeczny. Wskazała, że zaskarżona decyzja narusza podstawową zasadę państwa prawnego wskutek czego naruszono jej prawa nabyte, gdyż ochrona bezpieczeństwa prawnego oraz zaufania podmiotów prawa do państwa oznacza, że ustalone już prawa i obowiązki podmiotów nie ulegają zmianom zwłaszcza niekorzystnym. Skoro nie mogła być zwolniona ze służby w dacie zastosowania tymczasowego aresztowania, to tym bardziej nie można było jej zwolnić w związku z późniejszą zmianą przepisów. Poza tym w dniu 30 października 2003r. odpadła podstawa do zwolnienia ze służby, gdyż Sąd Okręgowy w O. uchylił wobec niej tymczasowy areszt. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w O. wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy - Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej w zakresie znowelizowanego art. 25 ustawy o Służbie Celnej ma zastosowanie do wszystkich funkcjonariuszy bez względu na temporalny związek zaistniałego stanu faktycznego. Chybiony jest zarzut naruszenia zasady "lex retro non agit", podobnie jak zarzut naruszenia zasad konstytucyjnych. Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli, jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej i właśnie to wspólne dobro wszystkich obywateli świadczy bezspornie o tym, że wszyscy w jednakowym stopniu muszą o to dobro dbać. Przejawiać się to może choćby w rzetelnym, uczciwym wykonaniu obowiązków służbowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie argumenty w niej podniesione są zasadne. W myśl art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1271, ze zm) na skutek reformy sądownictwa administracyjnego skargi wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r. podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne. Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270, ze zm). Materialnoprawną podstawą dla wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 25 ust. l pkt 8b ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, póz. 802, ze zm), dodany ustawą z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 120, póz. 1122), zwaną w dalszej części ustawą o zmianie kc i sc, która weszła w życie z dniem 10 sierpnia 2003r. Zgodnie z tym przepisem funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku tymczasowego aresztowania. Przed wejściem w życie tej zmiany fakt tymczasowego aresztowania funkcjonariusza celnego nie stanowił obligatoryjnej przesłanki jego zwolnienia ze służby. Jak wynika z art. 23 ust. l ustawy o Służbie Celnej z uwagi na wszczęcie przeciwko funkcjonariuszowi celnemu postępowania karnego w sprawie o przestępstwo popełnione umyślnie, ścigane z oskarżenia publicznego funkcjonariusza zawiesza się w pełnieniu obowiązków służbowych na czas nie dłuższy niż 3 miesiące. Oznacza to, że w chwili orzeczenia wobec skarżącej środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania jedyną sankcją wynikającą z ww. ustawy było zawieszenie w pełnieniu obowiązków służbowych oraz ewentualne wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Jak wynika z akt administracyjnych tej sprawy taka też sankcja została wobec skarżącej zastosowana, gdyż decyzją Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia 22 lipca 2003r. A. B. została zawieszona na okres trzech miesięcy w pełnieniu obowiązków służbowych. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia zasady nieretyroaktywności -niedziałania prawa wstecz - wyjaśnić należy, iż powyższa zasada nie został wprost wyartykułowana w ustawie z dnia 2 kwietnia 1997r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poOz. 493) lecz powszechnie uznaje się, że zasada ta wynika z art. 2 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Zasada niedziałania prawa wstecz jako dyrektywa postępowania polega na tym, że nie należy stanowić norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowo ustanowionych norm prawnych i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych normami tymi przewidzianych. W przypadku, gdy ustawodawca nakazuje kwalifikować według norm nowych zdarzenia zaistniałe przed wejściem tych nowych norm w życie, wówczas mamy do czynienia z ustanowieniem norm z mocą wsteczną - z nadaniem nowym normom mocy wstecznej. Zatem zasada nieretroaktywności polega na nie stosowaniu prawa do sytuacji, zdarzeń i ich skutków jakie zaistniały przed momentem wejścia w życie nowego aktu prawnego, względnie jego znowelizowanego przepisu. Nie oznacza to jednak, że ww. zakaz ma charakter absolutny, jednakże wyjątki od tej zasady muszą wynikać bezpośrednio z woli ustawodawcy, który wprowadzi konkretny zapis ustawowy określający, że nowe normy będą miały zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed ich wejściem w życie. W żadnym wypadku nie można natomiast przyjąć, że wyjątek od tej zasady będzie wynikał z domniemania, bądź interpretacji organu stosującego nowe przepisy prawa. Wyrażenie przez ustawodawcę woli w tym zakresie następuje poprzez wyraźne wskazanie, że w określonym przypadku cały akt prawny, bądź też jego poszczególne regulacje mają być zastosowane z mocą wsteczną. Odpowiednie unormowanie w tym zakresie musi zawierać przepis przejściowy wchodzącego w życie aktu prawnego. Unormowanie takie określane jest mianem klauzuli prawa międzyczasowego określającej, że do zdarzeń prawnych już istniejących, a więc tych które powstały wcześniej i trwają nadal należy stosować przepisy nowego aktu odmienne od przepisów aktu dotychczas obowiązującego. Dokonując analizy ustawy o zmianie kc i sc stwierdzić należy, że w art. 3 ustawodawca zawarł regulację dotyczącą prawa intertemporalnego. Z ust. l tego artykułu wynika generalna zasada, że postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z zastrzeżeniem ust. 2. To właśnie w ust. 2 zawarto regulację będącą odstępstwem od zasady niedziałania prawa wstecz, bowiem do stosunków tam enumeratywnie określonych nakazano stosowanie nowych przepisów. W tym miejscu wyjaśnić należy, że organ orzekający w sprawie pozostaje w błędnym przekonaniu twierdząc, iż cały art. 3 ww. ustawy dotyczy jedynie zmian wprowadzonych do ustawy Kodeks celny i nie obejmuje stosunków prawnych uregulowanych w drugiej zmienianej ustawie o Służbie Celnej. Z analizy ust. l tego przepisu wynika natomiast, że ustawodawca objął jego regulacją tak zmiany wprowadzone do ustawy Kodeks celny, jak i ustawy o Służbie Celnej. Nie do przyjęcia jest argumentacja, iż skoro kolejne ustępy art. 3 tj. 2-4 dotyczą ustawy Kodeks celny, to cały ww. przepis reguluje tylko zmiany wprowadzone do tej ustawy, nie zaś także zmiany wprowadzone do ustawy o Służbie Celnej. Gdyby faktycznie taka była wola legislatora, to dokonałby jednoznacznego zapisu, iż art. 3 dotyczy tylko zmian wprowadzonych ustawą uregulowaną w art. l ustawy o zmianie kc i Sc, a taki zapis nie został tam umieszczony, co oznacza, że przepis ten ma zastosowanie do regulacji obejmujących obie zmieniane ustawy. Reasumując w ustawie z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie kc i sc. nie zamieszczono klauzuli prawa międzyczasowego nakazującej stosowanie tej ustawy - w zakresie nowych obligatoryjnych przesłanek zwolnienia ze służby [art. 25 ust. l pkt 8a i 8b] - wobec funkcjonariuszy, których tymczasowo aresztowano przed datą wejścia w życie tej ustawy tj. przed dniem 10 sierpnia 2003r. W tym miejscu wyjaśnić należy również, że Sąd nie podzielił podniesionego w skardze zarzutu, iż przy zwalnianiu ze służby funkcjonariusza celnego z uwagi na fakt tymczasowego aresztowania brak jest podstaw do nadania decyzji tej na podstawie art. 108 Kpa rygoru natychmiastowej wykonalności. W tym zakresie bowiem Sąd uznał za trafną konieczność dotyczącą uwzględnienia interesu społecznego, na którą wskazał Dyrektor Izby Celnej w O. w odpowiedzi na skargę. Inną natomiast kwestią jest należyte uzasadnienie rozstrzygnięcia podjętego w tym zakresie, co wynika z brzmienia art. 107 § 3 Kpa. Wobec stwierdzenia naruszenia prawa materialnego tj. art. 25 ust. l pkt 8b ustawy o Służbie Celnej w związku z art. 3 ust. l ustawy o zmianie ustawy kc i Sc. rzutującego na byt całego rozstrzygnięcia kwestia ta ma jednak znaczenie uboczne. Wobec naruszenia przepisów prawa, które miało wpływ na wynik sprawy na podstawie art. 145 § l pkt l lit "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270, ze zm) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonego orzeczenia podjęto w oparciu o art. 152 wyżej powołanej ustawy.