II SA/Ol 776/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Maciej Lipiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2017 r. sprawy ze skargi Z. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 14 lipca 2017 r., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta "[...]" Kierownik ds. Realizacji Świadczeń Socjalnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w "[...]" przyznał "[...]" specjalny zasiłek celowy: na zakup leków i środków czystości - w miesiącu lipcu 2017 r., w łącznej kwocie100 zł, oraz na zakup leków i żywności - w miesiącu sierpniu 2017 r., w łącznej kwocie 120 zł. Organ I instancji wskazał, że pismem z dnia 30 czerwca 2017 r., "[...]" zwrócił się do MOPS-u o przyznanie specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego, między innymi, na zakup środków higieny, żywności oraz leków. Na podstawie zaktualizowanego wywiadu środowiskowego, jak też dołączonej dokumentacji ustalono, że wnioskodawca wynajmuje za kwotę 400 zł, lokal mieszkalny przy "[...]". Prowadzi on jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy okresowo do dnia 30 listopada 2019 r. Uznany został przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, okresowo do dnia 30 września 2020 r. Wnioskodawca cierpi na wiele schorzeń: "[...]". Zebrany materiał dowodowy potwierdza, że był on hospitalizowany w grudniu 2016 r. i w czerwcu 2017 r., "[...]". Organ wskazał, że wnioskodawca posiada świadczenie rentowe w kwocie 854 zł i otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł - do dnia 30 września 2020 r. Dochód miesięczny pomniejszony o składkę na ubezpieczenie zdrowotne i podatek dochodowy wyniósł 1.007 zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, to jest kwotę 634 zł. Stwierdzono, że wnioskodawca nie korzysta z dodatku mieszkaniowego, natomiast otrzymuje pomoc społeczną w postaci specjalnych zasiłków celowych na różne cele (zakup odzieży, leków, środków czystości, żywności, jak również dofinansowania do okularów). Wskazano na art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe określone przez ustawę może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi. Podano, że organ ma tu możliwość wyboru określonego rozstrzygnięcia, bowiem zasiłek ten jest świadczeniem fakultatywnym, organ nie jest zobligowany prawem do zaspokojenia wszystkich niezbędnych potrzeb osoby objętej pomocą społeczną. Przepis ten traktuje o zdarzeniach występujących zupełnie okazjonalnie, wymagających wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń i wykraczających poza możliwości przewidzenia oraz przeciwdziałania. Świadczenie ma charakter wyjątkowy. Pomoc społeczna ma udzielać wsparcia, a nie udzielać świadczeń w wysokości wygodnej, czy pożądanej przez świadczeniobiorców. Ośrodek dysponuje ograniczonymi środkami i w pierwszej kolejności musi udzielać wsparcia osobom i rodzinom, które są poniżej kryterium dochodowego. Podano, że środki finansowe MOPS-u na wypłatę zarówno zasiłków celowych, jak i specjalnych zasiłków celowych są ograniczone. Istnieje więc konieczność dzielenia posiadanych środków na wszystkie osoby zgłaszające się o pomoc. Zatem ośrodek nie jest w stanie przyznać pomocy w wysokości pożądanej i odpowiadającej potrzebą każdej osoby i rodziny. Organ wskazał, że dochód wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 634 zł. Konieczność dofinansowania do zakupu leków, środków czystości i żywności, organ uznał jednak za okoliczność uzasadniającą uznanie sytuacji wnioskodawcy za szczególną, wyjątkową i okazjonalną. Natomiast podkreślając konieczność racjonalnego gospodarowania budżetem, organ wskazał na niemożność przyznania wnioskodawcy pomocy w oczekiwanej przez niego kwocie. W odwołaniu od przedmiotowej decyzji, skarżący podniósł, że po pobycie w szpitalu nie miał dokąd wrócić, gdyż dom, w którym mieszkał został przeznaczony do rozbiórki, a zostawił tam mieszkanie umeblowane i wyposażone w sprzęt RTV i AGD. Wskazał, że do organu "nigdy nie występował o specjalny zasiłek celowy", natomiast zwracał się z prośbą o pomoc w samodzielnej egzystencji, w kwocie nieporównywalnie niższej niż ta, która wynika z opłacania jego pobytu w schronisku. Stwierdził, że przyznawana mu pomoc jest zbyt mała, nieregularna i nie zaspakaja jego niezbędnych potrzeb. Decyzją z dnia 7 sierpnia 2017 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazując na stosowne przepisy ustawy o pomocy społecznej, stwierdził że trzeba przede wszystkim mieć na uwadze, że zadaniem pomocy społecznej nie jest udzielanie świadczeń pieniężnych w celu zapewnienia świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, lecz służenie mu pomocą, aby przez wspólne działania zlikwidować nie tylko skutki, ale przede wszystkim przyczynę trudnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. Kolegium powołało przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że skoro osoba ubiegająca się o przyznanie pomocy nie spełnia kryterium dochodowego, to szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Wyznacznikiem podjęcia decyzji w tym względzie jest na pewno sytuacja wnioskodawcy oraz cel, na jaki pomoc jest przyznawana, ale w takim samym stopniu przyznanie zasiłku zależy od możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka na realizację zasiłków celowych oraz dane, dotyczące średniej wysokości świadczenia. Stwierdził, że pomoc Organu nie może być utożsamiana z obowiązkiem zaspokojenia przez organy pomocy społecznej wszystkich potrzeb ubiegającego się w żądanej przez niego wysokości. Wnioskodawca systematycznie otrzymuje pomoc w formie zasiłków na: opłatę za leki, dojazd do szpitali, żywność, środki czystości, zakup odzieży, dofinansowanie do okularów. Łącznie na te cele w miesiącu czerwcu 2017 r., przyznano w formie specjalnych zasiłków celowych średnio kwotę 131 zł na jedno środowisko. Organ odwoławczy stwierdził, że organ pomocy społecznej, rozpatrując sprawę, odniósł sytuację wnioskodawcy do sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc, zwłaszcza osób, spełniających kryterium ustawowe i ocenił, czy przyznanie odwołującemu się żądanej pomocy nie będzie stanowiło formy jego uprzywilejowania. Kolegium nie znalazło nieprawidłowości w postępowaniu organu pierwszej instancji. W skardze, złożonej do tutejszego Sądu na decyzję organu odwoławczego, wnioskodawca ponownie wskazał na okoliczności podniesione w odwołaniu. Stwierdził, że gdy opuszczał schronisko w lipcu 2016 r., prosił MOPS o pomoc w samodzielnej egzystencji w stopniu nieporównywalnie mniejszym, niż dotychczasowe koszty jego pobytu w schronisku, za który ośrodek pomocy zobowiązał się bezterminowo płacić. Tymczasem, obecnie został praktycznie pozbawiony pomocy. Skarżący podniósł, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i opieka społeczna jest zobowiązana udzielać takim jak on osobom pomocy. Kryterium dochodowe nie ma tu znaczenia, a dotychczas przyznana mu pomoc jest zbyt niska. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodał, że od września 2017 r. skarżący uzyskał także pomoc w formie żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywieniowa 2014 – 2020. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż wskazanych naruszeń prawa nie można przypisać zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podstawę materialnoprawną przyznania wnioskowanej przez skarżącego pomocy określają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), zwanej dalej: u.p.s., regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Ustawodawca w powołanej wyżej ustawie precyzyjnie określił warunki przyznawania pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust.1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może być on przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może zostać przyznany osobie lub rodzinie, gdy dochód ubiegającej się o tę formę wsparcia ze strony Państwa nie przekracza kryterium dochodowego, tj. 634 zł w gospodarstwie jednoosobowym - jakim jest gospodarstwo domowe skarżącego. Natomiast zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przytoczony przepis posługuje się pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku", a więc specjalny zasiłek celowy może być przyznany jedynie wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że taki właśnie przypadek miał miejsce. Za dochód uważa się zaś sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku - art. 8 ust. 3 u.p.s. Jak wynika z przeprowadzonego w sprawie postępowania, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskiwany przez niego dochód w tytułu renty z ZUS w kwocie 854 zł netto i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, łącznie w kwocie 1.007 zł, kryterium to znacznie przekracza. Brak było zatem podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego. W zaistniałej zatem sytuacji, organy prawidłowo rozważyły wniosek skarżącego w kontekście art. 41 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zaznaczyć należy, że zasiłek ten, tak jak zasiłek celowy przewidziany w art. 39 u.p.s., ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s., decydują natomiast indywidualne okoliczności każdej sprawy. Szczególne przypadki, o których mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Wyżej wymienione pojęcie określa więc sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. Sąd wyraża przy tym pogląd, że szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być sytuacja osoby lub rodziny, w której dochód minimalnie przekracza kryterium dochodowe, a brak jest możliwości jakiegokolwiek dochodu z powodu takich okoliczności występujących jednocześnie jak niepełnosprawność, bezrobocie, niezaradność niezawiniona przez stronę, brak wsparcia ze strony środowiska W przypadku skarżącego, posiadany przez niego dochód, przekracza kryterium dochodowe (o 373 zł). Skarżący ma niewątpliwie poważne kłopoty zdrowotne, cierpi na liczne choroby przewlekłe, wymaga stałej opieki medycznej i leczenia specjalistycznego. Choroby skarżącego obniżają niewątpliwie jakość jego życia. Jest osobą całkowicie niezdolną do pracy okresowo do 30 listopada 2019 r. oraz osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, okresowo do 30 września 2020 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności, organy orzekające prawidłowo uznały, odnosząc sytuację wnioskodawcy do sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc, zwłaszcza osób, spełniających kryterium ustawowe, że przyznanie skarżącemu żądanej pomocy nie będzie stanowiło formy jego uprzywilejowania. W ocenie Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego, dotyczący wysokości przyznanego świadczenia. W tym miejscu podnieść należy, że art. 41 pkt 1 u.p.s. nie oznacza automatycznego przyznania skarżącemu zasiłku specjalnego w żądanej przez niego kwocie. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że decyzja podejmowana na jego podstawie przez organy administracji publicznej zależy od tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze osoba wnioskująca o pomoc, zawsze tę pomoc otrzyma. Organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie musi, tym bardziej, przyznać go we wnioskowanej wysokości. Z przepisów u.p.s. wynika bowiem, że przy udzielaniu stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako sytuacja wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe, zatem nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych działań pomocy społecznej. Z decyzji organów obu instancji w przedmiotowej sprawie wynika, że w taki właśnie sposób zinterpretowały one instytucję specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Jego przyznanie uwzględniało okoliczności sprawy, w tym indywidualną sytuację wnioskodawcy i ogólną sytuację osób pozostałych potrzebujących, oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Organy orzekające w niniejszej sprawie szczegółowo wyjaśniły, z jakich przyczyn przyznały skarżącemu zasiłek w kwocie niższej od wnioskowanej. Podniosły, że uwzględniły, iż wnioskodawca cierpi na wiele schorzeń, jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy. Wskazały, że rozpatrując wiosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego musiały mieć na względzie nie tylko interes wnioskodawcy, ale także interes innych osób, znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Podały, że w czerwcu 2017 r., średnia wysokość zasiłku wyniosła 131 zł. W ocenie organów, przyznany zasiłek powinien zabezpieczyć potrzeby wnioskodawcy. Organ odwoławczy podniósł także, że sytuacja materialna skarżącego jest lepsza na tle innych osób i rodzin, korzystających z pomocy społecznej. Skarżący co miesiąc wspierany jest w formie zasiłków celowych specjalnych na różne cele, tj. zakup odzieży, leków, środków czystości, żywności, otrzymał także dofinansowanie do zakupu okularów. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że organy obu instancji rzetelnie zbadały stan faktyczny sprawy oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa, jak również nie naruszyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.