II SA/Ol 778/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący – J. Z. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu, powołując się na bezzasadność wykonania badań, na które został skierowany, wskazał, iż w "[...]" traci zasiłek dla bezrobotnych, a wobec zatrzymania prawa jazdy nie będzie mógł podjąć pracy. Składając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w rubryce nr 6 (Stan rodzinny) wykazał dwoje dzieci i byłą żonę, w rubryce nr 7.1. (Nieruchomości) - mieszkanie o pow. "[...]", w rubryce nr 10 (Dochody) - dochód własny z tytułu zasiłku dla bezrobotnych w kwocie "[...]" oraz dochód żony z tytułu umowy zlecenie w kwocie "[...]", dodając, że "od "[...]"" jest ona osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do trzech lokali mieszkalnych, których adresy wskazane zostały w skardze i we wniosku, posiadanych ewentualnie samochodów, stanu majątkowego osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do obecnego dochodu jego i jego byłej żony oraz dochodów, uzyskiwanych przez nich przed zarejestrowaniem się w urzędzie pracy jako osoby bezrobotne, ewentualnego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej/świadczeń rodzinnych lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy członków rodziny, wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym oświadczył: "nie prowadzę wspólnego gospodarstwa z byłą żoną z uwagi na to że Państwo Polskie rozbiło moją rodzinę "[...]"" i załączył do niego kopię wyroku, wydanego w sprawie o rozwód. Odnosząc się do kwestii związanej z trzema lokalami mieszkalnymi, wyjaśnił, iż jeden z nich był "wynajętym mieszkaniem żony", drugi - udostępniła mu jako schronienie "w zamian za opiekę nad dziećmi z uwagi na to że pojechała do pracy", trzeci zaś - wykazany w rubryce nr 7.1. - jest mieszkaniem, którego współwłaścicielami są skarżący, jego była żona i dzieci. Wskazał również, iż samochód sprzedał "za bezcen na złom", nie posiada oszczędności "ani innych własności", płaci alimenty po "[...]" i "[...]" na dwoje dzieci, z opieki społecznej nie korzysta, jedyne co posiada to telefon, za który płaci "[...]". Oświadczył: "Konto w banku udostępniła mi była żona aby móc płacić alimenty. (...) Ubranie posiadam tylko co na sobie i w plecaku. To jest mój dorobek w tym kraju, (...)". Do przedmiotowego pisma skarżący załączył ponadto własną "Indywidualną kartę wypłat zasiłków", z której wynika, że z zasiłków tych nie były dokonywane potracenia z tytułu alimentów, a ich wysokość netto "[...]" wynosiła "[...]". Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z byłą żonę i dziećmi. Pomimo wezwania, skarżący nie złożył jednak żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących ich stanu majątkowego oraz dochodów byłej żony, a także wyciągów z jej rachunków bankowych. W dodatkowym oświadczeniu skarżący oświadczył wprawdzie, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z byłą żoną, lecz zaprzeczając oświadczeniu, złożonemu we wniosku, nie wskazał jakiejkolwiek przyczyny, dla której była żona wykazana została uprzednio zarówno w rubryce nr 6, jak i w rubryce nr 10 formularza. W tej natomiast sytuacji, nie można stwierdzić w sposób nie budzący wątpliwości, że rzeczywiście skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z byłą żoną i dziećmi, szczególnie że jak wynika z jego dodatkowych oświadczeń mieszka on obecnie wspólnie z dziećmi w mieszkaniu byłej żony [która "udostępniła (mu) schronienia (...) w zamian za opiekę nad dziećmi z uwagi na to że pojechała do pracy"] i prawie całą kwotę zasiłku przekazuje jej jako alimenty. Brak zgodnych informacji na temat sytuacji rodzinnej skarżącego, jak również brak pełnych informacji na temat sytuacji materialnej jego i jego rodziny, w tym także na temat wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, uniemożliwia zatem ocenę możliwości płatniczych skarżącego oraz ustalenie, czy również przy pomocy rodziny nie jest on w stanie zdobyć środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, czy to w całości, czy też w części. Dodatkowo zauważyć należy, iż skarżący pomimo wezwania nie przedłożył również dodatkowego oświadczenia o aktualnym sposobie wykorzystania mieszkania, którego jest współwłaścicielem, a w którym obecnie nie mieszka. Podkreślić natomiast należy, że na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył także ani wyciągów z własnych rachunków bankowych ani wyraźnego oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych. Wobec nieprzedłożenia przez skarżącego wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, jak również złożenia oświadczeń o sprzecznej treści, nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, jak kształtuje się jego rzeczywista sytuacja rodzinna i materialna oraz stwierdzenie z całą pewnością, że nie pozwala ona na poniesienie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, w całości lub w części, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Wskazać należy, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.