II SA/Ol 782/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "[...]" na decyzję Dyrektora Izby Celnej w "[...]" z dnia 9 czerwca 2015 r., nr "[...]" w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier hazardowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. starszy referendarz sądowy odmówiła zwolnienia "[...]"od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w "[...]"z dnia 9 czerwca 2015 r., utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w "[...]"z dnia 4 grudnia 2014 r., wymierzającą "[...]"karę pieniężną w wysokości 36000 zł z tytułu urządzania gier hazardowych. Referendarz Sądowy oceniła, że kondycja finansowa przedsiębiorstwa skarżącego nie jest na tyle zła, że nie pozwalałaby na partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. Zaznaczyła, że uzyskiwany przez niego dochód znacznie przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r., Sąd wstrzymał – na wniosek skarżącego, reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika – wykonanie zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 782/15, tut. Sąd oddalił skargę "[...]"na decyzję Dyrektora Izby Celnej w "[...]"z dnia 19 listopada 2015 r. w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier hazardowych. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 29 marca 2016 r., starszy referendarz sądowy ponownie odmówiła zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że skarżący uiścił wpis od skargi i opłatę kancelaryjną, a ponadto uzyskuje dochód z wynajmu baru, a wykazane przez niego wydatki przekraczają kwotę zadeklarowanych dochodów rodziny. Oceniono, że w sytuacji materialnej skarżącego nie zaszły zmiany, które uzasadniałyby zwolnienie go od kosztów sądowych. W złożonym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego podała, że skarżący uiścił wpis od skargi dzięki pomocy dalszej rodziny. Stwierdziła, że skoro wynajął on lokal, w którym prowadził działalność gospodarczą, to jego sytuacja materialna zmieniła się. Oceniła, że skarżący wykazał, że nie dysponuje środkami, które mógłby przeznaczyć na pokrycie opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), powoływanej dalej jako: p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Wniosek strony o przyznanie prawa pomocy podlega więc rozpoznaniu przez Sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występuje przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna tym samym prawidłowo go wypełnić i uzasadnić. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i odchodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, czy stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W rozpoznawanym wniosku skarżący wykazał, że jest właścicielem mieszkania "[...]"współwłaścicielem (z żoną) lokalu użytkowego "[...]" i właścicielem samochodu osobowego o wartości ok. "[...]"zł. Jego żona jest ponadto właścicielką samochodu osobowego o wartości ok. "[...]"zł. Do wniosku skarżący załączył też umowę najmu lokalu użytkowego "[...]"z którego uzyskuje dochód w kwocie "[...]"zł brutto. Skarżący jako dochód rodziny wykazał również dochód żony z tytułu działalności gospodarczej (handel) w kwocie "[...]"zł brutto. Biorąc pod uwagę stan majątkowy skarżącego, nie można uznać go za osobę wymagającą pomocy ze strony Państwa w poniesieniu za niego kosztów sądowych w kwocie 900 zł. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (zob. m.in. postanowienie z dnia 5 stycznia 2016 r., sygn. akt: I OZ 1758/15, CBOSA). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu, majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów sądowych. To od wnioskodawcy zależy bowiem, w jaki sposób gospodaruje swymi aktywami i czy podejmuje czynności w celu uzyskania z nich dochodów. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu Państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby bezrobotne, samotne, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz obiektywnie pozbawionych możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy, jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych, jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Nie można natomiast, stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2005, s. 628). Należy ponadto zauważyć, że skarżący we własnym zakresie ustanowił w postępowaniu przed organami celnymi (w dniu 6 listopada 2014 r.) i przed tut. Sądem (w dniu 1 czerwca 2015 r.) swoim pełnomocnikiem adwokat "[...]". Sąd nie neguje prawa, jak i potrzeby skarżącego do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego, niemniej jednak okoliczność ustanowienia pełnomocnika, który nie oświadczył, aby reprezentował skarżącego przed organami celnymi i Sądem pro publico bono, oraz uiszczenie w terminie wpisu i opłaty kancelaryjnej w łącznej kwocie 1.900 zł, wskazują, że sytuacja finansowa skarżącego w rzeczywistości może nie kształtować się tak, jak to przedstawione zostało w rozpoznawanym wniosku. Wniosek taki jest tym bardziej uzasadniony, gdy uwzględni się fakt, że zadeklarowane wydatki rodziny, w tym utrzymanie trójki uczących się dzieci, w łącznej kwocie "[...]"zł netto, w których nie uwzględniono np. wydatków na zakup środków czystości, leków czy kosztów utrzymania dwóch samochodów (poza zakupem benzyny), przekraczają zadeklarowane dochody małżonków – "[...]" zł brutto. Dodać też należy, że skarżący oświadczył, iż pomaga żonie spłacać kredyt. W sytuacji gdyby dysponował wyłącznie kwotą "[...]"zł netto z tytułu najmu lokalu (z treści § 4 i § 5 umowy wynika, że w kwocie "[...]"zł czynszu jest uwzględniony podatek VAT w wysokości "[...]"zł), pomoc w spłacie rat w wysokości "[...]"zł miesięcznie byłaby niemożliwa. Ponadto, zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; postanowienia NSA z dnia 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09, CBOSA), w szczególności spłata rat kredytu nie ma pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (zob. postanowienia NSA: z dnia 4 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 140/14; z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt I OZ 783/11, CBOSA). Dodać należy, że - jak wyjaśniła pełnomocnik w sprzeciwie - skarżący uiścił wpis dzięki uzyskanej od dalszej rodziny pomocy. Nie zastrzeżono przy tym, że pomoc ta została udzielona jednorazowo. Tym samym, ma on możliwość pozyskania środków finansowych na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Wyjątkowość instytucji prawa pomocy oznacza, że jeśli wnioskodawca ma możliwość – we własnym zakresie lub przy pomocy osób bliskich – poniesienia kosztów postępowania, koszty te nie powinny być przerzucane na budżet państwa, a w konsekwencji na ogół obywateli (tak NSA w postanowieniu z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I FZ 416/14, CBOSA). W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.