II SA/Ol 782/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia oddala skargę. Z akt sprawy przekazanych wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wynika, że wnioskiem z 4 stycznia 2022r. M.K. (dalej skarżąca) wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lidzbarku o przyznania zasiłku okresowego, zasiłku celowego oraz tony węgla na opał. Postanowieniem z 12 stycznia 2022 r., organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Rozpatrując zażalenie Skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2022 r. uchyliło opisane powyżej postanowienie. W skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie piśmie z dnia 14 czerwca 2024r. Skarżąca zwróciła się aby Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Lidzbarku wypłacił jej zasiłek celowy od lipca 2021r. do września 2021r. oraz zasiłek okresowy od października 2021r. do grudnia 2021r. gdyż w tym czasie musiała się zapożyczyć. Na wezwanie Kolegium o sprecyzowanie charakteru swojego żądania w pismach z dnia 26 czerwca 2024r. oraz 2 sierpnia 2024r. strona wyjaśniła, że "odwołuje" się (miedzy innymi) od postanowienia z dnia 12 stycznia 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie postanowieniem z [...]r. stwierdziło niedopuszczalność zażalenia. W motywach rozstrzygnięcia, po przedstawieniu stanu faktycznego, Kolegium wskazało, że zażalenie na postanowienie z dnia 12 stycznia 2022r., zostało już w sposób ostateczny załatwione postanowieniem Kolegium z dnia 20 kwietnia 2022r. W nawiązaniu do powyższego Kolegiom wywiodło, że na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi (art. 141 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego). Stosownie do art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Z tego względu, wniesione przez skarżącą kolejne zażalenie na to same postanowienie było niedopuszczalne. W skardze na powyższe postanowienie wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca oświadczyła, że nie zgadza się z niedopuszczalnością zażalenia, ponieważ walczy o odzyskanie pieniędzy od MOPS w Lidzbarku za okres od września do grudnia 2021 r. i styczeń 2022 r. Wskazała, że już kilkakrotnie odwoływała się w tej sprawie i mimo, że Kolegium uchyliło rozstrzygnięcia organu I instancji, to tych pieniędzy nie otrzymała. Skarżąca podkreśliła, że pieniądze pożyczyła i musi je oddać. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zasada legalności, wyrażona w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2024 r. poz. 1267) obliguje sądy administracyjne do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny może wzruszyć zaskarżony akt jedynie wówczas, gdy narusza on przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."). Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie Kolegium, wydane na podstawie art. 134 w związku z art. 144 k.p.a., stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na postanowienie organu I instancji z dnia 12 stycznia 2022r., znak: (...), które było już przedmiotem kontroli Kolegium i zostało uchylone postanowieniem Kolegium z 20 kwietnia 2022 r. W dacie złożenia pisma z 14 czerwca 2024 r., co do którego skarżąca wyjaśniła, że stanowi środek zaskarżenia od przedmiotowego postanowienia organu I instancji, postanowienie to już nie istniało na skutek uwzględnienia zażalenia skarżącej na to postanowienie. Bezpodstawnie zatem skarżąca po raz kolejny skarży to samo postanowienie. Zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie do tej zasady art. 127 § 1 k.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Art. 127 § 2 k.p.a. wskazuje, że właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. W myśl art. 144 k.p.a. do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Na postanowienie służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi (art. 141 § 1 k.p.a.). Z unormowań tych wynika, że zarówno odwołanie, jak i zażalenie są środkami zaskarżenia rozstrzygnięć wydanych w pierwszej instancji. Strona może zaskarżyć postanowienie organu I instancji tylko jednokrotnie w administracyjnym toku instancji. Rozpatrzenie zażalenia wyczerpuje administracyjne postępowanie instancyjne. Postanowienie organu II instancji, którym rozpatrzono zażalenie, jest ostateczne i strona, która nie zgadza się z rozstrzygnięciem może to postanowienie organu II instancji zaskarżyć do sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Art. 134 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Art. 134 k.p.a. odnosi się wprost do odwołania. Jednak z mocy art. 144 k.p.a. - art. 134 k.p.a. ma odpowiednie zastosowanie do zażalenia. Na zasadzie tego przepisu przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrzenia zażalenia organ jest obowiązany w pierwszej kolejności ustalić, czy strona była uprawniona do złożenia zażalenia, tj. czy obowiązujące przepisy dawały ku temu podstawę, czyli czy zażalenie było dopuszczalne. Podkreślić trzeba, że regulacja art. 134 k.p.a. wyznacza zakres postępowania organu II instancji, określanego w doktrynie mianem wstępnego, rozpoczynającego działanie organu wyższego stopnia od badania zaistnienia przesłanek formalnych do rozpatrzenia wniesionego środka zaskarżenia. Na tym etapie postępowania organ II instancji jest obowiązany ocenić tylko czy zażalenie jest dopuszczalne z przyczyn formalnych. Jeżeli czynności postępowania wstępnego ujawnią brak formalnych przesłanek wniesionego środka zaskarżenia, to obowiązkiem organu jest wydanie postanowienia, kończącego ostatecznie postępowanie w sprawie. Akt ten nie tylko kończy etap postępowania wstępnego, lecz jednocześnie całe postępowanie przed organem odwoławczym. Dopiero pozytywny rezultat wskazanych czynności rodzi automatycznie prawo i jednocześnie obowiązek organu II instancji zbadania zaskarżonego postanowienia pod względem merytorycznym. Oznacza to, że jedynie po ustaleniu przez organ wyższego stopnia, że środek zaskarżenia został skutecznie wniesiony, może on badać zasadność zaskarżonego postanowienia. Art. 134 k.p.a. nie określa jakie warunki decydują o dopuszczalności bądź niedopuszczalności środka zaskarżenia, wynikają one jednak z innych przepisów procesowych stanowiących o przedmiocie zaskarżenia i toku postępowania. Niedopuszczalność środka zaskarżenia może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Niedopuszczalność środka zaskarżenia z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawa możliwości wniesienia środka zaskarżenia. Natomiast przesłanka podmiotowa oznacza złożenie środka zaskarżenia przez legitymowany podmiot - stronę postępowania. W rozpoznawanej sprawie, słusznie Kolegium wskazało, że postanowienie będące przedmiotem zaskarżenia, z uwagi na jego wcześniejsze uchylenie przez Kolegium przestało istnieć. Brak było zatem przedmiotu zaskarżenia. Ponadto Kolegium nie mogło powtórnie rozpatrzeć tej samej w istocie sprawy, skoro zażalenie od postanowienia organu I instancji z 12 stycznia 2022 r., rozpatrzyło wydając postanowienie z dnia 20 kwietnia 2022r. uchylające zaskarżony akt. Tylko dla porządku zaznaczyć należy, że w konsekwencji uchylenia przez Kolegium postanowienia organu I instancji odmawiającego wszczęcia postępowania, wniosek skarżącej dotyczący przyznania zasiłku okresowego, zasiłku celowego, oraz węgla został merytorycznie rozpoznany (decyzja organu I instancji z 26 maja 2022 r. k. 190 -191 akt administracyjnych). W komparycji tej decyzji wymieniono wnioski, które zostały załatwione tą decyzją. Wskazano tu m.in. wniosek skarżącej z 4 stycznia 2022 r. W związku z tym wniosek skarżącej, który skarżąca uważa za niezałatwiony, został już rozpatrzony. Jeżeli skarżąca uważała, że organ I instancji nie załatwił wskazaną decyzją kompleksowo jej wniosków lub że należał jej się zasiłek okresowy i celowy za wcześniejszy okres niż przyjął to organ I instancji w tej decyzji, to należało zaskarżyć decyzję z 26 maja 2022 r., lub złożyć wniosek o jej uzupełnienie. Na marginesie jedynie wyjaśnić należy, w kontekście uwag skarżącej, że musi oddać pieniądze, które pożyczyła na przeżycie w okresie za jaki żąda wypłaty świadczeń z pomocy społecznej, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283; dalej: "u.p.s.") nie gwarantuje spełnienia każdego roszczenia wnioskodawcy. Przepisy tej ustawy zezwalają organowi orzekającemu na miarkowanie udzielanej pomocy, a nawet odmowę jej przyznania z uwagi na obowiązujące zasady przy korzystaniu z pomocy społecznej. Rozpoznając wniosek pomocowy właściwy organ musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, a korzystających z pomocy społecznej. Organ pomocy musi uwzględniać fakt, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje, winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W art. 2 ust. 1 u.p.s. zawarta została też jedna z fundamentalnych zasad pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Zgodnie z tą zasadą państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień (I. Sierpowska, Komentarz do ustawy dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC 2009 r.). Z podanych przyczyn skarga podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym unormowaniem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie kończące postępowanie.