II SA/Ol 783/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 30 sierpnia 2024 r. nr SKO.81.194.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium") stwierdziło niedopuszczalność zażalenia, na podstawie art. 134 w zw. z art. 141 § 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a."). W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że wnioskiem z 6 grudnia 2021 r. M. K. (dalej jako: "skarżąca") wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznania zasiłku okresowego, zasiłku celowego na żywność i 1 tony węgla. Postanowieniem z 16 grudnia 2021 r. znak: RPŚ.5101.63.2021, RPŚ.5102.235.2021, RPŚ.5110.5.2021 Zastępca Dyrektora MOPS, działając z upoważnienia Burmistrza (dalej jako: "organ I instancji"), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Postanowieniem z 20 kwietnia 2022 r., nr SKO.81.26.2022, Kolegium uchyliło to postanowienie. W skierowanym do Kolegium piśmie z 14 czerwca 2024 r. skarżąca zwróciła się o wypłatę przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej zasiłku celowego za okres lipiec - wrzesień 2021 r. oraz zasiłku okresowego za październik - grudzień 2021 r. Oświadczyła, że w tym czasie musiała się zapożyczyć. Na wezwanie Kolegium o sprecyzowanie charakteru swojego żądania, skarżąca wyjaśniła, że "odwołuje" się (między innymi) od postanowienia z 16 grudnia 2021 r. znak: RPŚ.5101.63.2021, RPŚ.5102.235.2021, RPŚ.5110.5.2021. Mając powyższe na uwadze, Kolegium wskazało, że zażalenie na postanowienie z 16 grudnia 2021 r. znak: RPŚ.5101.63.2021, RPŚ.5102.235.2021, RPŚ.5110.5.2021 zostało już w sposób ostateczny załatwione postanowieniem Kolegium z 20 kwietnia 2022 r. nr SKO.81.26.2022. Kolejne zażalenie na to samo postanowienie jest niedopuszczalne. W skardze na powyższe postanowienie wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca oświadczyła, że nie zgadza się z niedopuszczalnością zażalenia, ponieważ walczy o odzyskanie pieniędzy od MOPS za okres od września do grudnia 2021 r. i styczeń 2022 r. Wskazała, że już kilkakrotnie odwoływała się w tej sprawie i mimo, że Kolegium uchyliło rozstrzygnięcia organu I instancji, to tych pieniędzy nie otrzymała. Skarżąca podkreśliła, że pieniądze pożyczyła i musi je oddać. Zdaniem skarżącej organ bawił się z nią, a czas uciekał. Prosi o pomoc, aby mogła odzyskać pieniądze i je oddać. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zasada legalności, wyrażona w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2024 r. poz. 1267) obliguje sądy administracyjne do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny może wzruszyć zaskarżony akt jedynie wówczas, gdy narusza on przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."). Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie Kolegium, wydane na podstawie art. 134 w związku z art. 144 k.p.a., stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na postanowienie organu I instancji z 16 grudnia 2021 r. znak: RPŚ.5101.63.2021, RPŚ.5102.235.2021, RPŚ.5110.5.2021, które było już przedmiotem kontroli Kolegium i zostało uchylone postanowieniem Kolegium z 20 kwietnia 2022 r. W dacie złożenia pisma z 14 czerwca 2024 r., co do którego skarżąca wyjaśniła, że stanowi środek zaskarżenia od przedmiotowego postanowienia organu I instancji, postanowienie to już nie istniało na skutek uwzględnienia zażalenia skarżącej na to postanowienie. Bezpodstawnie zatem skarżąca po raz kolejny skarży to samo postanowienie. Zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie do tej zasady art. 127 § 1 k.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Art. 127 § 2 k.p.a. wskazuje, że właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. W myśl art. 144 k.p.a. do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Na postanowienie służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi (art. 141 § 1 k.p.a.). Z unormowań tych wynika, że zarówno odwołanie, jak i zażalenie są środkami zaskarżenia rozstrzygnięć wydanych w pierwszej instancji. Strona może zaskarżyć postanowienie organu I instancji tylko jednokrotnie w administracyjnym toku instancji. Rozpatrzenie zażalenia wyczerpuje administracyjne postępowanie instancyjne. Postanowienie organu II instancji, którym rozpatrzono zażalenie, jest ostateczne i strona, która nie zgadza się z rozstrzygnięciem może to postanowienie organu II instancji zaskarżyć do sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Art. 134 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Art. 134 k.p.a. odnosi się wprost do odwołania. Jednak z mocy art. 144 k.p.a. - art. 134 k.p.a. ma odpowiednie zastosowanie do zażalenia. Na zasadzie tego przepisu przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrzenia zażalenia organ jest obowiązany w pierwszej kolejności ustalić, czy strona była uprawniona do złożenia zażalenia, tj. czy obowiązujące przepisy dawały ku temu podstawę, czyli czy zażalenie było dopuszczalne. Podkreślić trzeba, że regulacja art. 134 k.p.a. wyznacza zakres postępowania organu II instancji, określanego w doktrynie mianem wstępnego, rozpoczynającego działanie organu wyższego stopnia od badania zaistnienia przesłanek formalnych do rozpatrzenia wniesionego środka zaskarżenia. Na tym etapie postępowania organ II instancji jest obowiązany ocenić tylko czy zażalenie jest dopuszczalne z przyczyn formalnych. Jeżeli czynności postępowania wstępnego ujawnią brak formalnych przesłanek wniesionego środka zaskarżenia, to obowiązkiem organu jest wydanie postanowienia, kończącego ostatecznie postępowanie w sprawie. Akt ten nie tylko kończy etap postępowania wstępnego, lecz jednocześnie całe postępowanie przed organem odwoławczym. Dopiero pozytywny rezultat wskazanych czynności rodzi automatycznie prawo i jednocześnie obowiązek organu II instancji zbadania zaskarżonego postanowienia pod względem merytorycznym. Oznacza to, że jedynie po ustaleniu przez organ wyższego stopnia, że środek zaskarżenia został skutecznie wniesiony, może on badać zasadność zaskarżonego postanowienia. Art. 134 k.p.a. nie określa jakie warunki decydują o dopuszczalności bądź niedopuszczalności środka zaskarżenia, wynikają one jednak z innych przepisów procesowych stanowiących o przedmiocie zaskarżenia i toku postępowania. Niedopuszczalność środka zaskarżenia może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Niedopuszczalność środka zaskarżenia z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawa możliwości wniesienia środka zaskarżenia. Natomiast przesłanka podmiotowa oznacza złożenie środka zaskarżenia przez legitymowany podmiot - stronę postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżącej przysługiwał przymiot strony w postępowaniu, w którym wydano powołane postanowienie z 16 grudnia 2021 r., odmawiające wszczęcia postępowania z jej wniosku z 6 grudnia 2021 r. o przyznanie zasiłku okresowego, zasiłku celowego na żywność i 1 tony węgla na zimę 2021 r. W uzasadnieniu tego postanowienia organ I instancji wyjaśnił, że przedmiotowy wniosek jest tożsamy z uprzednio składanymi przez skarżącą wnioskami, które zostały rozpatrzone. Kolegium, uchylając powyższe postanowienie postanowieniem z 20 kwietnia 2022 r. (wydanym na skutek zażalenia skarżącej), stwierdziło, że nie zachodzi tożsamość spraw, gdyż wniosek skarżącej z 6 grudnia 2021 r. dotyczy innego okresu i konkretnych potrzeb. Kolegium wskazało, że fakt, iż organ I instancji załatwił wcześniejsze wnioski strony (o zasiłek okresowy na okres od 1 lipca 2021 r. do 30 września 2021 r. oraz o zasiłki celowe) nie oznacza, że istnieje przeszkoda w prowadzeniu kolejnego postępowania w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na żywność i opał. W związku z postanowieniem Kolegium uchylającym postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, organ I instancji miał obowiązek merytorycznie rozpatrzyć wniosek skarżącej z 6 grudnia 2021 r. i to uczynił. W aktach administracyjnych przekazanych Sądowi znajduje się decyzja organu I instancji z 26 maja 2022 r. nr RPŚ.5102.63.63.2022, RPŚ.5102.71.64.2022, RPŚ.5101.25.21.2022. (k. 157-158) przyznająca skarżącej zasiłek okresowy w kwocie 388 zł od 1 lutego 2022 r. do 30 czerwca 2022 r., zasiłek celowy w kwocie 200 zł na zakup żywności i leków oraz zasiłek celowy na zakup węgla w kwocie 250 zł. Decyzja ta doręczona została skarżącej 30 maja 2022 r. (k. 159 akt administracyjnych). W komparycji tej decyzji wymieniono wnioski, które zostały załatwione tą decyzją. Wskazano tu m.in. wniosek skarżącej z 6 grudnia 2021 r. W związku z tym wniosek skarżącej, który skarżąca uważa za niezałatwiony, został już ostatecznie rozpatrzony. Jeżeli skarżąca uważała, że organ I instancji nie załatwił wskazaną decyzją kompleksowo jej wniosków lub że należał jej się zasiłek okresowy i celowy za wcześniejszy okres niż przyjął to organ I instancji w tej decyzji, to należało zaskarżyć decyzję z 26 maja 2022 r. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca odwoływała się od tej decyzji. W związku z tym na obecnym etapie skarżąca niezasadnie zarzuca organowi I instancji, że nie otrzymała pieniędzy, o które wnioskowała. Na marginesie jedynie wyjaśnić należy, w kontekście uwag skarżącej, że musi oddać pieniądze, które pożyczyła na przeżycie w okresie za jaki żąda wypłaty świadczeń z pomocy społecznej, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283; dalej: "u.p.s.") nie gwarantuje spełnienia każdego roszczenia wnioskodawcy. Przepisy tej ustawy zezwalają organowi orzekającemu na miarkowanie udzielanej pomocy, a nawet odmowę jej przyznania z uwagi na obowiązujące zasady przy korzystaniu z pomocy społecznej. Rozpoznając wniosek pomocowy właściwy organ musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, a korzystających z pomocy społecznej. Organ pomocy musi uwzględniać fakt, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje, winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W art. 2 ust. 1 u.p.s. zawarta została też jedna z fundamentalnych zasad pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Zgodnie z tą zasadą państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień (I. Sierpowska, Komentarz do ustawy dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC 2009 r.). Z podanych przyczyn skarga podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym unormowaniem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie kończące postępowanie.