II SA/Ol 789/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 r. sprawy ze skargi Z. Ś. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania 1) oddala skargę, 2) zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz pełnomocnika skarżącego - adwokata A. S. kwotę 240 złotych netto (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W dniu 10 marca 2003 r. do Urzędu Miejskiego wpłynął wniosek E.W. o wymeldowanie Z.Ś z lokalu przy ul. "[...]"ze względu na to, iż nie mieszka on w nim od 1997 r. Decyzją z "[...]" Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu w/w na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (k. 36 akt administracyjnych). Decyzja ta została wysłana na adres podany przez Z.Ś. w piśmie z 26 marca 2003 r. (k. 6 akt adm.). Przesyłka została zwrócona organowi wobec jej niepodjęcia w terminie. Na druku zwrotnego potwierdzenia odbioru nie widnieje podpis doręczającego (k. 38 akt adm.). W piśmie z dnia 3 lutego 2005 r. Z.Ś. wystąpił o doręczenie mu dotyczącej go decyzji, stwierdzając iż dopiero poprzedniego dnia powziął informację o fakcie wymeldowania (k. 39 akt adm.). Przyjmując, iż skuteczne doręczenie decyzji z dnia "[...]" nastąpiło 18 lutego 2005 r., Wojewoda uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia (decyzja z "[...]") (k. 46 akt adm.). W dniu "[...]" organ I instancji powtórnie wydał decyzję o wymeldowaniu, stwierdzając, iż Z.Ś. dobrowolnie opuścił wskazany lokal bez wymeldowania i nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od 1997r. (k. 103 akt adm.). W odwołaniu od tej decyzji Z.Ś. zaprzeczył temu, by wyprowadził się z przedmiotowego lokalu bez zamiaru powrotu do niego. Decyzją z "[...]" Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, iż ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zmieniła z dniem 1 maja 2004 r. brzmienie art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z obecnie obowiązującym przepisem organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzje w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Tak więc w obecnym stanie prawnym organ rozstrzygając o wymeldowaniu, musi ocenić, czy strona, której dotyczy postępowanie trwale i dobrowolnie opuściła lokal. Organ II instancji wskazał, iż wyrokiem z dnia "[...]" Sąd Rejonowy oddalił powództwo Z.Ś. o ochronę naruszonego prawa do zamieszkiwania w lokalu. Organ I instancji przesłuchał dnia 14 lutego 2007r. w charakterze świadków osoby zamieszkujące w budynku przy ul. "[...]", które oświadczyły, że widywały jakiegoś mężczyznę, lecz nie wiedzą, czy zamieszkiwał w lokalu przy ul. "[...]" oraz czy był to Z.Ś., ponieważ osoby tej nie znają. Od 4 lat mężczyzny tego żadna z przesłuchanych osób nie widziała. W charakterze świadka przesłuchana została J.P., która wynajmowała przedmiotowy lokal od E.W. w latach 2002 - 2004. Oświadczyła ona, że zna Z.Ś.z widzenia oraz że w lokalu przy ul. "[...]" nigdy go nie widziała. Lokal udostępniono jej opróżniony, nie było w nim żadnych rzeczy osobistych. Opłaty za korzystanie z mieszkania wnosiła bezpośrednio do spółdzielni mieszkaniowej. W oparciu o te ustalenia organ odwoławczy uznał, iż Z.Ś. opuścił miejsce stałego zameldowania tj. lokal przy ul. "[...]" w rozumieniu art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i jego dalsze zameldowanie stanowiłoby tzw. "fikcję meldunkową". Na dobrowolność i trwałość opuszczenia miejsca pobytu wskazuje fakt, iż wyprowadzając się z lokalu oddał on klucze od niego oraz zabrał z niego swoje rzeczy osobiste. Zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że Z.Ś. od 1997 r. nie zamieszkuje w w/w mieszkaniu. Zgodnie z oświadczeniem złożonym przez niego w dniu 19 stycznia 2007r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej, często zmienia miejsce pobytu. Organ zwrócił uwagę, iż meldunek jest rejestracją miejsca faktycznego pobytu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Z.Ś. stwierdził, iż istotnie opuścił przedmiotowy lokal jednak z zamiarem powrotu do niego. Do roku 2004, kiedy nie przebywał w lokalu przy ul. "[...]", opiekował się tym lokalem i uczestniczył w ponoszeniu kosztów jego utrzymania. W roku 2004 wszelkie rzeczy osobiste skarżącego zostały zniesione do piwnicy przez E.W., a następnie za namową pracownika referatu meldunkowego Urzędu Miasta wyrzucone do śmietnika, celem zatarcia śladów pobytu skarżącego w tym lokalu. Podał, iż w chwili opuszczenia lokalu przez wynajmujące go osoby podejmował wielokrotnie działania zmierzające do zamieszkania w nim, występując nawet z prośbą o pomoc do Komendy Miejskiej Policji. Zwracał się również w formie pisemnej do E.W. z żądaniem umożliwienia zamieszkania w tym lokalu. Wskazał na istnienie umowy z E.W.., na mocy której miał prawo powtórnie zamieszkać w przedmiotowym lokalu, podnosząc, że o istnieniu takiej umowy świadczy fakt, że w okresie od 2003 do 2004 r. nie występował o przydzielenie mieszkania komunalnego. Skarżący zarzucił, iż sprawę rozpatrzono bez poszanowania jego dobra, powodując iż stał się osobą bezdomną, nie posiadającą prawa do żadnego lokalu mieszkalnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie jej wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną [art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami)]. Na wstępie należy odnotować, iż ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji poprzedziło wykluczenie ewentualności, że ostateczne rozstrzygnięcie wniosku E.W. o wymeldowanie Z.Ś. z mieszkania przy ul. "[...]" nastąpiło już wcześniej decyzją Prezydenta Miasta z "[...]". Wyłącznie ze względu na brak podpisu doręczyciela na druku zwrotnego potwierdzenia odbioru (karta 38 akt adm.) - załączonym do zwróconej przesyłki egzemplarza tejże decyzji przeznaczonego dla skarżącego - Sąd stwierdził, iż nie istnieje udokumentowanie tzw. doręczenia zastępczego (art. 44 k.p.a.), do którego mogło dojść, jako że skarżący, pouczony o tego rodzaju konsekwencji zaniechania zawiadomienia o każdej zmianie swego adresu, podał w piśmie z dnia 26 marca 2003r. jedynie jeden adres (k. 6 akt adm.), nie podejmując następnie części kierowanej korespondencji . Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji, wskazać należy, iż materialnoprawną podstawą wydania decyzji był art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zmianami), stanowiący iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie dominuje pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Oceniane w tym zakresie okoliczności są w niniejszej sprawie właściwie bezsporne. Skarżący utrzymuje, iż istotnie opuścił przedmiotowy lokal – jak podaje w 1997r., kiedy to wyprowadził się wraz z E.W., z którą pozostawał w konkubinacie do wynajętego domu w miejscowości J. Podnosi jednak, że wyprowadził się z zamiarem powrotu do mieszkania, nie zamieszkiwał w spornym lokalu jedynie "czasowo", gdyż "nigdy nie wyrażał(...) chęci zamieszkania na stałe w innym lokalu". Próby powtórnego w nim zamieszkania podejmował dopiero od 2003 r. W międzyczasie było ono wynajmowane. Przesłuchani w sprawie świadkowie (sąsiedzi E.W.) zeznali, iż nie znają skarżącego wskazując, iż cztery lata temu widywali jakiegoś mężczyznę w lokalu przy ulicy "[...]", jednak nie wiedzą, czy był to skarżący i czy w owym czasie człowiek ten zamieszkiwał w lokalu. Także osoba wynajmująca lokal w latach 2002-2004 podała, iż skarżący w tym czasie nie zamieszkiwał w mieszkaniu, potwierdziła przy tym, iż ponosiła koszty utrzymania lokalu. Na fakt braku zamieszkiwania skarżącego w spornym mieszkaniu wskazywała także wielokrotnie Komenda Miejska Policji, co zostało udokumentowane w aktach administracyjnych. Przedstawione wyżej okoliczności faktyczne w sposób niebudzący wątpliwości wskazują, iż z całą pewnością w chwili orzekania przez organ odwoławczy skarżący w spornym lokalu nie zamieszkiwał. Sąd oceniając okoliczności związane z opuszczeniem lokalu uznał, iż opuszczenie to miało charakter dobrowolny. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż skarżący w 1997r. wyprowadził się z mieszkania wraz z E.W., celem zamieszkania w innym lokalu. Nie można więc przyjąć, iż został zmuszony przez inną osobę do opuszczenia miejsca pobytu. W orzecznictwie sądowym wskazano, iż "za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006r. II OSK 561/05 LEX nr 194344). Wyjaśnić ponadto należy, iż przedmiotem oceny – związanej z dobrowolnością opuszczenia lokalu - w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy (por. wyrok WSA w Warszawie z 15 września 2006, sygn. akt IV SA/Wa 1073/06, LEX nr 255681). Skoro więc skarżący w mieszkaniu nie przebywa od 1997r., a próby ponownego w nim zamiesza podjął dopiero jak podaje w 2003r. opuszczając przy tym lokal z własnej woli, to należy przyjąć, iż całkowicie uzasadniona jest teza, że opuszczenie lokalu w 1997 r. miało niewątpliwie charakter dobrowolny i trwały. Okres bowiem dobrowolnego przebywania skarżącego poza tym lokalem, a więc czas, w którym nie koncentrowało się w nim jego życie osobiste jest wystarczająco długi, aby można było zasadnie twierdzić, że w sprawie spełnione zostały przesłanki wymeldowania przewidziane w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Skarżący winien mieć świadomość, że celem tejże ustawy jest dyscyplinowanie obywateli z punktu widzenia wiedzy posiadanej przez właściwe organy o miejscu, w którym aktualnie obywatele rzeczywiście przebywają. Art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, iż zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. W obecnym stanie prawnym ewidencja ludności jest więc instytucją służącą odzwierciedlaniu stanu faktycznego; dostarcza organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu bądź zajmowanego pomieszczenia. Nieodłącznym składnikiem systemu ewidencji ludności jest mechanizm wymeldowywania, a więc formalnego usuwania informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan faktyczny (wyrok NSA z 24 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 561/05, LEX nr 194344). Szczególnego podkreślenia wymaga to, iż z faktu zameldowania nie wypływają żadne uprawnienia do przebywania w lokalu. Spory w ich zakresie rozstrzyga, tak jak to miało miejsce w rozpatrywanym przypadku, sąd powszechny. Prawomocnym wyrokiem z dnia 14 września 2005r. sygn. akt I C 310/05 Sąd Rejonowy oddalił powództwo skarżącego o wydanie, wskazując w uzasadnieniu wyroku, iż skarżący opuścił sporny lokal dobrowolnie. Sąd Rejonowy nie stwierdził, ażeby pomiędzy skarżącym, a właścicielem lokalu E.W. istniała umowa z której wypływałoby uprawnienie skarżącego do zamieszkania w lokalu. Z uzasadnienia wyroku wynika ponadto, iż skarżący chce zamieszkać w lokalu ponieważ jest w nim zameldowany. Tymczasem meldunek jest jedynie potwierdzeniem miejsca faktycznego pobytu w lokalu. Skoro zatem skarżący nie przebywa w mieszkaniu przy ul. "[...]" od 1997r. to zasadnie organy meldunkowe orzekły o jego wymeldowaniu z tego adresu. W obecnym stanie prawnym skarżący może zameldować się w lokalu w którym faktycznie przebywa, nie można więc twierdzić, iż organy pozbawiły go uprawnień związanych z możliwością posiadania meldunku. Jednocześnie odnosząc się do twierdzeń skarżącego związanych z przydziałem lokalu socjalnego, wyjaśnić należy, iż w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie, organy meldunkowe nie posiadają żadnych kompetencji związanych z przyznaniem lokalu socjalnego, a kwestia przydziału takiego lokalu pozostaje poza przedmiotem tego postępowania. W sprawie bez znaczenia była argumentacja podnoszona przez skarżącego, a związana z zameldowaniem w lokalu dzieci E.W., czy też jej samej, bowiem nie było to przedmiotem postępowania w sprawie o wymeldowanie skarżącego. Podobnie okoliczności, na które powołuje się skarżący, związane z częściowym ponoszeniem kosztów utrzymania lokalu do 2004r., czy też, ewentualnego pozostawienia w mieszkaniu części rzeczy osobistych, nie mogły mieć wpływu na legalność decyzji (o ile uznać je za prawdziwe), skoro skarżący w sposób dobrowolny i trwały opuścił przedmiotowy lokal. Wskazać jednak należy, iż postępowanie administracyjne nie potwierdziło, by faktycznie skarżący partycypował w kosztach utrzymania lokalu, czy posiał w nim rzeczy osobiste, skoro osoba wynajmująca mieszkanie w okresie od 2002 do 2004r. zeznała, iż w lokalu nie było rzeczy osobistych skarżącego, a koszty utrzymania mieszkania ponosiła sama. Ewentualnego zwrotu swoich rzeczy, czy też nakładów na mieszkanie skarżący może dochodzić przed sądem powszechnym. Wobec braku w tym stanie rzeczy podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy orzeczono stosownie do art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2 ust. 3, § 19, § 18 ust. 1 pkt 1 ppkt c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zmianami).