II SA/Ol 790/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu P.P. na postanowienie Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 21 października 2013 r. Sygn. akt II SA/Ol 790/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami wynikającymi z usunięcia, przechowywania i oszacowania pojazdu postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia P.P. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie obciążenia kosztami wynikającymi z usunięcia, przechowywania i oszacowania pojazdu samochodu m-ki [...] nr. rej. [...] w wysokości 10.953,60 zł. W zarządzeniu z dnia 5 września 2013 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 zł. Zarządzenie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 13 września 2013 r. Skarżący w dniu 16 września 2013 r. - data nadania przesyłki poleconej - wystąpił z zażaleniem na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu wraz z wnioskiem o zwolnienie go od jego uiszczenia. Na skutek złożonego wniosku stronie skarżącej został przesłany do wypełnienia formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. . We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych skarżący złożył oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podając, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, przy czym jedynym źródłem utrzymania jest dochód otrzymywany przez matkę w wysokości 1000 zł miesięcznie za staż w szpitalu. Z uwagi na bezrobocie i brak prawa do zasiłku utrzymuje się z doraźnej pomocy rodziny lub prac dorywczych, ma problemy z podstawowymi zakupami żywności i ubrania. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących stanu jego dochodu oraz wydatków poinformował, że nie posiada żadnego majątku, jak również w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie uzyskał dochodu. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych zaświadczeń o płaceniu należności za mieszkanie, przy czym dom należy do teściów matki. Podał, że w mieszkaniu zamieszkuje jeszcze czwórka rodzeństwa w wieku od 11 do 18 lat, także na utrzymaniu matki, przy czym dzieci nie posiadają "renty po mężu". Postanowieniem z dnia 21 października 2013 r. (sygn. akt II SA/Ol 790/13) Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, że wobec przedstawionej sytuacji materialnej skarżącego oraz jego rodziny nie można stwierdzić, aby w sprawie zachodziła przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący na mocy art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązany jest do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro zatem składane na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącego lub budzi ono wątpliwości to strona jest zobligowana na wezwanie przedłożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty umożliwiające pełną ocenę jej sytuacji tj. stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ponieważ w tej sprawie strona skarżąca pomimo wezwania nie udzieliła pełnych informacji pomijając milczeniem kwestię posiadanych rachunków bankowych, braku informacji w zakresie aktualnych źródeł utrzymania, brak odniesienia się do wymogu udokumentowania ostatniej pomocy ze strony instytucji, nie wyjaśnienie kwestii mieszkaniowych oraz wysokości pozostałych wydatków postanowiono o odmowie przyznania wnioskowanego zwolnienia. Na to postanowienie P.P. złożył sprzeciw. Nie zgodził się z rozstrzygnięciem Referendarza sądowego, gdyż wykazana przez niego niezwykle trudna sytuacja materialna powoduje, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Przesłał dodatkowe dokumenty potwierdzające jego sytuację rodzinną i materialną tj. odpis skrócony aktu zgonu ojca, zaświadczenie z PUP w D. dot. poświadczenia zarejestrowania J.P. z prawem do świadczenia z tytułu stypendium-stażu w kwocie 988,40 zł, zaświadczenia z GOPS w D. dot. korzystania z pomocy w ramach wieloletniego programu "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" oraz faktury dotyczące ponoszenia przez J.P. opłaty za wodę, śmieci, energii elektrycznej oraz opłaty za bursę S. i P.P. Nadto strona podała, że nie posiada żadnych rachunków bankowych oraz nie posiada żadnych źródeł utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm./, zwanej dalej: ustawą ppsa. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993r., nr 61, poz. 284 ze zm.). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy jednakże mieć na uwadze także tę okoliczność, że Sąd odnosząc się do przesłanek przesądzających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi dokonywać wyważenia pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony, bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygania o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. I FZ 570-581/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 245 § 1 ustawy ppsa. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowieni adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 ). Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w § 1 art. 246. Ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. W rozpatrywanej sprawie skarżący spełnił ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarówno stan majątkowy skarżącego, jak i wysokość uzyskiwanych przez jego rodzinę dochodów - wynagrodzenie za staż matki w wysokości 988,40 zł przemawiają za przyjęciem poglądu, że nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. W ocenie Sądu skarżący uprawdopodobnił, że posiadany dochód przez matkę, przy pozostawaniu przez niego bez pracy i własnego dochodu, nie jest wystarczający do utrzymania zarówno jego jak i rodzeństwa oraz poniesienia kosztów związanych z wniesioną skargą. Sytuacja rodziny jest trudna z powodu braku pracy, rodzeństwa kontynuującego naukę, przy czym za bursę S. i P.P. ponoszona jest odpłatność w wysokości 182,30 zł. Nadto jak wskazano w dołączonych do sprzeciwu rachunkach i fakturach ponoszonych wydatków na utrzymanie mieszkania za wodę, odpady komunalne oraz energię elektryczną wynika, że ponoszone są koszty w wysokości: 50,27 zł oraz 53,30 zł miesięcznie. Z zaświadczenia wystawionego przez GOPS w D. wynika nadto, że od września 2013 r. dzieci J.P. korzystają w szkole z dożywiania w ramach wieloletniego programu "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania". W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarżący znajduje się w trudnych warunkach materialnych i nie posiada środków majątkowych, które umożliwiałyby mu poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.