II SA/Ol 791/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2013r. sprawy ze skargi Cz. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3/ zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Cz. W. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 10 czerwca 2013 r. Wójt Gminy A wydał decyzję, w której w punkcie 1 uchylił decyzję z dnia "[...]" przyznającą C. W. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę J. P. i odmówił prawa do tego świadczenia od dnia 9 maja 2013 r. oraz opłaty składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. W kolejnych dwóch punktach decyzji organ ustalił sumę nienależnie pobranego świadczenia od dnia 9 maja 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r. na kwotę 389,30 zł i zażądał zwrotu tej kwoty. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne za miesiąc maj zostało przelane za cały miesiąc, natomiast z oświadczenia skarżącej i aktu zgonu wynika, że J. P. zmarła w dniu 8 maja 2013 r. C. W. kwotę nienależnie pobranego świadczenia zobowiązała się zwrócić do dnia 30 maja 2013 r., jednak tego nie uczyniła. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie, podnosząc że decyzja została wydana bez podstawy prawnej. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w A utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca w dniu 28 maja 2013 r. złożyła w organie pierwszej instancji oświadczenie, w którym wyraziła zgodę na uchylenie decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne od dnia śmierci matki oraz na zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Zgodę C. W. wyraziła wprost, wiedziała ona również wcześniej o obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji powodującej zmianę prawa do świadczeń. W skardze na powyższą decyzję C. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ pierwszej instancji w jednym postępowaniu uchylił zaskarżoną decyzję, jednocześnie ją zmieniając. Organ nie czekając aż decyzja o uchyleniu przyznanego wcześniej świadczenia stanie się ostateczna zażądał jego zwrotu. Nie można jednocześnie uchylić decyzji i jej zmienić. Skarżąca zgłosiła śmierć matki w maju, aby w czerwcu 2013 r. nie wypłacano jej świadczenia pielęgnacyjnego, pisemne oświadczenie złożyła pod wpływem groźby pracownika GOPS i straszenia jej urzędem skarbowym i komornikiem. Skarżąca wskazała również, że nie rozumie dlaczego ma zwracać świadczenie (za miesiąc maj), które zużyła. Z treści odwołania wynika, że nie wyraziła ona zgody na zmianę decyzji, a swoje niezadowolenie wyraziła w odwołaniu, nad czym organ drugiej instancji przeszedł do porządku dziennego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację i podkreślając, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przelane na konto skarżącej w dniu 15 maja 2013 r., czyli już po śmierci C. W., o czym został zawiadomiony 28 maja 2013 r., natomiast świadczenie to w takich przypadkach wypłaca się w wysokości 1/30 za każdy dzień. W piśmie skierowanym do Sądu pełnomocnik skarżącej wskazał, że jej pierwotne oświadczenie zostało złożone pod wpływem błędu i na etapie postępowania odwoławczego skarżąca mogła zgody odmówić poprzez złożenie odwołania i brak zgody na zmianę decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Na podstawie powyższych kryteriów należy stwierdzić, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja organu II instancji oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca uprawniona była do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką. Świadczenie to przyznane jej zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Ustawa ta normuje jednak nie tylko kwestie związane z przyznaniem poszczególnych świadczeń, ale i ich zwrotu. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei ust. 2 art. 30 stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Z powyższego wynika, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w sposób kompletny normuje kwestie związane ze zwrotem pobranych świadczeń określając w sposób precyzyjny , kiedy pobrane świadczenie należy uznać za nienależnie pobrane. Z orzecznictwa w sposób jednoznaczny wynika, ze nie można w jednej decyzji orzec zarówno o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i jednocześnie nakazać zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 22 lipca 2010r., sygn. akt I OSK 619/10 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl), iż nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W myśl art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, w jednej decyzji. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, konieczne jest zatem ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, dopiero wówczas otwiera się bowiem droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia. Należy zauważyć, iż w treści art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca posłużył się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie podkreślono, że sformułowania tego nie można utożsamiać z pojęciem "świadczenie nienależne", które ma znacznie szerszy zakres. "Nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje ono wypłacone bez podstawy prawnej, lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Nienależnie pobrane świadczenie to zatem świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach bądź złożenie w tym zakresie nieprawdziwych oświadczeń było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organy administracji choć powinny nie zastosowały unormowań przyjętych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, mimo, że na przepisy tej ustawy się powoływały, w tym na regulację z art. 30 ust. 1 i 2 ( organ II instancji ). W sprawie tej nie rozstrzygnięto w ogóle czy wypłacone świadczenie było świadczeniem nienależnym, gdyż Wójt Gminy A w punkcie pierwszym decyzji z dnia "[...]" orzekł o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne i odmówił tego prawa od dnia 9 maja 2013 r., a rozstrzygnięcie to zastało zaakceptowane przez organ II instancji. Podstawą takiego postępowania było powoływanie się przez organy na przepis art. 155 k.p.a. i treść oświadczenia C. W. z dnia 28 maja 2013 r. Nie można jednak zaakceptować takiego sposobu postępowania, które faktycznie prowadziłoby do obejścia obowiązujących przepisów prawa poprzez zastosowanie procedury szczególnej przewidzianej w art. 155 k.p.a. W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę w żadnym przypadku nie można w tej samej decyzji uchylić innej decyzji (ewentualnie uznać świadczenie za nienależnie pobrane ), a także jednocześnie ustalać wysokość świadczenia podlegającego zwrotowi i określać termin tej czynności. W tej sytuacji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje treść oświadczenia skarżącej z dnia 28 maja 2013 r., choć biorąc pod uwagę nie tylko treść skargi, ale również odwołania jak i samego oświadczenia, można było nabrać wątpliwości co do tego, czy aby rzeczywiście decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne została uchylana z dniem 8 maja 2013r. Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. w pkcie 2 stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkcie 3 wyroku na zasadzie art. 200 p.p.s.a.