II SA/Ol 796/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Chodorowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego W. R. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z "[...]" r., wydaną z upoważnienia "[...]" (dalej jako: "organ I instancji"), na podstawie art. 17 ust. 1b, i art. 32 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r." lub "ustawa"), odmówił przyznania W.R. (dalej jako: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką "[...]". W uzasadnieniu podniesiono, że matka wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 marca 2001 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W ocenie organu, opieka sprawowana przez skarżącego nie ma charakteru osobistej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem skarżący nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wymaganej art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż zakres sprawowanej przez niego opieki nie uniemożliwia podjęcia przez niego zatrudnienia. Ponadto, świadczenie nie może zostać przyznane, gdyż w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, wskazując że organ I instancji dokonał błędnej oceny istniejącego stanu faktycznego. Podniósł, że zakres świadczonej na rzecz matki opieki wypełnia kryteria opieki stałej i ciągłej. Decyzją z "[...]"r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze "[...]", (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy", "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt 38/13) nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Wskazano, że powyższa przesłanka nie została spełniona, gdyż zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie uniemożliwia mu podjęcia, choćby w częściowym wymiarze zatrudnienia. Matka skarżącego w związku z posiadanym stopniem niepełnosprawności oraz podeszłym wiekiem wymaga stałej opieki osób trzecich obejmujących wiele płaszczyzn życia codziennego. Niepełnosprawna porusza się po domu przy chodziku, jest pampersowana. W trakcie wyjść na zewnątrz korzysta z wózka inwalidzkiego. W ramach świadczonej matce pomocy skarżący zapewnia pomoc w zakresie porannej, wieczornej i nocnej toalety, sprzątania, prania, przygotowywania posiłków, wspólnego spędzania czasu. W trakcie jego nieobecności w domu, pomoc w opiece nad matką świadczą odpłatnie lub nieodpłatnie przyjaciele i sąsiedzi, a także żona, gdy przebywa w domu. Nadto, Kolegium wskazało, że brak jest związku między brakiem zatrudnienia a koniecznością zapewnienia osobistej opieki matce, gdyż skarżący nie pracował już w 2018 r. Zaznaczyło, że ze względu na charakter świadczenia pielęgnacyjnego nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu z powodu braku możliwości podjęcia pracy w określonym zawodzie. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący wskazał na argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Nadto, zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez przyjęcie, że niepodejmowanie przez niego pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazując, między innymi na powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, a opieka ta uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Wykonywanie obowiązków przy chorej matce wymaga jego pełnej dyspozycji w ciągu całej doby. Pomoc żony czy sąsiadów jest praktycznie sporadyczna i nie powinno to wpływać na decyzję o odmowie świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie stwierdzić należy, że prawidłowe jest stanowisko Kolegium, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Cytowany przepis określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji spełnienia przesłanek pozytywnych z art. 17 ust. 1 ustawy i braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w ust. 5 art. 17 ustawy. W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy zakresu stosowania art. 17 ust. 1 ustawy, a konkretnie spełnienia przez skarżącego przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Prawidłowe rozumienie art. 17 ust. 1 ustawy musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Zaznaczyć należy, że żaden przepis ustawy nie wyklucza korzystania przez opiekuna z okazjonalnej pomocy, lecz zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. W okolicznościach sprawy Kolegium niezasadnie uznało, że zaistniał brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką, z uwagi na to, że opieka nad niepełnosprawną jest dzielona między skarżącego, jego żonę, bądź inne obce osoby. Sąd powyższej oceny nie podziela. Przede wszystkim, co podniesiono już wyżej, nie należy do gestii organu ustalenie zakresu niezbędnej opieki wymaganej przez osobę niepełnosprawną, gdyż wynika on jednoznacznie z niezdolności do samodzielnej egzystencji niepełnosprawnego, co stwierdzono w orzeczeniu. Organ jest natomiast obowiązany ustalić faktyczny wymiar tej opieki. Dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy umożliwia, w ocenie Sądu, wyprowadzenia jednoznacznych wniosków w tej kwestii. Jak wynika z ustaleń organów administracji, czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego przy matce to pomoc jej w wykonywaniu porannej, wieczornej i nocnej toalety, pampersowanie, sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, wspólne spędzanie czasu. Skarżący wskazał, że pomoc żony i obcych osób w tych czynnościach jest sporadyczna. Sprawowanie obowiązków przy chorej matce wymaga jego pełnej dyspozycji w ciągu całej doby. Jeżeli zatem skarżący opiekuje się matką codziennie, a sprawowanie obowiązków przy chorej matce wymaga jego pełnej dyspozycji w ciągu całej doby, to w ocenie Sądu, uniemożliwia mu to podjęcie pracy. Przy czym podkreślić należy, że żaden przepis prawa nie wyklucza możliwości korzystania przez opiekuna z mniej lub bardziej okazjonalnej pomocy czy to członków rodziny, czy osób postronnych przy wykonywaniu czynności opiekuńczych, zatem sporadyczna pomoc żony czy sąsiadów skarżącego nie może dyskwalifikować jego wniosku. Wskazać należy, że czynności opiekuńcze nie muszą być wykonywane "całodobowo", ale muszą być na tyle czasochłonne, aby uniemożliwić podjęcie zatrudnienia, co przy opiece sprawowanej przez skarżącego jest spełnione. Ocena, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie wyklucza choćby częściowej działalności zarobkowej z jego strony jest w ocenie Sądu dowolna, wykracza poza ramy logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. W tym stanie rzeczy Sąd uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, organy będą zobowiązane uwzględnić przedstawione w niniejszym wyroku stanowisko Sądu. O zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł orzeczono po myśli art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).