II SA/Ol 797/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 13 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia na własność nieruchomości gruntowej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku z dnia 10 września 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu, R.C. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu podniósł, iż jego sytuacja materialna uległa w ostatnim czasie pogorszeniu i w konsekwencji obecnie nie jest w stanie utrzymać ciężaru finansowego prowadzonych postępowań. Ponadto, w jego ocenie, koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie powinna pokryć strona winna konieczności rozpoznania tej sprawy przez sąd. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Do majątku rodziny należy mieszkanie, "[...]" dom w złym stanie technicznym oraz dwie działki budowlane, na których posadowiony jest przedmiotowy dom i jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji – budynki gospodarcze, a ponadto samochód osobowy, "[...]". Dochód 2-osobowej rodziny wynosi miesięcznie około "[...]". Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Co do zasady, strona zobowiązana jest bowiem do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 powołanej ustawy). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności zaś posiada stały miesięczny dochód, który po zabezpieczeniu koniecznych kosztów jej utrzymania pozwala na poczynienie oszczędności, to powinna partycypować w kosztach postępowania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżącego i jego żony nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym. W warunkach niniejszej sprawy, możliwość zgromadzenia środków finansowych na pokrycie pełnych kosztów postępowania daje bowiem skarżącemu stosunkowo wysoki miesięczny dochód jego 2-osobowej rodziny. Zauważyć jednocześnie należy, iż skarżący nie wykazał, aby dochód ten przeznaczany był w całości na wydatki niezbędne dla jej utrzymania. Nie wykazał tym samym, że pokrycie kosztów postępowania sądowego spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb oraz że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna natomiast poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Dodatkowo zauważyć należy, iż niezależnie od sposobu nabycia nieruchomości, wchodzących w skład majątku skarżącego i jego żony, także posiadanie przez nich wykazanych we wniosku składników majątkowych nie przemawia za uznaniem, że należą oni do grona osób ubogich. Na marginesie tylko zauważyć natomiast należy, że na obecnym etapie postępowania jedynym wymogiem dla nadania sprawie dalszego biegu jest uiszczenie przez stronę wpisu od skargi, który w warunkach niniejszej sprawy wynosi 200 zł. Dopiero na dalszym jego etapie mogą, lecz nie muszą, pojawić się inne koszty sądowe. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym strona nie musi być również zastępowana przez zawodowego pełnomocnika procesowego. Stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Sama obecność stron na rozprawie również nie jest obowiązkowa, bowiem w razie ich nieobecności, przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy. Podkreślić należy również, iż wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu administracyjnego. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie znajdują zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału zawodowego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Generalnie, tzw. "przymusem adwokacko-radcowskim" objęte jest natomiast dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.