II SA/Ol 797/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janina Kosowska Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania 1/ oddala skargę; 2/ przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adw. K. Z. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. 1. Decyzją z dnia [...] Burmistrz, po rozpatrzeniu wniosku D. i A.B. - właścicieli lokalu mieszkalnego położonego w m. G. [...], działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (tj. Dz.U. z 2017r. poz. 657) dalej: u.e.l., orzekł o wymeldowaniu R.W. (dalej jako: skarżący) z pobytu stałego w lokalu położonym w G. [...] gm. M. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżący nie mieszka w miejscu stałego zameldowania, lokal ten został sprzedany, a rodzice skarżącego zostali przekwaterowani do lokalu gminnego do czasu zakończenia remontu przyznanego im lokalu socjalnego. Obecnie skarżący przebywa w zakładzie karnym. Wyjaśniono, że jeżeli po wyjściu z zakładu karnego lub w ramach przepustki skarżący zamieszka w lokalu socjalnym zajmowanym przez ojca (matka skarżącego już nie żyje), będzie mógł wystąpić z wnioskiem o zameldowanie w tym lokalu. 2. Od powyższej decyzji R.W. wniósł odwołanie podnosząc, że nie jest prawdą, iż nigdy nie mieszkał w miejscu stałego zameldowania. Podał różne okresy, w których tam mieszkał, zanim trafił do zakładu karnego. Skarżący wniósł o zameldowanie go w lokalu socjalnym, który otrzymali jego rodzice, bowiem obawia się, że ojciec umrze wcześniej i po wyjściu z więzienia nie będzie miał gdzie mieszkać. 3. Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wymeldowanie potwierdza wyłącznie fakt opuszczenia lokalu (ustania pobytu). Orzekając o wymeldowaniu organ meldunkowy nie przesądza o utracie prawa do mieszkania, nie jest również zobowiązany do zapewnienia osobie wymeldowanej lokalu zastępczego. Organ odwoławczy wskazał, że fakt opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącego nie budzi wątpliwości. Skarżący nie mieszka w miejscu zameldowania od wielu lat oraz nie posiada obiektywnych możliwości powrotu do niego, gdyż lokal zmienił właściciela. Poza tym skarżący przebywa w zakładzie karnym i jak sam podaje będzie tam przebywał przez najbliższe [...] lat. Z załączonych do akt sprawy materiałów wynika, że właścicielami przedmiotowego lokalu byli rodzice skarżącego, jednak z uwagi na ich zadłużenie wobec wspólnoty mieszkaniowej z powodu nieopłacania należności wynikających z zajmowania mieszkania własnościowego, sprawę skierowano do sądu. Po uzyskaniu zgody Sądu Okręgowego w E. wyrokiem z dnia [...] sygn. akt [...] na sprzedaż lokalu mieszkalnego w drodze licytacji, lokal został sprzedany w dniu [...] D. i A.B. Nowi właściciele objęli lokal opróżniony, wolny od rzeczy i osób, w stanie wymagającym generalnego remontu. Rodzice skarżącego zamieszkali w innej miejscowości w lokalu zaoferowanym im przez gminę. Skarżący nie mieszkał w tym czasie w miejscu zameldowania na pobyt stały, od dwóch lat bowiem tj. od polowy [...] przebywał w zakładzie karnym. Rzeczy osobiste skarżącego zostały zabrane przez rodzinę ze sprzedanego lokalu. W dniu [...] z ojcem skarżącego, już po śmierci matki, została zawarta umowa najmu lokalu socjalnego. W ocenie Wojewody, z powyższych ustaleń wynika, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal mieszkalny i nie zamieszkuje w nim od wielu lat, a jego centrum życiowe znajduje się w zakładzie karnym. Opuszczenie lokalu na skutek aresztowania i osadzenia w zakładzie karnym nie może być uznane za zgodne z wolą osoby opuszczającej lokal, jednak w tym przypadku zamiar strony nie ma znaczenia w sprawie. Przymusowe opuszczenie lokalu nie stanowi przesłanki wymeldowania tylko wówczas, gdy było wynikiem bezprawnych działań innych osób, a nie wtedy, gdy jest spowodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa. Poza tym skarżący w przedmiotowym lokalu od dawna nie mieszka i nie ma możliwości w nim zamieszkania, gdyż lokal na skutek sprzedaży posiada nowych właścicieli. W tej sytuacji organ uznał, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały, a dalsze utrzymywanie meldunku skarżącego pod tym adresem stanowiłoby fikcję. Odnośnie do żądania skarżącego dotyczącego jego zameldowania w lokalu socjalnym wynajmowanym przez ojca, Wojewoda wskazał, że kwestia ta może być przedmiotem odrębnego postępowania. Zameldowanie powinno nastąpić dopiero po zamieszkaniu w lokalu, sam zamiar pobytu w określonym miejscu w przyszłości nie stanowi bowiem podstawy do zameldowania w nim. 4. Na tę decyzję R.W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie podnosząc, że jego rodzice otrzymali lokal socjalny, a jemu odmawia się tego prawa. Podniósł również, że nie wszystkie osoby przebywające w zakładach karnych pozbawiane są meldunku. 5. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 2188) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności. Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego lub czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z treści powołanego przepisu wynika jednoznacznie, że do wymeldowania konieczne jest pozytywne zweryfikowanie dwóch okoliczności, tj.: opuszczenia lokalu i niedokonania wymeldowania. Samo wymeldowanie ma charakter wyłącznie ewidencyjny, a więc ma w założeniu jedynie potwierdzać stan faktyczny, zgodnie z którym dana osoba nie przebywa w miejscu swojego dotychczasowego pobytu i tym samym usuwać rozbieżność pomiędzy tym faktem a informacją zaewidencjonowaną, która z kolei poświadcza, że ta sama osoba przebywa w danym lokalu. Należy podkreślić, że zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie, jest aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby i jako takie nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu, ani nie przesądza o ich utracie. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu, źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w danym miejscu (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2003r., sygn. V SA 1398/02, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA). Natomiast przyczyny opuszczenia lokalu, a w szczególności ustalenia dotyczące rozumienia dobrowolności tego działania, nie są w sprawie przesądzające. Kwestia ta była już niejednokrotnie przedmiotem analizy sądów administracyjnych, zarówno na gruncie art. 35 u.e.l., jak i poprzednio obowiązującego art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sądy zwracały uwagę, że ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest wymagane w każdej sprawie o wymeldowanie (zob. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012r., sygn. akt II OSK 2398/10, dostępny w CBOSA). Jak już wyżej wskazano, dla przyjęcia podstaw uzasadniających wydanie decyzji o wymeldowaniu wymagane jest jedynie: opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania. Jeśli osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu, bez względu na to, czy opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny, czy też przymus opuszczenia wynikał z czynności prawnych właściwego organu i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu. Przepisy meldunkowe nie mogą bowiem służyć utrzymaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która rzeczywiście w nim nie przebywa (por. wyroki NSA: z dnia 13 stycznia 2016r. sygn. akt II OSK 345/15; z dnia 29 lutego 2012r. sygn. akt II OSK 2387/10; z dnia 23 marca 2010r. sygn. akt II OSK 579/09 – dostępne w CBOSA). W orzecznictwie sądowym wypracowano ogólne kryteria dookreślające przesłankę opuszczenia lokalu. W sytuacjach typowych konieczne jest wiążące ustalenie, że opuszczenie miejsca pobytu nosiło cechy trwałości i dobrowolności oraz połączone zostało z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów danej osoby. Wskazuje się jednocześnie, że w niektórych sprawach, z uwagi na okoliczności nietypowe, cecha dobrowolności zastępowana jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu, gdy przymus ten oparty jest na prawie, a jednocześnie wyłączone są legalne możliwości powrotu do lokalu np. wykonanie wyroku eksmisyjnego, pobyt w zakładzie karnym, konkretne nakazy lub zakazy orzeczone wyrokami sądowymi, brak prawnych możliwości powrotu do lokalu (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 lipca 2016r. sygn. akt. II SA/Po 159/16; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 lipca 2016r. sygn. akt II SA/Gl 1021/15; wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 marca 2016r. sygn. akt III SA/Łd 41/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 maja 2014r. sygn. akt III SA/Kr 1313/13 - dostępne w CBOSA). Na równi z opuszczeniem dobrowolnym lokalu traktuje się zatem przymusowe opuszczenie lokalu następujące na skutek wykonania prawem nakazanych czynności. Należy również podzielić pogląd, że odbywanie kary pozbawienia wolności co do zasady wiąże się z opuszczeniem miejsca stałego pobytu i potwierdza wystąpienie przesłanki związanej z ustaniem pobytu. Natomiast brak dowolności w takiej sytuacji opuszczenia miejsca pobytu stałego, nie stanowi przeszkody do wymeldowania. W tym przypadku opuszczenie lokalu jest bowiem zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności (por. wyroki NSA: z dnia 18 września 2009r. sygn. akt II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012r. sygn. akt II OSK 2143/10; z dnia 19 lutego 2013r. sygn. akt II OSK 1976/11 i z dnia 11 kwietnia 2013r. sygn. akt II OSK 2407/11 – dostępne w CBOSA). Warunku dobrowolności nie należy zatem ograniczać wyłącznie do subiektywnego przekonania strony, ale również odnosić do zobiektywizowanych okoliczności faktycznych sprawy i uwarunkowań prawnych. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy prawidłowo organy uznały, że wystąpiły podstawy do wymeldowania skarżącego z przedmiotowego lokalu. Z akt sprawy wynika bowiem, a okoliczności tej nie kwestionuje sam skarżący, że od [...] lat nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, gdyż odbywa karę pozbawienia wolności (k. 20 akt administracyjnych). Obecnym miejscem jego pobytu jest zakład karny i, jak sam skarżący przyznał w odwołaniu, taki stan rzeczy będzie aktualny jeszcze przez kolejne [...] lat, kiedy to przypada koniec orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że lokal mieszkalny położony w G. [...] gm. M., z którego został wymeldowany, na skutek wyroku Sądu zezwalającego na sprzedaż w drodze licytacji, w dniu [...] został sprzedany nowym właścicielom pp. B., którzy objęli lokal opróżniony, wolny od rzeczy i osób, w stanie wymagającym generalnego remontu. Nie budzi wątpliwości również okoliczność, że rodzice skarżącego opuścili przedmiotowy lokal, a od [...], po śmierci matki, Burmistrz zawarł z ojcem skarżącego umowę najmu lokalu socjalnego położonego w Ż. nr [...], na czas oznaczony do [...] 2018r. Ustalenia te są wystarczające do przyjęcia, że w dacie wydania skarżonej decyzji zaszły okoliczności dające podstawę do wymeldowania skarżącego w oparciu o art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Zasadnie bowiem organy obu instancji przyjęły, że w realiach rozpoznawanej sprawy nastąpiło opuszczenie przez skarżącego miejsca stałego pobytu, które należy traktować na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. W tym przypadku opuszczenie lokalu było bowiem zdarzeniem spowodowanym przez osobę pozbawioną wolności. Natomiast kwestia zameldowania skarżącego w lokalu wynajmowanym przez jego ojca może być przedmiotem odrębnego postępowania. Nie ma ona jednak wpływu na rozstrzygnięcia wydane w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania związanych z przyznanym prawem pomocy Sąd orzekł w oparciu o art. 250 powołanej ustawy w związku z § 21 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1714 ze zm.).