II SA/Ol 8/15

Dnia 19 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 roku sprawy ze skargi P. B.-R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że w dniu 27 marca 2014r. P. B. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o przedłużenie wypłaty zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w kwocie 200zł. W trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego wnioskodawca potwierdził, że jest zainteresowany pomocą finansową na zakup żywności. Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta, przyznał P. B. zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w kwocie 40 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2014r. do dnia 30 września 2014r. Z decyzją tą nie zgodził się wnioskodawca, zarzucając nieuzasadnione zmniejszenie dotychczas wypłacanego świadczenia z kwoty 200 zł do kwoty 40 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia "[...]" uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium nakazało organowi, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy przedstawił analizę sytuacji osobistej i majątkowej odwołującego z uwzględnieniem jego wydatków, a także zakres wydatków z pomocy społecznej udzielanej przez organ, a ponadto wskazanie powodów, dla których przy nie zmienionym stanie faktycznym przyznał wnioskodawcy świadczenie w znacznie niżej wysokości niż dotychczas. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia "[...]" przyznał P. B. zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności od dnia 1 kwietnia 2014r. do dnia 30 września 2014r. w wysokości 100 zł miesięcznie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji przytoczył przepisy regulujące zasady i tryb przyznawania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz ustalenia dotyczące sytuacji życiowej wnioskodawcy, zawarte w aktualizacji wywiadu środowiskowego. Wskazał, że Rada Miasta uchwałą z dnia 29 stycznia 2014r. podwyższyła na lata 2014 – 2020 do 150% kryterium dochodowe, o którym mówi ustawa o pomocy społecznej , uprawniające do przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Dla osoby samotnie gospodarującej kryterium to wynosi 813zł. Organ wskazał, że przy ustalaniu dochodu wnioskodawcy uwzględniono podlegającą odliczeniu kwotę alimentów, zatem dochód po odliczeniach wyniósł 592,27zł i nie przekracza 150% kryterium dochodowego. Organ przytoczył także dane dotyczące przyznanej pomocy na zasiłki celowe na zakup posiłku lub żywności w miesiącach marzec – czerwiec 2014r. wskazując ilość wydatkowanych środków, ilość osób objętych pomocą oraz średnią wysokość przyznanych świadczeń. Najwyższa średnia kwota zasiłku wypłacona została w czerwcu 2014r. i wyniosła 49,18zł. Organ wskazał, że w związku z trudną sytuacją życiową, rodzinną i finansową wnioskodawcy przyznał mu pomoc w kwocie znacząco wyższej niż przeciętnie przyznawana. W odwołaniu od powyższej decyzji P. B. zażądał przyznania wyższego zasiłku na zakup posiłku lub żywności ( w kwocie wcześniej wypłacanej) a ponadto zarzucił wadliwe ustalenie jego dochodu poprzez nieodliczenie wszystkich potrąceń dokonywanych z jego renty. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium utrzymało w całości w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, podzielając przedstawione w niej argumenty. Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, wyjaśnił jakie przepisy regulują formę pomocy przyznaną odwołującemu się i wskazał, że spełnia on kryteria do przyznania wnioskowanego zasiłku. Kolegium podniosło także, że skoro organ I instancji, dokonując oceny wszystkich okoliczności sprawy, uznał, że sytuacja bytowa i finansowa strony uzasadnia przyznanie mu pomocy na zakup posiłku lub żywności w kwocie 100 zł, to wobec wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji motywów tego rozstrzygnięcia, decyzję należy uznać za prawidłową. Organ odwoławczy stwierdził przy tym, że o wysokości przyznanego świadczenia decydowały nie tylko potrzeby strony, ale również możliwości finansowe Ośrodka i potrzeby innych osób, objętych pomocą tego Ośrodka. Organ odwoławczy przytoczył również definicję dochodu, zasady jego ustalania i dokonywania odliczeń w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej i odniósł te rozważania do sposobu wyliczenia dochodu odwołującego. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie P. B. opisał swoją sytuację finansową i domagał się przyznania mu pomocy w wyższej kwocie, z uwzględnieniem kwoty rzeczywiście dokonywanych z jego renty potrąceń. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 13 stycznia 2015r. skarżący dodatkowo podtrzymał swoje stanowisko na temat wadliwego ( fikcyjnego) uwzględniania w jego dochodzie kwoty potrąceń dokonywanych przez komornika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tekst jedn. Dz. U. z 2014, poz.1647) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"w przedmiocie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Uchwałą nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. (M.P.2013, poz. 1024 ze zm.) , wydaną na podstawie art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych ( tekst jedn. Dz. U. z 2013r, poz.885 ze zm.) ustanowiony został wieloletni program wspierania finansowego gmin w realizacji zadania dożywiania dzieci i zapewnienia posiłku osobom tego pozbawionym "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020.W założeniach Programu przyjęto, że wsparcie dla gmin będzie realizowane na podstawie art. 115 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 182 ze zm.) Celem programu jest ograniczenie zjawiska niedożywienia dzieci i młodzieży z rodzin o niskich dochodach lub znajdujących się w trudnej sytuacji, ze szczególnym uwzględnieniem uczniów z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich oraz osób dorosłych, w szczególności osób samotnych, w podeszłym wieku, chorych lub niepełnosprawnych. Wsparcie udzielane jest osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 tej ustawy - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. W myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Na dzień orzekania przez organy kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej przewidziane w art. 8 nust.1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynosiło 542 zł. Uchwałą Rady Miasta z dnia 29 stycznia 2014r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności podwyższono to kryterium na lata 2014 – 2020 do 150% kryterium ustawowego, co daje kwotę 813zł. Skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku uzyskał dochód w kwocie 592,27zł, zatem spełnił wymagane kryterium dochodowe. Wbrew zarzutom skargi, organ prawidłowo ustalił dochód skarżącego na kwotę 592,27 zł. Z otrzymywanej przez niego renty odjął bowiem kwotę 400 zł potrącaną tytułem należności alimentacyjnych. Organ nie był natomiast uprawniony do zmniejszenia dochodu o należności potrącane przez komornika w kwocie 170,03zł, które nie są należnościami alimentacyjnymi. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zatem innych potrąceń dokonywanych ze świadczenia rentowego skarżącego organ nie mógł odliczyć od dochodu. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. W szczególności jest osobą całkowicie niezdolną do pracy na stałe, a jego miesięczny dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Nie oznacza to jednak obowiązku automatycznego przyznania skarżącemu żądanej pomocy. Zasiłek ten jest bowiem świadczeniem nieobowiązkowym, a jego przyznanie pozostawione jest uznaniu organu administracji publicznej. Zamieszczenie w przepisie art. 39 ustawy przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Tym samym, spełnienie przez skarżącego kryteriów przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie tej formy pomocy w wysokości, którą sama określa.. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, w tym także świadczenia na dożywianie, musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Zarówno wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Pogląd ten zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2008r. (sygn. akt l OSK 624/2007,) stwierdzając, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. W myśl art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z treścią tego przepisu koresponduje art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w świetle którego, organ administracji publicznej działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11.06.1981r., sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57). Z regulacji tej wynika zatem domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, od którego można odstąpić dopiero wówczas, gdy w uzasadnieniu decyzji wykaże się, że takie załatwienie sprawy kolidowałoby z interesem społecznym lub przekraczałoby możliwości organu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19.01.2006r., sygn. akt I OSK 777/05, LEX nr 194414). W rozpoznawanej sprawie organ I instancji wykazał, jaką ilością środków dysponuje, ile osób objął pomocą w zakresie dożywiania i jaka była w poszczególnych miesiącach średnia kwota przyznanych świadczeń. Z zestawienia tych danych jednoznacznie wynika, że zasiłek przyznany skarżącemu znacząco przewyższa średnią kwotę zasiłków przyznanych innym uprawnionym i nawet jeżeli obecnie jest on niższy od wcześniej wypłacanego, to uwzględnia szczególną sytuację finansową, zdrowotną i rodzinną skarżącego. Stwierdzić zatem należy, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o obowiązujące przepisy, a o wysokości przyznanego świadczenia decydowała nie tylko sytuacja życiowa skarżącego, lecz także możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Zatem zarzuty skargi dotyczące przyznania zbyt niskiej kwoty na zaspokojenie potrzeb żywnościowych są bezzasadne, gdyż, jak wcześniej podniesiono, spełnianie kryteriów ustawowych przez osobę zainteresowaną nie oznacza obowiązku przyznania jej tego świadczenia we wnioskowanej wysokości. Wskazać również należy, iż kontrolując decyzję wydaną w ramach uznania administracyjnego, zwłaszcza korzystną dla strony, Sąd nie może wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji wyznaczonych przez ustawę organom i określać wysokości przyznawanej pomocy w tych przypadkach, które ustawodawca pozostawił uznaniu organów, gdyż tylko one, dysponując środkami finansowymi, mogą udzielać świadczeń. W ocenie Sądu organ odwoławczy dokonał wszechstronnej analizy okoliczności faktycznych sprawy, a jej wyniki zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i nie budzą one zastrzeżeń. Zaskarżonej decyzji nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, gdyż organ szczegółowo wskazał, czym kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje na akceptację. Wbrew stanowisku skarżącego, jego trudna sytuacja finansowa nie mogła stanowić wyłącznego kryterium uwzględnianego przy rozstrzyganiu sprawy. O możliwościach świadczenia pomocy społecznej decydują nie tylko potrzeby skarżącego i cel pomocy, ale również możliwości finansowe Ośrodka i potrzeby innych osób, objętych jego pomocą. Podkreślić należy, iż organ pomocy musi uwzględniać fakt, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje, winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych. W związku z tym organ musi uwzględniać ilość posiadanych środków pieniężnych, ilość osób i rodzin ubiegających się i kwalifikujących do przyznania pomocy i dokonywać stosownego rozdziału środków, tak aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.