II SA/Ol 803/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu L.G. na postanowienie Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 6 listopada 2008r. Sygn. akt II SA/Ol 803/08 w przedmiocie odmowy przyznania L.G. prawa pomocy w sprawie ze skargi L.G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie postanawia odmówić przyznania L.G. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od wpisu od skargi. WSA/post.1 - sentencja postanowienia L.G. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od wpisu w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie parterowej przybudówki dobudowanej do budynku mieszkalnego położonego na działce nr "[...]" w miejscowości G. gm. P. W sprawie tej Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zarządzeniem z 10 października 2008r. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dorosłym synem. Do ich majątku należą: dom, nieruchomość rolna wykorzystywana pod uprawę trawy na siano, oraz oszczędności w łącznej kwocie 8.450 zł. W rubryce nr 10 formularza wniosku, skarżący wykazał dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę żony w wysokości 1.405,91 zł miesięcznie, a ponadto dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę syna za 2007r. oraz z tytułu działalności rolniczej - dotacji za 2007r. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2008r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu podał, iż wobec przedstawionej sytuacji materialnej skarżącego oraz jego rodziny nie można stwierdzić, aby skarżący należał do grona osób ubogich, które nie mają możliwości sfinansowania pełnych kosztów postępowania oraz dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym poprzez pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym wymaganego na obecnym jego etapie wpisu od skargi w kwocie 500 zł, nie jest możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Wysokość wykazanych oszczędności znacznie bowiem przewyższa koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie, a po przeznaczeniu ich części na ten cel, skarżącemu pozostaną środki pieniężne, które będzie mógł wykorzystać na utrzymanie rodziny w sytuacji, gdy z dniem 31 grudnia 2008r. rodzina pozbawiona zostanie stałego źródła dochodu ze stosunku pracy małżonki. Na to postanowienie L.G. złożył sprzeciw. Nie zgodził się z rozstrzygnięciem Referendarza sądowego, gdyż w jego ocenie stan majątkowy rodziny jest na tyle niski, iż należy go ocenić jako niewystarczający do skutecznego korzystania z prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podał, iż po odliczeniu kosztów utrzymania na jedną osobę miesięcznie w rodzinie pozostaje ok. 500 zł. Taki stan finansów rodziny wymaga pomocy Państwa w zapewnieniu dostępu do sądu. Podniósł, że skutecznie wykazał, iż nie zdołał zabezpieczyć środków finansowych na prowadzenie sprawy, gdyż umowa o pracę małżonki wygasa w dniu 31 grudnia 2008r. i dochody wnoszone przez żonę ustaną. Zgromadzone zaś oszczędności posłużą rodzinie do zapewnienia środków utrzymania w okresie, gdy żona będzie pozbawiona pracy. Podsumowując podał, że jest osobą ubogą, mającą z racji miejsca zamieszkania utrudniony dostęp do uzyskania zatrudnienia i ma prawo otrzymać pomoc Sądu w celu obrony swych praw. Przyznanie zaś tej pomocy nie naruszy zasady równego płacenia danin, bowiem w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie zasada pomocniczości i sprawiedliwości społecznej w trosce o zapewnienie jednostce prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ustawą ppsa. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r., nr 61, poz. 284 ze zm.). Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczeń skarżącego dysponuje on środkami wystarczającymi do utrzymania rodziny po wypełnieniu ustawowego obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. Posiada bowiem oszczędności w znaczącej kwocie 8.450 zł, a ponadto do końca 2008 roku rodzina dysponuje dochodami z tytułu wynagrodzenia za pracę żony skarżącego. Rodzina skarżącego dysponuje ponadto majątkiem nieruchomym - skarżący jako wspólny majątek rodziny wymienił dom oraz nieruchomość rolną, wykorzystywaną pod uprawę trawy na siano. W związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego otrzymuje także dotacje, które wyniosły w 2007r. - 2.076,32 zł. Na tle przedstawionej sytuacji materialnej nie można uznać, że skarżący wykazał w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w związku z czym Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od wpisu od skargi. Nie można uznać skarżącego za osobę rzeczywiście ubogą, skoro w skład jego majątku wchodzą wymienione wyżej nieruchomości, a rodzina uzyskuje dochód, który zgodnie z oświadczeniem zawartym w sprzeciwie, wynosi miesięcznie ok. 500 zł na osobę. Przede wszystkim jednak posiadanie oszczędności w kwocie 8.450 zł potwierdzają, iż skarżący jest w stanie uiścić kwotę 500 zł wpisu sądowego, wielokrotnie niższą od zgromadzonych oszczędności. Nie zmieniają oceny Sądu w tym zakresie podnoszone przez skarżącego okoliczności spodziewanej utraty dochodu przez małżonkę w związku z wygaśnięciem z dniem 31 grudnia 2008r. umowy o pracę oraz utrudniony dostęp do uzyskania zatrudnienia. Ponadto zgodnie z wymienionym już art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Zatem wnoszący skargę winien zatem liczyć się z kosztami związanymi z własną inicjatywą oraz starać się zebrać i zabezpieczyć niezbędne środki na potrzeby wpisu sądowego. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż skarżący takowe środki posiada w kwocie wielokrotnie przewyższającej wymagany prawem wpis sądowy i jest w stanie samodzielnie ponieść koszty wpisu sądowego. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, orzeczono jak w sentencji.