II SA/Ol 804/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Sekretarz sądowy Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. C. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokata "[...] kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta O. przez Zastępcę Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej i Rozwiązywania Problemów Rodziny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. przyznano J. Ś. świadczenie pieniężne w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 323,99 zł, w tym 123,99 zł na opłacenie rachunku za energię elektryczną (przelewem na konto Energia – Obrót w O.), 100 zł na opłacenie rachunku za gaz (przelewem na konto Zakładu Gazowniczego w O.) oraz 100 zł na potrzeby bieżące do odebrania w kasie MOPS-u w O. W uzasadnieniu wskazano, iż po rozpatrzeniu wniosku zainteresowanego i przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną, z orzeczoną II grupą inwalidzką na stałe. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – E. Ś., która nie pracuje, nie posiada żadnego dochodu i od dnia 3 września 2007r. nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy z powodu braku dowodu osobistego. Wnioskodawca wraz z żoną zajmuje mieszkanie socjalne. Miesięczny dochód rodziny stanowi renta inwalidzka wnioskodawcy w wysokości 712,70 zł, obciążona potrąceniami komorniczymi, po odliczeniu których rodzinie wnioskodawcy pozostaje kwota 506,47 zł. Z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną wnioskodawcy, organ uznał, iż jego sytuacja jest szczególna i wymaga przyznania specjalnego zasiłku celowego. Jednocześnie organ zaznaczył, iż wielkość udzielonej pomocy została dostosowana do posiadanych środków finansowych oraz liczby osób i rodzin pozostających w kręgu zainteresowania Ośrodka. J. Ś. złożył odwołanie od powyższej decyzji. Nie zgodził się z określeniem lokalu, do którego został wyeksmitowany z rodziną jako lokalu socjalnego, bowiem lokal ten w jego ocenie nie spełnia warunków socjalnych dla jego rodziny. Ponadto opłaty związane z tym lokalem takie, jak prąd, gaz są zdecydowanie za wysokie i odwołujący nie powinien ich ponosić, tylko organ, który go wyeksmitował. Powołując się na Konstytucję RP oraz obowiązujące prawa człowieka, podniósł, iż obowiązkiem państwa jest zaspokajanie jego podstawowych potrzeb poprzez gwarantowane świadczenia. W związku z powyższym, wskazał, iż skarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa i domaga się rzeczywistej pomocy, gwarantującej jemu i jego żonie godne życie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia "[...]" uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Podkreślono, iż specjalny bezzwrotny zasiłek celowy może być przyznany przez organ w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W ocenie organu odwoławczego argumentacja organu pierwszej instancji nie jest przekonująca, bowiem z uzasadnienia nie wynika jakiego rodzaju okoliczność przesądziła o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego w wysokości 323,99 zł, ani też dlaczego w przypadku wnioskodawcy potrzeby te należy uznać za niezbędne potrzeby życiowe. Jak wynika bowiem z przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego, wnioskodawca nie opłaca rachunków za energię i gaz i w ogóle się tymi rachunkami nie interesuje, gdyż uważa, że ta pomoc mu się należy i nie powinna w ogóle być uwzględniana przy udzielaniu pomocy. Ponadto organ pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób dostateczny, czy w przypadku wnioskodawcy zachodzi tak szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ażeby przyznać mu specjalny zasiłek celowy w wysokości przekraczającej średnią wysokość zasiłku. Z posiadanych przez Kolegium informacji wynika, iż wnioskodawca jest stale objęty pomocą społeczną i regularnie otrzymuje różnego rodzaju świadczenia, a wysokość otrzymanych zasiłków celowych jest zdecydowanie powyżej średniej wysokości zasiłków wypłacanych przez MOPS w O. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, iż wprawdzie decyzja podejmowana w przedmiocie przyznania zasiłku celowego, czy też zasiłku celowego specjalnego ma charakter uznaniowy i zależy od tzw. uznania administracyjnego, nie oznacza to jednak, że organ może podejmować decyzje w sposób całkowicie dowolny, bowiem jest on związany przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz Kodeksu postępowania administracyjnego. Podejmując zaś decyzję o odmowie bądź przyznaniu świadczenia i jego wysokości organ powinien to odzwierciedlić w uzasadnieniu decyzji. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł J. Ś., zarzucając organowi rażące naruszenie prawa, w tym w szczególności przepisów Konstytucji RP. Skarżący wyraził również swoje niezadowolenie ze sposobu działania organów administracji publicznej oraz innych organów państwowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim wskazać, iż zgodnie z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie jest zobligowany przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organ ma obowiązek wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa), poczynione zaś w sprawie ustalenia muszą znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej w sprawie decyzji, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 kpa (wyrok NSA z dnia 4 października 2002r., sygn. akt I SA 3098/01, LEX nr 83731). Z kolei zadaniem organu rozpoznającego sprawę w drugiej instancji jest ponowne rozpatrzenie sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż istotą dwuinstancyjności jest dwukrotne merytoryczne rozstrzygnięcie tej samej sprawy. Zadaniem organu administracji nie jest zatem kontrola decyzji wydanej w pierwszej instancji, ale rozpatrzenie wszystkich żądań strony i ustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 1999r., sygn. akt IVSA 1313/98). W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo zastosował wskazane wyżej podstawowe zasady postępowania administracyjnego, a wydana decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa. Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. W myśl art. 41 pkt 1 wskazanej ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Treść powołanego przepisu jednoznacznie przesądza o szczególnym charakterze zasiłku celowego specjalnego. Świadczenie to może być przyznane w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a więc w sytuacjach wyjątkowych, bowiem o możliwości jego uzyskania nie decyduje dochód osoby ubiegającej się o zasiłek, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Celem tej regulacji jest umożliwienie ubiegania się o świadczenie z pomocy społecznej osobie znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, pomimo tego, iż jej dochód przekracza kryterium dochodowe przewidziane w ustawie. Zatem szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość i bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że miały miejsce drastyczne i dotkliwe w skutkach oraz daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, którym strona nie mogła przeciwdziałać przy użyciu zwykłej ludzkiej zapobiegliwości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07, Lex 489088). Organ pomocy społecznej obowiązany jest zatem ustalić czy zaspokojenie potrzeby bytowej objętej wnioskiem, jest w świetle sytuacji życiowej beneficjenta rzeczywiście niezbędne i szczególnie uzasadnione. Konieczna jest ocena całokształtu sytuacji rodzinnej i majątkowej strony i dopiero po dokładnym ustaleniu, że występuje zgłoszona potrzeba o szczególnym charakterze, która nie może być zaspokojona, w ramach własnych możliwości i z posiadanych środków, czyli wnioskowana pomoc jest niezbędna, organ może ją przyznać biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Oceny tej sytuacji dokonuje właściwy organ administracji publicznej w każdym indywidualnie rozpatrywanym przypadku. Ocena ta nie może być wynikiem przekonania organu, że rozstrzygnięcie sprawy zależy wyłącznie od jego uznania. Przyznanie lub odmowa przyznania pomocy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia – zgodnie z regułami wynikającymi z art. 6 i 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. W sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy oparte jest o tak zwane uznanie administracyjne, organ obowiązany jest rozważyć oba wskazane w art. 7 k.p.a. interesy - słuszny interes strony i interes społeczny. Należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, iż przyznając świadczenie w formie zasiłku celowego specjalnego organ pierwszej instancji nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a mianowicie czy skarżący rzeczywiście nie jest w stanie ponieść wydatków wskazanych we wniosku i ewentualnie dlaczego pomoc w tym zakresie jest konieczna na tyle, iż uzasadnia przyznanie zasiłku specjalnego w wyższej niż średnia wysokość przyznawanych zasiłków. Zasadnie zatem organ odwoławczy uznał, iż w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy bowiem podkreślić, iż ilość środków finansowych przeznaczanych na pomoc społeczną jest ograniczona, zaś liczba osób ubiegających się o wsparcie znaczna (co wynika z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej). Tym bardziej przyznanie zasiłku celowego specjalnego, zwłaszcza w tak dużej wysokości w stosunku do średnio przyznawanej kwoty zasiłku, musi być poprzedzone szczególnie wnikliwym postępowaniem wyjaśniającym. Organ pomocy winien bowiem tak gospodarować środkami finansowymi, aby objąć pomocą jak najszerszy krąg osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd skargę oddalił. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.