II SA/Ol 806/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2012 r. sprawy ze skargi K. Ś. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego B. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie stypendium szkolnego oddala skargę. Decyzją z dnia 26 października 2011 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., przyznał na wniosek "[...]" stypendium szkolne, na okres od 1 września do 30 października 2011 r. w kwocie po 95,27 zł miesięcznie, tj. łącznie 190,54 zł, w formie pokrycia poniesionych wydatków związanych z udziałem w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą, na podstawie faktur oraz rachunków, w szczególności zakupu podręczników dla ucznia klasy "[...]". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia 13 lutego 2012 r., uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ocenie organu odwoławczego brak było bowiem podstaw prawnych do uzależniania wypłaty przyznanego stronie stypendium od przedstawienia przez nią faktur za zakupione uprzednio przedmioty. Ponadto organ nie wyjaśnił, jakimi przesłankami kierował się przyznając stypendium w kwocie po 95,27 zł na okres dwóch miesięcy, czym naruszył prawo strony. Kolegium zobligowało organ pierwszej instancji do rozważenia możliwości przyznania świadczenia w wyższej wysokości, na okres 10 miesięcy, o co wnosiła odwołująca. Decyzją z dnia 5 marca 2012 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., ponownie przyznał stypendium szkolne, na okres od 1 września do 30 października 2011 r. w kwocie po 95,27 zł miesięcznie, w formie pokrycia poniesionych kosztów związanych z udziałem w zajęciach edukacyjnych, na podstawie faktur oraz rachunków wystawionych na wnioskodawcę, w tym w szczególności zakupu podręczników dla K.Ś. Jednocześnie zobowiązał wnioskodawczynię do przedstawienia dowodów zakupu potwierdzających wydanie przyznanej kwoty, zgodnie z jej przeznaczeniem, do końca roku szkolnego 2011/2012. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że zgodnie z art. 90d ust. 9 i ust. 10 ustawy o systemie oświaty organ rozstrzygający może przyznać stypendium w wysokości nie niższej niż 80 % i nie wyższej niż 200 % kwoty zasiłku rodzinnego przyznawanego na dziecko w wieku powyżej 5 lat do ukończenia 18 roku życia, czyli od 72,80 zł do 182 zł, na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym. Podał, że wpłynęło 414 wniosków o przyznanie stypendium szkolnego i 10 wniosków o przyznanie zasiłku szkolnego w związku ze zdarzeniem losowym. Otrzymana z budżetu Państwa dotacja celowa na ten cel na okres wrzesień-grudzień 2011 r. była w niewystarczającej wysokości, tj. 83.323,00 zł. Uwzględniając te okoliczności, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej przyznał stypendium szkolne w kwocie maksymalnej, jaką był w stanie zapewnić. Wskazał, że wszystkim wnioskującym, którzy kwalifikowali się do tej formy pomocy, stypendium szkolne zostało przyznane w jednakowej kwocie i na taki sam okres. Organ dodał, że po otrzymaniu przez gminę dotacji na okres styczeń - czerwiec 2012 r., rozważy zmianę decyzji w części dotyczącej okresu przyznanego stypendium i jego wysokości. W złożonym odwołaniu B.Ś. zarzuciła, że organ administracji nie wziął pod uwagę koniecznych wydatków związanych z przygotowaniem do szkoły trojga dzieci. Podała, że przedstawiła faktury na zakup książek, obuwia, przyborów na kwotę przekraczającą 1.000 zł. Decyzją z dnia 13 czerwca 2012 r., nr "[...]", sprostowaną postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2012 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium podało w uzasadnieniu, że odwołująca się spełniła kryterium dochodowe, wobec czego zasadnie przyznano jej stypendium szkolne. Stwierdziło również, że działanie organu pierwszej instancji nie naruszało przepisów prawa. Kolegium wyjaśniło, że kwestia wysokości oraz okresu, na jaki przyznawane jest stypendium szkolne została pozostawiona tzw. uznaniu organu administracji. W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji podał przesłanki, którymi kierował się przyznając przedmiotowe świadczenie na dwa miesiące w kwocie niższej, niż przewiduje to ustawa. Wskazał bowiem na ilość wniosków i ograniczone środki finansowe przeznaczone na ten cel. W ocenie Kolegium, w tej sytuacji nie można zarzucić organowi pierwszej instancji dowolności w przyznawaniu pomocy materialnej. Jednocześnie wyjaśniło, że wskazanie w sentencji decyzji na konieczność przedłożenia faktur i rachunków oznacza, że organ przyznał pomoc w oparciu o art. 90d ust. 2 ustawy, zgodnie z żądaniem zgłoszonym we wniosku zainteresowanej. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że z ustawy nie wynika obowiązek gminy refinansowania całości kosztów związanych z zakupem niezbędnych materiałów i wyposażenia do szkoły. Nie istnieje także obowiązek przyznania stypendium na czas trwania całego roku szkolnego. Zatem fakt, iż odwołująca się kwalifikuje się do przyznania tej formy pomocy nie oznacza, że zyskuje ona gwarancję przyznania stypendium w maksymalnej przewidzianej przepisami wysokości i na okres 10 miesięcy. Pomoc materialna jest przyznawana w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji i umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia. Zdaniem Kolegium, nie oznacza to jednak, że na gminie i budżecie Państwa spoczywa obowiązek ponoszenia całości ciężaru związanego z wyposażeniem dzieci do szkoły. B.Ś wniosła do tut. Sądu skargę na powyższą decyzję Kolegium z dnia 13 czerwca 2012 r., nr "[...]", zarzucając, że decyzja jest krzywdząca, gdyż przyznana kwota stypendium nie pokrywa ¼ potrzeb związanych z nauką jej córki "[...]". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że skarżąca błędnie podała, że zaskarżona decyzja, o wskazanym wyżej numerze, wydana została w sprawie z wniosku dotyczącego jej córki, gdyż decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia 5 marca 2012 r., którą przyznano stypendium szkolne jej synowi – "[...]". Przechodząc natomiast do merytorycznego rozpoznania sprawy, wskazać należy, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j.t. Dz. U. z 2004 r., nr 256, poz. 2572, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju pomocy zostało określone w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Przepis ten stanowi, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tj. 351,00 zł (zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2009 r. Nr 127, poz. 1055). Skarżąca kwestuje wysokość przyznanego stypendium szkolnego i długość okresu, na który je przyznano. Odnosząc się do tego zarzutu należy podnieść, że w ust. 9 art. 90d ustawy o systemie oświaty ustawodawca przewidział, że stypendium szkolne nie może być niższe miesięcznie niż 80 % kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i nie może przekraczać miesięcznie 200 % kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prawidłowo organy obu instancji podały, że stypendium szkolne można przyznać w kwotach od 72,80 zł do 182 zł miesięcznie. W ust. 10 tego artykułu uregulowano zaś, że stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym. Z powołanych przepisów wynika, że ustawodawca nie określił kwot i okresu, na jaki powinno być obligatoryjnie przyznanie stypendium szkolne, lecz jedynie zakreślił granice czasowe i kwotowe, w ramach których organ pomocy społecznej może przyznać stypendium szkolne. Oznacza to, że osoby ubiegające się o przyznanie stypendium szkolnego, w przypadku spełnienia kryterium dochodowego, muszą liczyć się z tym, że ich wniosek nie zostanie automatycznie uwzględniony w pełnym zakresie, tj. że to świadczenie zostanie przyznane w maksymalnej wysokości i na okres 10 miesięcy. Jak zasadnie podniesiono w zaskarżonej decyzji, kwota stypendium i okres przyznania tego świadczenia pozostawiony został bowiem swobodnemu uznaniu organu administracji. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że po ustaleniu przez organ spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek normatywnych warunkujących wydanie decyzji, po stronie organu administracji brak jest obowiązku orzeczenia zgodnie z wnioskiem, gdyż występuje możliwość wyboru konsekwencji stosowanej normy prawnej. Uznaniowy charakter decyzji powoduje, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola jest znacznie ograniczona. Sprowadza się zasadniczo do badania czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego. Ocenia czy zebrano wszystkie dowody niezbędne dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, t.j. czy nie nosi cech dowolności. Wybór rozstrzygnięcia powinien być bowiem oparty o wyraźnie określone kryteria, którymi kierował się organ pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie organy orzekające poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest przyznanie stypendium szkolnego. W sprawie nie budzi wątpliwości prawidłowość wyliczenia dochodu w rodzinie skarżącej. Na dochód pięcioosobowej rodziny składa się: zasiłek rodzinny (353,00 zł), dodatek mieszkaniowy (134,93 zł) oraz dochody z gospodarstwa rolnego (401,82 zł). Dochód na osobę w rodzinie skarżącej (177,95 zł) uprawniał zatem do otrzymania wnioskowanego stypendium szkolnego. Natomiast przyznanie stypendium na okres powyżej miesiąca, ale krótszy niż 10 miesięcy, podobnie jak określenie jego wysokości w kwocie wyższej niż 72,80 zł i niższej od 182 zł miesięcznie, nie narusza prawa. Jak już bowiem wyżej wskazano, pozostawione to zostało uznaniu administracyjnemu. Organy rozpoznające sprawę wskazały kryteria, które zadecydowały o przyznaniu stypendium synowi skarżącej w wysokości po 95,27 zł miesięcznie, na okres dwóch miesięcy. Wskazano, że o przedmiotowe świadczenie ubiegało się 414 wnioskodawców, a ponadto wpłynęło 10 wniosków o przyznanie zasiłku szkolnego w związku ze zdarzeniem losowym. W ramach kwoty dotacji celowej, którą dysponował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej na ten cel, tj. 83.323,00 zł, organ przyznał synowi skarżącej stypendium szkolne w kwocie maksymalnej, jaką był w stanie w tej sytuacji finansowej zapewnić. Nie może budzić wątpliwości, że rozmiar przyznawanego świadczenia musi być odpowiedni do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Dodać też trzeba, podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków finansowych. W niniejszej sprawie nie naruszono tej zasady. Podkreślić należy, że wszystkim wnioskodawcom, którzy kwalifikowali się do tej formy pomocy, stypendium szkolne zostało przyznane w jednakowej kwocie i na taki sam okres. Tym samym zarzut skarżącej, że stypendium szkolne przyznane jej dziecku organ winien przyznać na cały rok i w kwocie pokrywającej całość faktycznie poniesionych wydatki, uznać należy za całkowicie chybiony. Przyznanie świadczenia zgodnie z wnioskiem oznaczałoby faworyzowanie potrzeb syna skarżącej z pokrzywdzeniem innych osób ubiegających się o przyznanie stypendium szkolnego, które także pozostają w trudniej sytuacji materialnej. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zmianami), skargę należało oddalić.