II SA/Ol 809/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. oddala skargę; II. zasądza od Skarbu Państwa-Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz pełnomocnika skarżącego adwokat Z. B. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia 5 czerwca 2012 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił M.J. przyznania uprawnień kombatanckich. Organ podał, że strona zwróciła się o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371, dalej powoływana jako: "ustawa" lub "ustawa o kombatantach"), podnosząc udział w wystąpieniach na Wybrzeżu w grudniu 1970 r. W toku przesłuchania w charakterze strony, w dniu 18 kwietnia 2012 r. zainteresowany stwierdził jednak, że nie brał udziału w tych wydarzeniach, a złożone wyjaśnienia potwierdzały fakt przypadkowego zatrzymania i pobicia przez funkcjonariuszy milicji. Organ wyjaśnił, że przesłanką przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie z art. 2 pkt 7 ustawy może być, poza poniesieniem śmierci, uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia na czas powyżej 7 dni, także sam udział w wystąpieniach, który należy rozumieć jako uczestnictwo, udział, ukrywanie kogoś, a nie bycie stroną bierną, represjonowaną, która podlegała represji, np. wyłącznie za kwestie religijne lub narodowościowe, nie związane z działalnością na rzecz niepodległej Polski. Wobec powyższego, w stanie faktycznym sprawy nie było możliwe przyznanie wnioskodawcy uprawnień kombatanckich. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, zatytułowanym "odwołanie", M.J. przyznał, że nie brał udziału w żadnych demonstracjach, gdyż został brutalnie zatrzymany w dniu 18 grudnia 1970 r. i nie miał okazji uczestniczenia w tych wydarzeniach. Podniósł też, że lekarz odmówił mu wydania zaświadczenia o rozstroju zdrowia bez uprzedniej zgody prokuratora. Wnioskodawca podał ponadto, że Instytut Pamięci Narodowej po zakończeniu w 2011 r. śledztwa uznał go za osobę pokrzywdzoną. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia 11 lipca 2012 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję odmawiającą przyznania M.J. uprawnień kombatanckich. Wyjaśnił w uzasadnieniu tej decyzji, że z art. 22 ust. 1 ustawy wynika, iż dla uzyskania uprawnień kombatanckich konieczne jest złożenie przez zainteresowaną osobę wniosku, rekomendacji stowarzyszenia kombatanckiego i poparcie tego wniosku odpowiednimi dowodami, które winny dokumentować, a nie tylko uprawdopodabniać, działalność kombatancką lub równorzędną wnioskodawcy albo podleganie przez niego określonym w ustawie represjom. Dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę nie pozwoliły na wniosek, że w związku w wystąpieniami wolnościowymi w 1970 r. doznał on uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na czas powyżej siedmiu dni. Natomiast z powołanego powyżej przepisu oraz z art. 2 pkt 7 ustawy wynika, że dla uzyskania uprawnień kombatanckich osoba zainteresowana obowiązana jest wykazać za pomocą odpowiednich dowodów, że brała udział w wystąpieniach wolnościowych na Wybrzeżu w grudniu 1970 r. i że w wyniku działań wojska lub milicji podczas tych wystąpień poniosła śmierć (dotyczy osób ubiegających się o uzyskanie uprawnień wdów/wdowców pozostałych po kombatantach) lub doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na czas powyżej siedmiu dni. Wnioskodawca wykazał, że w grudniu 1970 r. został zatrzymany przez milicję i osadzony w areszcie śledczym w E., gdzie był wielokrotnie bity. Podał, że około godz. 10:00 - 11:00 18 grudnia 1970 r. szedł z dwoma kolegami ul. D., gdy podjechał milicyjny gazik i wysiadło z niego dwóch milicjantów, którzy następnie używając przemocy wepchnęli ich do samochodu i zawieźli na komendę. Organ zaznaczył, że w protokole przesłuchania z dnia 18 kwietnia 2012 r. wnioskodawca również wyraźnie wskazał, że nie brał udziału w wystąpieniach wolnościowych na Wybrzeżu w grudniu 1970 r. Kierownik Urzędu stwierdził, że nie kwestionuje faktu aresztowania wnioskodawcy, jego osadzenia w więzieniu i pobicia przez milicjantów. Podkreślił, że w sprawie brak było jednak dowodów potwierdzających udział wnioskodawcy w wystąpieniach wolnościowych w grudniu 1970 r. i uszkodzenie ciała przekraczające okres siedmiu dni. Organ wyjaśnił ponadto, że naruszenie czynności narządów ciała lub rozstroju zdrowia - dla przyjęcia istnienia uszczerbku na zdrowiu - musi mieć charakter istotny, tj. w sposób znaczący utrudniać prawidłowe funkcjonowanie organizmu. W złożonej skardze M.J. podniósł, że wielokrotnie wyjaśniał, iż 18 grudnia 1970 r., w godz. 1000-1100, został brutalnie zatrzymany i pobity. Podniósł, że nie należał do żadnej organizacji pozarządowej, gdyż wówczas istniały jedynie PZPR i ORMO. Podał też, że lekarz odmówił mu wydania zaświadczenia o skutkach pobicia przez funkcjonariuszy Milicji i służby więzienne, powołując się na konieczność uprzedniego wyrażenia zgody przez prokuratora. Skarżący udał się wprawdzie do prokuratora po taką zgodę, lecz zagrożono mu aresztowaniem. W tej sytuacji lekarz wypisał mu tylko receptę. Skarżący podniósł, że biegły sądowy stwierdził, iż bicie może negatywnie wpłynąć na stan zdrowia ofiary, a w następstwie może narazić na cięższe obrażenia ciała, o których mowa w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 kodeksu karnego. Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność skutków, jakie dla zdrowia młodego człowieka mogły wywołać: bicie gumowa pałką, uwięzienie przez 7 dni i nękanie wezwaniami na Milicję. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu, poparł skargę i wniósł o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu, składając oświadczenie, że nie zostały one uiszczone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Skarżący domagał się przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 2 pkt 7 ustawy o kombatantach, zgodnie z którym za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. Z treści cytowanego przepisu wynika, że przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie tej normy prawnej uzależnione jest od wykazania, że osoba zainteresowana podczas wystąpień wolnościowych na Wybrzeżu w grudniu 1970 r., w wyniku działań wojska lub milicji, poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na czas powyżej siedmiu dni. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z wyjaśnień skarżącego złożonych do protokołu przesłuchania z dnia 18 kwietnia 2012 r., wynika, że w dniu 18 grudnia 1970 r., ok. 1000-1030, wyszedł on po gazetę i papierosy do pobliskiego kiosku. Dokonał tego zakupu i wracał do domu. W połowie drogi powrotnej spotkał dwóch kolegów, a po chwili gwałtownie zatrzymał się milicyjny samochód. Skarżący wraz z kolegami zostali zatrzymani, pobici i wepchnięci do tego samochodu, a następnie przewiezieni na Komendę Milicji, skąd zabrano ich do aresztu śledczego. W areszcie skarżący przebywał do dnia 24 grudnia 1970 r. W trakcie osadzenia traktowano go w poniżający sposób, był bity, ogolono mu pół głowy. Po wypuszczeniu z aresztu milicjanci nachodzili go w domu rodziców, przeszukiwali dom, grozili. Skarżący dnia 27 grudnia 1970 r. udał się do lekarza, był posiniaczony, miał guza na głowie i skarżył się na bardzo silne bóle i zawroty głowy. Lekarz odmówił mu zrobienia obdukcji, wskazując na brak zgody prokuratora. Skarżący udał się do prokuratora, który jednak odmówił wyrażenia zgody na obdukcję i zagroził ponownym aresztowaniem. Skarżący podał, że siniaki utrzymywały się ok. miesiąca, zaś bóle i zawroty głowy ustąpiły dopiero po ok. 6-10 miesiącach. Ponadto, z uwagi na konieczność ogolenia głowy, czuł się wyobcowany ze społeczeństwa, był traktowany jak przestępca. Skarżący był też przez następne kilka miesięcy, do sierpnia lub września 1971 r., wielokrotnie wzywany na milicję, gdzie biciem i krzykiem usiłowano zmusić go do przyznania się do kradzieży, której nie popełnił. Z powyższego wynika, że wprawdzie w dniu 18 grudnia 1970 r. skarżący został zatrzymany i osadzony w areszcie śledczym, był bity przez funkcjonariuszy milicji, co skutkowało powstaniem u niego nieokreślonego uszczerbku na zdrowiu, lecz powyższe nie było związane z uczestnictwem skarżącego w wystąpieniach wolnościowych. Skarżący oświadczył wprost, że został zatrzymany przez funkcjonariuszy milicji w drodze powrotnej do domu po dokonaniu drobnych zakupów. Żaden zgromadzony w sprawie dokument nie dowodzi, że skarżący uczestniczył w wystąpieniach wolnościowych w grudniu 1970 r. i w związku ze swoim uczestnictwem został zatrzymany, a następnie pobity. W tej sytuacji zasadny jest wniosek, że skarżący nie brał udziału w wystąpieniach wolnościowych na Wybrzeżu w grudniu 1970 r., wobec czego skutki zdrowotne bicia w czasie zatrzymania i pobytu w areszcie śledczym nie są związane z tymi wystąpieniami. Powyższe wyklucza możliwość przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 2 pkt 7 ustawy. Prawidłowo zatem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich. Nie każde bowiem doznane cierpienie, bez względu na jego rozmiar, stanowić może podstawę do nabycia uprawnień kombatanckich. Działalność równorzędna z działalnością kombatancką, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy, nie obejmuje uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na czas powyżej siedmiu dni będąca wynikiem działania milicji w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu, jeżeli nie były one konsekwencją trwających wówczas wystąpień wolnościowych. Nie można bowiem skutecznie domagać się praw, choćby w subiektywnej ocenie wnioskodawcy żądanie takie było słuszne, o ile nie wynikają one z konkretnego przepisu obowiązującego prawa. W szczególności przesłanką do nabycia uprawnień kombatanckich nie może być fakt posiadania statusu pokrzywdzonego w sprawach zbrodni komunistycznych, polegających na bezprawnym pozbawieniu wolności, pobiciu i znęcaniu się przez funkcjonariuszy milicji obywatelskiej. Przepis art. 2 pkt 7 ustawy o kombatantach wyraźnie określa, jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby uzyskać status kombatanta. W niniejszej sprawie przesłanki te nie zostały spełnione. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270), skargę należało oddalić. O zwrocie kosztów postępowania sądowego pełnomocnikowi z urzędu orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).