II SA/Ol 811/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej B. W. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z "[...]" Wójt Gminy "[...]" odmówił B.W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. W decyzji wskazano, że w sprawie wystąpiły przesłanki uniemożliwiające przyznanie świadczenia, określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i ust. 5 pkt 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej u.ś.r.), a mianowicie z obrotu prawnego nie została wyeliminowana decyzja, na podstawie której wnioskodawczyni ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W odwołaniu pełnomocnik strony zarzucił: - błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1lit. b u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; - niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo do wyboru jednego ze świadczeń, co wynika z art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z "[...]". Organ odwoławczy zgodził się z zarzutem, że wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i ust. 5 pkt 5 u.ś.r. nie jest właściwe. Wprawdzie unormowanie to istotnie wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Zdaniem Kolegium, na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia stało jednak niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jedną z przesłanek uprawniających do uzyskania tego świadczenia jest osobista opieka ubiegającego się o jego przyznanie nad osobą niepełnosprawną. Istotne jest, aby niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej służyło opiece nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę dotychczas uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu. Rezygnacja z zatrudnienia (bądź jego niepodejmowanie) musi być spowodowana wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Jeżeli więc sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, to świadczenie nie będzie przysługiwało. Wprawdzie u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", ale z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeśli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Mąż strony od wtorku do piątku w godzinach 9:00-15:00 przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy "[...]" w "[...]". Brak jest więc podstaw do uznania, że sprawowana przez skarżącą opieka jest opieką całodobową, stałą uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje każdej osobie, która opiekuje się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jest ono bowiem skierowane do tych osób, które sprawują stałą, całodobową opiekę nad osobą, która ze względu na swoją niepełnosprawność nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. W skardze pełnomocnik strony skarżącej zarzucił błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną tylko przez część doby nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki. W oparciu o powyższy zarzut strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zdaniem strony skarżącej, przepisy prawa nie uzależniają otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Wystarczające jest, że sprawowanie przez skarżącą opieki wiąże się ze zrezygnowaniem przez nią z zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Pomimo tego, że organy obu instancji odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z różnych przyczyn stwierdzić należy, że w każdym z tych przypadków argumentacja była chybiona. Organ odwoławczy słusznie postąpił oceniając, że błędne jest rozumowanie organu gminy mówiące o tym, że skoro skarżąca otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy to nie przysługuje jej z tego powodu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Przede wszystkim, należy wskazać, że skarżąca 11 kwietnia 2019 r. wnosząc o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, złożyła oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Sąd podziela pogląd aktualnie prezentowany w orzecznictwie, że co prawda, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do zasiłku dla opiekuna, to jednak - w myśl art. 27 ust. 5 tej ustawy - w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną (por. np. wyroki: NSA z 20 lutego 2018 r., sygn. I OSK 2758/17, WSA w Gdańsku z 10 października 2019 r., sygn. III SA/Gd 528/19, WSA w Łodzi z 3 września 2019 r., sygn. II SA/Łd 201/19, WSA w Białymstoku z 23 maja 2019 r., sygn. II SA/Bk 255/19, dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednocześnie oświadczyła, że rezygnuje ze świadczenia dla opiekuna, jeśli organ przyzna jej świadczenie pielęgnacyjne. Pominięcie treści złożonego oświadczenia narusza art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 904/17, CBOSA). Zwrócić należy bowiem uwagę, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy winien być wykładany w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, lecz nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić żadnych przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, winien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W wyroku z dnia 29 kwietnia 2019 r. (sygn. akt I OSK 300/19, CBOSA) NSA potwierdził, że nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy. Także w tym wyroku Sąd zaznaczył, że po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Dlatego też nie do zaakceptowania jest argumentacja organu I instancji. Zaznaczyć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznawane jest nie na osobę wymagającą wychowania, utrzymania lub opieki, ale innej osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki. Kolegium wysnuło natomiast nieuprawniony wniosek, że na gruncie niniejszej sprawy nie można mówić o stałej lub długotrwałej opiece w związku z tym, że mąż skarżącej od wtorku do piątku w godzinach 9:00-15:00 przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy "[...]" w "[...]". Organ odwoławczy nie zwrócił uwagi jednak na to, czy gdyby nie pomoc małżonki W.W. byłby w stanie dotrzeć do domu samopomocy, a następnie powrócić do miejsca zamieszkania. Organ odwoławczy odmawiając skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zastosował wobec skarżącej bardzo surowe kryteria przyjmując, że określenie "stałej lub długotrwałej opieki" dotyczy sytuacji , w których opieka ta jest sprawowana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę. Tak rozumianej opieki nie jest w stanie sprawować żadna osoba , ponieważ każdy musi kiedyś spać czy tylko odpoczywać. Podkreślić należy również to, że Sąd nie dostrzega po stronie organu administracji takich kompetencji, które podważałyby słuszność wydania wobec męża skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością stałej egzystencji. Organ odwoławczy powinien sobie odpowiedzieć na pytanie, czy skarżący jest zdolny do samodzielnej egzystencji, a jeżeli nie to, kto mu tej pomocy udziela zapewniając ją nie tylko w domu, ale również zapewniając możliwość kontaktu z innymi osobami. Przypomnieć należy, że z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, dopiero wtedy, gdy osoba wymagająca opieki została, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przeto przeszkoda ta nie występuje w niniejszej sprawie. Wydaje się, że zaakceptowanie stanowiska Kolegium w tej sprawie wiązałoby się z podzieleniem poglądu, że osoba niepełnosprawna powinna przez cały czas przebywać w domu, a poza nim tylko i wyłącznie z opiekunem. Nie można wykluczać osób niepełnosprawnych z różnych form aktywności społecznej dla nich przygotowanej i tym samym eliminować z grona osób uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego faktycznych opiekunów tylko dlatego, że przez kilkanaście godzin w tygodniu osoba niepełnosprawna korzysta, np. z zajęć prowadzonych w środowiskowym domu samopomocy. Niczego w rozpoznawanej sprawie nie zmienia to, że skarżącej na kolejny okres przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy, ponieważ deklaruje ona chęć rezygnacji z tego świadczenia po przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że zupełnie niezrozumiałe są stwierdzenia pełnomocnika skarżącej zawarte w skardze, " że to na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec chorej matki". Sąd powyższe stwierdzenie uważa za nieporozumienie, które jednak nie może dyskwalifikować skargi, albowiem sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Dlatego też mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił w punkcie I wyroku zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji . O kosztach postępowania sądowego orzeczono w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).