II SA/Ol 813/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Starszy referendarz sądowy Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 4 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie nieodpłatnego przyznania na własność działki gruntu postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca – B. B. wniosła - zgodnie z rubryką nr 4 - o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazała, iż jest osobą samotną. Utrzymuje się wyłącznie z renty w wysokości "[...]", której część z powodu chorób przeznacza na leki i dojazdy do lekarzy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca nie wykazała żadnych nieruchomości ani zasobów pieniężnych. Rubrykę nr 10 ("Dochody") przekreśliła. W rubryce nr 11 wskazała natomiast, iż załącza do wniosku "wydruk z konta", na które wpływa renta, zaś innych kont nie posiada. Skarżąca załączyła, wygenerowane w dniu "[...]", "Zestawienie operacji za okres "[...]"", z którego wynika, iż na rachunek wpływa "świadczenie ZUS" w wysokości "[...]", zaś saldo końcowe wynosi "[...]". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skarżąca wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do domu, którego adres wskazany został w rubrykach nr 2.1 i nr 2.2; działki, przyznanej jej na własność decyzją organu I instancji wydaną w niniejszej sprawie oraz ewentualnych innych, poza tą działką, nieruchomości wchodzących w skład jej majątku) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do ewentualnego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny, ponoszonych wydatków, a także wyciągów z rachunku bankowego z okresu od dnia "[...]" do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe z dnia "[...]", w którym oświadczyła: "nie posiadam tytułu prawnego do budynku mieszkalnego i działki pod zabudowaniami. Jest to współwłasność (...) z inną osobą fizyczną. (...) nie jest przeprowadzone postępowanie spadkowe. W ½ domu mam tylko 1 pokój z kuchnią bez łazienki. W podwórku zajmuję część budynku gospodarczego do przechowywania opału." Wyjaśniła, iż na działce, przyznanej jej na własność, miała ogródek warzywny, a na części mieszankę, którą przekazała sąsiadowi w zamian za obróbkę działki i za zboże. Dodała, iż w rozliczeniu dostaje 1 litr mleka co drugi dzień i pół metra ziemniaków na zimę. Odnosząc się do wezwania w zakresie dotyczącym ewentualnych innych, poza przedmiotową działką, nieruchomości wchodzących w skład jej majątku, oświadczyła, iż nie posiada żadnego majątku ani w kraju ani za granicą. Skarżąca stwierdziła ponadto, iż nie korzysta z pomocy takich instytucji jak Caritas, czy GOPS. Jedynie jej siostra przesłała jej jednorazowo "[...]" na leki i ubrania. Oświadczyła, iż jedynym jej dochodem jest emerytura w wysokości "[...]" i dodała, iż po opłaceniu "raty kredytowej do banku" w wysokości "[...]", zakupie lekarstw za ok. "[...]" i butli gazu za "[...]" oraz uiszczeniu opłaty za energię w wysokości ok. "[...]" pozostaje jej "[...]" na życie i środki czystości, ubrania, opał, itp. Wyjaśniła, iż w "[...]" zaciągnęła "[...]" kredyt z przeznaczeniem na remont mieszkania w wysokości "[...]". Wskazała, iż załącza do pisma "wyciągi z rachunku bankowego i potwierdzenie posiadanego kredytu i spłacanych rat". Skarżąca załączyła, wygenerowane w dniu "[...]", "Zestawienie operacji za okres "[...]"", z którego wynika, iż we wskazanym okresie na rachunek ten, poza świadczeniem emerytalno-rentowym, wpłynęły kwoty: "[...]" (w dniu "[...]" tytułem "[...]"), "[...]" (w dniu "[...]" tytułem "[...]"), "[...]" (w dniu "[...]" tytułem "[...]"), "[...]" (w dniu "[...]" tytułem "[...]"), zaś saldo końcowe wynosi "[...]". W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego jej wniosek, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów źródłowych, nie wyjaśniła też przyczyn tego stanu rzeczy. Skarżąca udzieliła wprawdzie dodatkowych wyjaśnień na temat sytuacji materialnej, lecz nie w pełnym zakresie, nie wyjaśniła też przyczyn rozbieżności pomiędzy danymi wynikającymi ze złożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Powyższe sprawia natomiast, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie była i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub w części, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. W warunkach niniejszej sprawy, pomimo wezwania, nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej. Zauważyć należy, iż z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego wynika, iż skarżąca osiąga stały miesięczny dochód z tytułu "świadczenia ZUS" w wysokości "[...]". Mając to na uwadze, stwierdzić jednak należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. W niniejszej sprawie, skarżąca - pomimo wezwania - nie przedłożyła natomiast jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia określonych w dodatkowym oświadczeniu wydatków, nie wyjaśniła też w żaden sposób przyczyny nieprzedłożenia żądanych dokumentów źródłowych. Powyższe nie pozwala natomiast na zweryfikowanie jej oświadczenia w tym zakresie. Zauważyć jednocześnie należy, iż skarżąca oświadczyła wprawdzie, iż załączony do pisma wyciąg z rachunku bankowego stanowi "potwierdzenie posiadanego kredytu i spłacanych rat", lecz z przedłożonego zestawienia operacji za okres niemal trzech miesięcy nie wynika, aby skarżąca spłacała co miesiąc - jak oświadczyła - raty kredytu w wysokości "[...]", zaciągniętego w "[...]". Z przedłożonego zestawienia wynika natomiast, że w dniach "[...]", a zatem już po wniesieniu skargi, wpłynęły na ten rachunek kwoty (odpowiednio: "[...]" i "[...]"), których wysokość znacznie przekracza koszty postępowania w niniejszej sprawie. Skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do tych wpłat, nie wskazała też, że wszystkie te środki zostały już przez nią wykorzystane na określony cel. W dodatkowym oświadczeniu wyjaśniła jedynie, że środki pochodzące z kredytu, zaciągniętego w "[...]" przeznaczyła na remont mieszkania. Z przedłożonego zestawienia wynika ponadto, że w dniach "[...]", wpłynęły na ten rachunek kwoty odpowiednio: "[...]" i "[...]", co stanowi łącznie "[...]". Skarżąca nie odniosła się również do tych wpłat. Wprawdzie w dodatkowym oświadczeniu stwierdziła, iż jej siostra przesłała jej "[...]", lecz "jednorazowo", co przeczy możliwości utożsamiania tych kwot. W świetle powyższego, podnieść należy, iż w warunkach niniejszej sprawy nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy rzeczywiście skarżąca nie dysponowała i nie dysponuje środkami pieniężnymi (zarówno ze "świadczenia ZUS", jak i z innych zasilających jej rachunek bankowy źródeł), które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie, szczególnie że nie jest możliwe również ustalenie jakie w rzeczywistości ciążą na niej wydatki. Wobec powyższego, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącą sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.