II SA/Ol 813/19

Dnia 28 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant referent Małgorzata Gaida po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2019 roku sprawy ze skargi M. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie wznowienia studiów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącego kwotę "[...]"zł (słownie: "[...]" złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 12 lipca 2019 r., "[...]", Dziekan Wydziału "[...]" (dalej: Dziekan), po rozpatrzeniu wniosku "[...]" (dalej: skarżący), nie wraził zgody na wznowienie studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego. W uzasadnieniu wskazał, że wznowienie studiów wyłącznie w tym celu nie jest możliwe ze względu na zmianę profilu kształcenia na kierunku "[...]"z ogólnoakademickiego na praktyczny, a co za tym idzie zmianę efektów kształcenia, przyjętych uchwałą Nr "[...]" Senatu Uniwersytetu "[...]"z dnia 27 października 2017 r. (dalej: Uchwała Senatu) oraz na wystąpienie zbyt dużej liczby różnic programowych i konieczność uzupełnienia 320 godzin praktyk. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej zmianę i wyrażenie zgody na wznowienie studiów, zarzucając jej naruszenie przepisów Regulaminu studiów Uniwersytetu "[...]" (dalej: Regulamin studiów) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.). Po rozpatrzeniu odwołania, Rektor "[...]" (dalej: Rektor), decyzją z dnia 13 sierpnia 2019 r"[...]", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, że Regulamin studiów jednoznacznie precyzuje w jakim trybie odbywa się procedura wznowienia studiów. § 35 ust. 10 stanowi, że student, który został skreślony z listy studentów zgodnie z § 34 ust. 1 pkt 3 (w sytuacji niezłożenia w przewidzianym terminie pracy dyplomowej) może uzyskać zgodę dziekana na wznowienie studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego w terminie 2 lat od dnia skreślenia. Możliwość zastosowania tego przepisu nie może być jednak traktowana jedynie jednostronnie – jako prawo osoby skreślonej do wznowienia studiów, ale wymaga także oceny możliwości prawnych zastosowania takiego rozwiązania i obowiązków uczelni w zakresie kształcenia i wydawania dokumentów potwierdzających wykształcenie. Wznowienie studiów odbywa się zawsze na konkretny kierunek studiów i realizowany w chwili wznowienia program studiów. Ewentualne zmiany programowe (także dotyczące wymiaru praktyk) obligują studenta do uzupełnienia różnic programowych, niezależnie od liczby zaliczonych wcześniej semestrów. Uzupełnienie tych różnic ma na celu zrealizowanie przez studenta wszystkich efektów uczenia się wynikających z aktualnego programu studiów. Osoba wznawiająca studia może je ukończyć, jeśli osiągnie takie same efekty uczenia się, jak pozostali studenci danego rocznika. Zastosowanie wznowienia studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i egzaminu dyplomowego jest możliwe na podstawie § 35 ust. 10 Regulaminu studiów, gdy program studiów nie uległ zmianie, a osoba wznawiająca studia uzyskała zaliczenie wszystkich przedmiotów i zdała wszystkie egzaminy objęte planem studiów oraz zaliczyła przewidziane w tym planie praktyki. W niniejszej sprawie wznowienie studiów wyłącznie w celu złożenia pracy dyplomowej i egzaminu dyplomowego nie jest możliwe. Zmianie uległ bowiem profil kształcenia, co spowodowało zmianę efektów kształcenia. Jednym z elementów, który uległ zmianie, jest wymiar praktyk, co skutkuje koniecznością jego uzupełnienia. Praktyka jest bowiem jednym z elementów programu studiów równoważnym każdemu innemu przedmiotowi. Rektor nie zgodził się tym samym z twierdzeniem skarżącego, że żadna z zasad wznowienia studiów nie przewiduje konieczności uzupełnienia praktyk, a jedynie różnic programowych powstałych na skutek braku zaliczenia konkretnych przedmiotów. Podkreślił, że procedura wznowienia studiów nie została objęta przepisami prawa powszechnego, a co za tym idzie Uczelnia może autonomicznie kształtować procedurę wznowienia studiów w oparciu o wewnętrzne regulacje. Rektor stwierdził ponadto, że skarżący został skutecznie poinformowany o wszczęciu procedury skreślenia go z listy studentów, a podjęta w tym postępowaniu decyzja zawierała prawidłowe pouczenia wynikające z przepisów prawa. Wraz z ostatecznym zakończeniem tej procedury organ przestał być też związany przepisami k.p.a. Uczelnia nie ma natomiast wpływu na zmiany przepisów prawa. Stąd też zarzuty dotyczące naruszenia art. 8 i 9 k.p.a. nie zasługują na uwzględnienie. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący zarzucił naruszenie: 1/ przepisów prawa materialnego, tj. § 35 ust. 2 i 3 oraz § 35 ust. 10 w zw. z § 34 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów poprzez błędne przyjęcie, że pomimo ukończenia przez niego studiów II stopnia oraz zaliczenia wszystkich przedmiotów i praktyk objętych planem studiów na dotychczasowym kierunku, a także złożenia w dwuletnim terminie wniosku o wyrażenie zgody na wznowienie studiów, istnieje konieczność uzupełnienia przez niego różnic programowych, 2/ przepisów postępowania, tj.: art. 8 i 9 k.p.a. poprzez naruszenie zasady równego traktowania studentów w wyniku wprowadzenia odmiennych zasad wznowienia studiów na jego kierunku oraz niepoinformowanie go o tej okoliczności w momencie skreślenia z listy studentów, a także art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i jego dowolną ocenę, polegające na pominięciu jego dotychczasowych osiągnięć i liczby ECTS, stanowiących odzwierciedlenie uzyskania przez niego zaliczeń i zdania wszystkich egzaminów przewidzianych programem studiów. Wobec powyższego, skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz orzeczenie o wyrażeniu zgody na wznowienie studiów, a ponadto o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu stwierdził, że przepisy § 35 Regulaminu studiów nie przewidują sytuacji, w której dziekan odmawia studentowi zgody na wznowienie studiów. Zauważył, że § 35 ust. 2 i 3 odnosi się do wznowienia studiów przerwanych przez studenta w trakcie trwającego roku akademickiego i dlatego wiąże się z koniecznością ustalenia w decyzji różnic programowych, podczas gdy § 35 ust. 10 dotyczy sytuacji, gdy wszystkie przedmioty zostały przez studenta zaliczone, egzaminy i praktyki, objęte programem studiów zdane i zaliczone, a tok studiów zamknięty, co wynika z § 34 ust. 1 pkt 3. W konsekwencji, skarżący uznał za błędne stanowisko Rektora o konieczności uzupełnienia przez niego różnic programowych w sytuacji, gdy w Semestralnej Karcie Okresowych Osiągnięć Studenta widnieje informacja o zaliczeniu przez niego wszystkich etapów przewidzianych planem studiów. Tok jego studiów został zatem rozliczony i zamknięty. Podniósł, że § 35 ust. 10 Regulaminu studiów nie zawiera wzmianki o możliwości wznowienia studiów pod warunkiem braku zmian w programie kształcenia. Niezrozumiałe jest zatem stanowisko o konieczności uzupełnienia przez niego praktyk, skoro w jego przypadku powodem skreślenia z listy studentów był wyłącznie brak złożenia pracy magisterskiej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego. Skarżący zauważył, że procedura wznowienia studiów, ukształtowana autonomicznie przez Uczelnię, godzi w prawa studentów, w szczególności zaś prawo do równego traktowania, czyli tak jak innych studentów, którzy w poprzednich latach, tak jak on, z powodów osobistych i zdrowotnych, zostali zmuszeni do ukończenia studiów w terminie późniejszym, czy też studentów, którzy złożyli pracę dyplomową w terminie określonym w § 39 ust. 3 lub 4 Regulaminu studiów. Skarżący zauważył ponadto, że do dnia doręczenia decyzji Dziekana nie został poinformowany o zmianach zasad wznawiania studiów obowiązujących w jego przypadku, co w jego ocenie stanowi naruszenie art. 9 k.p.a. Do skargi załączył wydruki stron internetowych Uczelni z informacjami adresowanymi do studentów dotyczącymi obrony prac dyplomowych – na okoliczność odmiennych zasad obowiązujących studentów przystępujących do ich obrony. W odpowiedzi na skargę, Rektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zauważył, że procedura wznowienia studiów nie została ujęta w przepisach ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Ustawodawca pozostawił zatem uczelniom prawo do uregulowania tej procedury w regulaminach wewnętrznych. Zgodnie natomiast z przepisami przejściowymi odnoszącymi się do tej ustawy dotychczasowe regulaminy studiów zachowują moc obowiązującą do dnia wejścia w życie nowych, co oznacza, że w warunkach niniejszej sprawy miał zastosowanie Regulamin studiów, a ten nie uniemożliwia wznowienia studiów na warunkach zakreślonych przez skarżącego. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie w dniu 13 listopada 2018 r., skarżący - podtrzymując skargę - wskazał, że na dzień złożenia wniosku o wznowienie studiów miał w pełni przygotowaną pracę dyplomową. Nie potrafił powiedzieć, czy po jego roczniku, studiował młodszy, na zasadzie profilu ogólnoadministracyjnego. Nie wiedział o zmianie profilu studiów, Uczelnia o tym nikogo nie informowała. Pełnomocnik Rektora - podtrzymując stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę i wniosek o jej oddalenie - stwierdził, że § 35 ust. 10 Regulaminu studiów ma zastosowanie, gdy nie zmienia się program studiów. W niniejszej sprawie, doszło natomiast do takiej zmiany. Wskazał, że rok 2018 był rokiem obejmującym program o profilu ogólnoadministracyjnym. Pełnomocnik nie potrafił odpowiedzieć na pytania, czy Uczelnia informowała studentów o zmianie profilu studiów na praktyczny i czy po roczniku skarżącego był młodszy rocznik studentów kończących studia na starych zasadach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: W świetle art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sąd administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych aktów prawnych wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie w wyniku przeprowadzonej kontroli, Sąd stwierdził, że działanie organów obydwu instancji dotknięte jest naruszeniami prawa, które uzasadniają wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W konsekwencji, skarga podlega uwzględnieniu, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne. W warunkach niniejszej sprawy podstawę rozstrzygnięcia stanowił § 35 ust. 10 Regulaminu studiów. Ustawodawca, w zakresie regulacji dotyczącej wznowienia studiów, pozostawił autonomię władzom uczelni. Przepisy ustawowe nie zawierają bowiem regulacji odnoszących się do tej kwestii. Wskazany Regulamin studiów jako akt wewnętrzny Uczelni obowiązywał w dacie podejmowania kontrolowanych rozstrzygnięć na mocy art. 263 ust. 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., Nr 1669 ze zm.). Stosownie do § 35 ust. 10 zd. 1 Regulaminu studiów, student, który został skreślony z listy studentów zgodnie z § 34 ust. 1 pkt 3 może uzyskać zgodę dziekana na wznowienie studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i przystąpienie do egzaminu dyplomowego w terminie 2 lat od dnia skreślenia. § 34 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów odnosi się do skreślenia z listy studentów w przypadku niezłożenia w terminie pracy dyplomowej, tj. gdy student, który uzyskał zaliczenie wszystkich przedmiotów i zdał wszystkie egzaminy objęte planem studiów oraz zaliczył przewidziane w tym planie praktyki, nie złożył pracy dyplomowej w terminie określonym w § 39 ust. 3 lub 4. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarżący, który nie złożył pracy dyplomowej w terminie, miał prawo oczekiwać, że w przypadku skreślenia go z listy studentów z przyczyny, wskazanej w § 34 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów będzie mógł ubiegać się o reaktywację studiów na zasadach określonych w § 35 ust. 10 tego Regulaminu. W ocenie Sądu, skarżący nabył bowiem ekspektatywę prawa do wznowienia studiów. Z drugiej strony, przepis § 35 ust. 10 Regulaminu studiów jest źródłem uprawnienia dziekana do wznowienia studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego. Decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy, lecz swoboda decyzyjna nie oznacza dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma wprawdzie ograniczony zakres, jednakże wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. ustalenia, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz, czy wyboru takiego dokonał po wszechstronnym ustaleniu stanu faktycznego i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy istotne znaczenie ma etap studiów, na jakim doszło do skreślenia skarżącego z listy studentów. Mając na uwadze jego przyczynę przyjąć należy, że skarżący uzyskał zaliczenie wszystkich przedmiotów i zdał wszystkie egzaminy objęte planem studiów oraz zaliczył przewidziane w tym planie praktyki, a jedynie nie złożył pracy dyplomowej w wymaganym terminie. Jego status powinien mieć zatem wpływ na ocenę dopuszczalności wznowienia studiów na dotychczasowy etap studiów i na dotychczasowy kierunek, szczególnie, w sytuacji gdy sam kierunek nie uległ likwidacji, a w § 35 ust. 10 Regulaminu studiów, poza wymogiem zachowania 2-letniego terminu, brak jest wyraźnych zapisów wskazujących na inne warunki sprzeciwiające się wznowieniu studiów. W niniejszej sprawie, Dziekan - decyzją z dnia 12 lipca 2019 r. - nie wraził zgody na wznowienie studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego powołując się na zmianę profilu kształcenia z ogólnoakademickiego na praktyczny, a co za tym idzie zmianę efektów kształcenia przyjętych Uchwałą Senatu oraz na wystąpienie zbyt dużej liczby różnic programowych i konieczność uzupełnienia praktyk. Zauważyć jednak należy, że stosownie do § 2 tej Uchwały, studenci, którzy rozpoczęli kształcenie przed dniem wejścia jej w życie kontynuują naukę według programu kształcenia, programu i planu studiów dostosowanych do efektów kształcenia określonych w profilu ogólnoakademickim do zakończenia cyklu szkolenia. Z uzasadnień decyzji organów obydwu instancji nie wynika natomiast, czy na Uczelni doszło do zakończenia cyklu szkolenia w profilu ogólnoakademickim. Na rozprawie ani skarżący, ani pełnomocnik Rektora nie potrafili również wskazać, czy po roczniku skarżącego był młodszy rocznik studentów kończących studia na starych zasadach. Okoliczność ta ma natomiast istotne znaczenie dla oceny, czy rzeczywiście skarżący nie może zakończyć rozpoczętego na Uczelni cyklu szkolenia na dotychczasowych zasadach. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W toku postępowania organy nie zebrały bowiem w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, nie wyjaśniły wskazanych istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, nie uwzględniły też słusznego interesu skarżącego i nie rozważyły w sposób wyczerpujący możliwości przywrócenia go na etap studiów, na jakim doszło do skreślenia go z listy studentów. Nie uwzględniły tym samym szczególnego statusu osoby, ubiegającej się o wznowienie studiów na podstawie § 35 ust. 10 w zw. z § 34 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów, czym naruszyły również art. 8 k.p.a. W konsekwencji, za zasadne uznano uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w celu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego we wskazanym zakresie oraz dokonania ponownej wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych niniejszej sprawy z uwzględnieniem szczególnego statusu skarżącego, będącego efektem etapu, na jakim zakończył cykl szkolenia. Nawiązując do wniosków skargi, zauważyć natomiast należy, że sąd administracyjny dokonuje wyłącznie kontroli legalności zaskarżonych aktów, natomiast właściwym do podjęcia merytorycznej decyzji w przedmiocie wznowienia studiów jest obecnie - w wyniku uchylenia decyzji organów obydwu instancji - Dziekan. Przy podejmowaniu rozstrzygnięcia organ ten ponownie rozważy możliwość dopuszczenia skarżącego do złożenia pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego. Za nieuzasadnione uznano natomiast zarzuty skargi dotyczące naruszenia: § 35 ust. 2 i 3 Regulaminu studiów, które w warunkach niniejszej sprawy nie miały w istocie zastosowania, a przez organy wskazane zostały jedynie posiłkowo, a także art. 9 k.p.a. jako zarzut powiązany z postępowaniem w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów. W świetle powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono stosownie do art. 200 p.p.s.a.