II SA/Ol 816/19

Dnia 13 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. C. na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej oddala skargę. Wnioskiem z 26 marca 2019 r. K. C. (dalej jako: "skarżący") wystąpił do Powiatowej Komisji Lekarskiej, za pośrednictwem Wojskowej Komendy Uzupełnień, o wszczęcie z urzędu, na podstawie art. 28 ust. 4d ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej, postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej z kategorii "E" na kategorię "B" lub wyższą. Wyjaśnił, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej z "[...]" r. został uznany za osobę trwale niezdolną do pełnienia służby wojskowej, na podstawie załącznika nr 1 § 13 pkt 5 oraz § 14 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 57, poz. 278 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie MON"). W ocenie skarżącego orzeczenie to zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów prawa. Podał, że nie ma problemów z narządem wzroku wskazanych w orzeczeniu z "[...]" r. Podniósł, że w roku, w którym odbywał badanie przed komisją lekarską stawiało się wielu wezwanych, co spowodowane było wyżem demograficznym występującym w Polsce w latach osiemdziesiątych XX wieku. Wskazał, że udzielił komisji ustnej informacji, iż w wieku dziecięcym została u niego przeprowadzona operacja związana z narządem wzroku. Okoliczności te, zdaniem skarżącego, mogły mieć wpływ na otrzymaną kategorię. Stwierdził, że komisja lekarska, posiadając nadmierną liczbę kandydatów, powziąwszy informację o operacji przeprowadzonej u skarżącego, jednocześnie nie zapoznając się z dokumentacją medyczną dotyczącą zabiegu, pochopnie zakwalifikowała go jako osobę trwale niezdolną do służby. Wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów potwierdzających nabycie przez niego w 2017 r. uprawnień do wykonywania polowań oraz posiadania broni palnej, wymagających w pełni sprawnego narządu wzroku. Skarżący argumentował też, że pozostawanie w obrocie prawnym wadliwego orzeczenia negatywnie rzutuje na możliwość jego rozwoju zawodowego, skutecznie uniemożliwiając mu podjęcie jakiegokolwiek zawodu w służbach mundurowych. Pismem z 5 kwietnia 2019 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień przekazał wniosek skarżącego do rozpatrzenia według właściwości komisji lekarskiej. Postanowieniem z "[...]" r., znak: "[...]", Powiatowa Komisja Lekarska odmówiła wszczęcia postępowania w sprawie. Jako podstawę prawną wskazano art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 28 ust. 4d ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1459 ze zm., dalej jako: "u.p.o.o"). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w wyniku podjętych czynności wewnętrznych polegających na analizie posiadanych przez organ dokumentów, nie stwierdzono wydania przedmiotowego orzeczenia z naruszeniem przepisów prawa. Zdaniem organu, powołane we wniosku okoliczności nie dowodzą naruszenia przepisów prawa. Wskazano, że powiatowa komisja lekarska, wydając orzeczenie, dopełniła wszelkich czynności mających na celu ustalenie faktycznego stanu zdrowia skarżącego. Dowodem tego jest przeprowadzona i zarejestrowana w książce orzeczeń lekarskich konsultacja okulistyczna u doktora M. W., który po przeprowadzeniu badania okulistycznego, na podstawie załącznika do rozporządzenia MON (§ 13 pkt 5 i § 14 pkt 3), uznał jako specjalista, że skarżący jest trwale niezdolny do czynnej służby wojskowej. Zauważono, że strona była poinformowana o obowiązku dostarczenia dokumentacji medycznej, którego nie dopełniła, co doprowadziło do skierowania na konsultację specjalistyczną, na podstawie której orzeczono niezdolność do czynnej służby wojskowej. Zaznaczono, że od tego orzeczenia przysługiwało stronie i wojskowemu komendantowi uzupełnień odwołanie do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Skarżący nie skorzystał z tego prawa, uznając orzeczenie za zasadne. Mając powyższe na uwadze, organ uwzględnił, że na podstawie art. 28 ust. 4c do powiatowej komisji lekarskiej nie kieruje się osób, wobec których wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E. Ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej może być zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na pisemny wniosek osoby stawiającej się do kwalifikacji wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli stan zdrowia tej osoby uległ istotnej zmianie jedynie w kategoriach A lub B, a wnioskodawca nie należy do żadnej z tych kategorii. W ustawowym terminie skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie. Zarzucił dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów, w szczególności brak rozpatrzenia oraz poddania ocenie materiału dowodowego dostarczonego przez stronę. Podniósł, że uzasadnienie postanowienie nie spełnia wymagań art. 107 § 1 pkt 1 i § 3 k.p.a. Przekonywał, że przedstawione przez niego dowody wskazują na naruszenie prawa, które winno spowodować zastosowanie art. 28 ust. 4d u.p.o.o. Dodatkowo skarżący przedłożył organowi II instancji zaświadczenie lekarskie z badania okulistycznego, datowane na 6 maja 2019 r., na okoliczność zaistnienia przesłanek do zmiany kategorii wojskowej. W wyniku rozpatrzenia zażalenia, postanowieniem z "[...]" r., znak: "[...]", Wojewódzka Komisja Lekarska utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie. Organ II instancji podzielił w całości ustalenia i argumenty organu I instancji. Podkreślono, że sprawa jest udokumentowana w "Księdze orzeczeń lekarskich". Komisja lekarska skierowała skarżącego do lekarza specjalisty z zakresu okulistyki. Rozpoznano "zanik pourazowy nerwu wzrokowego oka lewego" (§ 13 pkt 5 i § 14 pkt 3 załącznika Nr 1 do rozporządzenia MON). Skarżący nie odwoływał się od orzeczenia. Organ II instancji stwierdził, że stosownie do art. 28 ust. 4c u.p.o.o. skarżący nie miał w ogóle uprawnienia do zainicjowania przedmiotowego postępowania, gdyż zgodnie z art. 28 ust. 4d postępowanie takie jest wszczynane wyłącznie z urzędu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący wniósł o uchylenie powyższego postanowienia w związku z naruszeniem: a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w szczególności poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz nierozpatrzenie dowodów zaoferowanych w toku postępowania przez skarżącego, b) art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. - poprzez niezastosowanie, skutkujące uniemożliwieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu, wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów oraz złożenia ewentualnych dalszych wniosków dowodowych, c) art. 11 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a w zw. z art. 124 § 2 k.p.a w zw. z art. 126 k.p.a. - poprzez niezastosowanie, a w konsekwencji brak wskazania w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonego postanowienia faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, d) art. 28 ust. 4d u.p.o.o. w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 i 3 rozporządzenia MON - poprzez błędną wykładnię, w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia w związku z uznaniem, że w sprawie nie zachodzi przesłanka wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej skarżącego, podczas gdy ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem prawa, tj. wyłącznie na podstawie wywiadu ze skarżącym, bez przeprowadzenia specjalistycznych badań lekarskich zmierzających do ustalenia faktycznego stanu zdrowia skarżącego. W uzasadnieniu skarżący powtórzył dotychczas podnoszone argumenty. Dodatkowo wskazał, że nigdy nie cierpiał na "zanik pourazowy nerwu wzrokowego oka lewego". Choroba ta jest nieuleczalna i powoduje nieodwracalną utratę widzenia. Skarżący od wydania orzeczenia nie leczył się okulistycznie, nie przeszedł żadnej operacji narządu wzroku. Przedstawione przez skarżącego dowody, których organ nie ocenił, przemawiają zatem za przyjęciem, iż zarówno w chwili wydania orzeczenia, jak i aktualnie ma w pełni sprawny wzrok. Oświadczył, że nie odwoływał się od kwestionowanego orzeczenia, gdyż miał 18 lat i nie miał świadomości skutków, jakie ono wywoła. Nie przewidywał, że będzie starał się o podjęcie pracy w służbach mundurowych, a przedmiotowe orzeczenie uniemożliwi mu przystąpienie do postępowania kwalifikacyjnego. W odpowiedzi na skargę Przewodniczący Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa mogące mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., stwierdził że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący dąży do wzruszenia ostatecznego orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej z "[...]" r., nr "[...]", uznającego skarżącego za trwale niezdolnego do służby wojskowej (kat. E). W aktualnym stanie prawnym, na mocy art. 28 ust. 4d u.p.o.o. zmiana tej kategorii jest możliwa tylko w sytuacji stwierdzenia, że orzeczenie o stopniu zdolności do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Wówczas przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej ma obowiązek wszcząć z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Ponieważ postępowanie w sprawie zmiany kategorii E może być wszczęte tylko z urzędu, wniosek skarżącego nie obligował organu do wszczęcia postępowania w sprawie, ale miał charakter sygnalizacyjny. Mając na uwadze podnoszone przez skarżącego okoliczności, organy obu instancji prawidłowo skonfrontowały je z posiadaną dokumentacją, w oparciu o którą wydane zostało kwestionowane orzeczenie. Przytoczone w uzasadnieniach organów ustalenia zostały oparte na zapisach z "Księgi orzeczeń lekarskich", której kopię w zakresie dotyczącym skarżącego załączono do akt sprawy (k. 19). Podkreślić należy, że podstawy do wszczęcia postępowania w trybie art. 28 ust. 4d u.p.o.o. nie daje aktualny stan zdrowia strony, ale konieczne jest stwierdzenie naruszenia przepisów prawa przy wydaniu orzeczenia. Ocena ta wymaga ustalenia, czy przy wydaniu orzeczenia zostały spełnione wszystkie wymogi przepisów prawa mających w sprawie zastosowanie. Dlatego prawidłowo analizie powinny zostać poddane materiały dokumentujące działania organu wydającego orzeczenie z okresu, kiedy skarżący podlegał kwalifikacji wojskowej. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia MON orzeczenie o zaliczeniu danej osoby do jednej z kategorii, o których mowa w § 1, właściwe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do odpowiedniego rodzaju służby wojskowej, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby również obserwacji szpitalnej - według wykazu chorób i ułomności, stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia. W rozpatrywanym przypadku przy wydaniu orzeczenia uwzględnieniu podlegały wyniki badań specjalistycznych. Sam skarżący przyznał w skardze, że powiatowa komisja lekarska skierowała go na konsultację okulistyczną i badał go lekarz okulista. Zatem orzeczenie wydane zostało po uzyskaniu stanowiska specjalisty, jak wymagał przepis rozporządzenia. Spełniony został wiec wymóg formalny postępowania kwalifikacyjnego. Kwestionowanie obecnie przez skarżącego sposobu przeprowadzenia badań przez okulistę, jak i wyniku opinii specjalisty wydanej w 2003 r., jest spóźnione i nie może podlegać uwzględnieniu. Skarżący nie skorzystał z prawa do wniesienia odwołania. Przeciwstawianie aktualnie wynikom badań okulistycznych przeprowadzonych w 2003 r., współczesnych badań i nabytych uprawnień, nie podważa legalności konsultacji okulistycznej przeprowadzonej w 2003 r., ale co najwyżej stawia w wątpliwość słuszność zajętego przez specjalistę stanowiska. Podważanie jedynie prawidłowości opinii biegłego nie może być rozpatrywane w kategorii naruszenia prawa. Uwzględnienie przez powiatową komisję lekarską przy wydaniu orzeczenia konsultacji specjalistycznej, z którą skarżący się obecnie nie zgadza, nie świadczy o naruszeniu prawa przez organ. Należy zgodzić się ze stwierdzeniem organów, że Powiatowa Komisja Lekarska wydając sporne orzeczenie w "[...]" r. dopełniła wszelkich czynności mających na celu ustalenie faktycznego stanu zdrowia w kontekście zdolności skarżącego do czynnej służby wojskowej. Spełnione zostały wymogi przepisów, co świadczy o braku naruszenia przepisów prawa przy wydawaniu spornego orzeczenia. Powyższe przekonuje, że nie było podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie zmiany ustalonej wobec skarżącego kategorii do czynnej służby wojskowej. Wobec niestwierdzenia podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu, mając na uwadze wniosek skarżącego, który domagał się wszczęcia postępowania z urzędu ze względu na swój interes prawny, organy prawidłowo zastosowały w sprawie art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym unormowaniem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten ustanawia dwie podstawy do odmowy wszczęcia postępowania: 1) gdy żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną, 2) jeżeli z "jakichkolwiek innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte". Treść art. 61a § 1 k.p.a. co do drugiej przesłanki uzasadniającej odmowę wszczęcia postępowania wskazuje, że jest ona nieprecyzyjna i bardzo ogólna. Jednak chodzi tu o przyczyny przedmiotowe, które uniemożliwiają załatwienie wniosku, a taka sytuacja, co zostało omówione powyżej, zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Podkreślić należy, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania stanowi formalne rozstrzygnięcie stwierdzające zaistnienie trwałej przeszkody do procedowania. Przyczyna odmowy wszczęcia powinna być oczywista przy wydaniu takiego rozstrzygnięcia. Dlatego przy wydaniu postanowienia w tym przedmiocie organ nie prowadzi postępowania wyjaśniającego wymaganego przepisami k.p.a. W sprawie nie miał więc zastosowania art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., których naruszenie zarzucono w skardze. Wbrew przekonaniu skarżącego, przy odmowie wszczęcia postępowania wnioskodawca nie korzysta też z uprawnień strony wskazanych w art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. Sąd nie podziela również zastrzeżeń skarżącego co do treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Organ wystarczająco wyjaśnił dlaczego nie znalazł podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu, co umożliwiło weryfikację zajętego stanowiska. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z argumentacją organu nie świadczy o naruszeniu art. 11, art. 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 i art. 126 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 120 i art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie na które służy zażalenie.