II SA/Ol 818/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Alicja Jaszczak-Sikora (Spr.) Irena Szczepkowska Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej: I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" r. nr "[...]". II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. UZASADNIENIE: Decyzją z dnia 17 października 2003 roku, znak "[...]" Dyrektor Izby Celnej w O., po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 28 sierpnia 2003 roku, znak "[...]" w przedmiocie zwolnienia A. B. ze służby w Izbie Celnej w O. z powodu zastosowania wobec niej tymczasowego aresztowania z uwagi na postawienie jej zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 228 § 3 k.k. w zw. z art. 12 k.k. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał z art. 25 ust. l pkt 8b ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U nr 72, póz. 802 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji wskazał, że powziął wiadomość o zastosowaniu wobec A. B. tymczasowego aresztowania w dniu 16.07.2003., co dawało podstawę do zwolnienia jej ze służby. Nowela z dnia 23 kwietnia 2003r. do ustawy o Służbie Celnej oraz do ustawy Kodeks Celny, z mocą obowiązującą od 10.08.2003r. rozszerzyła katalog przesłanek obligatoryjnego zwolnienia ze służby funkcjonariusza celnego w wypadku tymczasowego aresztowania. Zdaniem organu literalna wykładnia art. 3 ust. 1-3 Ustawy z 23 kwietnia 2003 roku o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej jednoznacznie odnosi się jedynie do ustawy Kodeks Celny. W tej sytuacji znowelizowane przepisy Ustawy o Służbie Celnej, w tym art. 25 ust. l pkt 8b, stosuje się do wszystkich funkcjonariuszy niezależnie od terminu osadzenia ich w areszcie, chyba że do dnia wejścia w życie noweli funkcjonariusz zostanie uniewinniony prawomocnym wyrokiem lub postępowanie karne wobec niego zostanie umorzone. Na decyzję tę A. B. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia i decyzji ją poprzedzającej. Decyzji zarzucała rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 25 ust. l pkt 8b Ustawy o Służbie Celnej przez błędną jego wykładnię i uchybienie zasadzie nie działania prawa wstecz. Powoływała się na argumentację zawartą w jej odwołaniu od decyzji z dnia 28.08.2003r., iż nowy przepis obowiązuje od 10 sierpnia 2003 roku, a ona została aresztowana z dniem 16 lipca 2003 roku, a więc przed wejściem w życie nowej regulacji prawnej. Zatem decyzja została wydana bez podstawy prawnej i z naruszeniem zasady nie działania prawa wstecz. Art. 3 ust. l Ustawy o Służbie Celnej stanowi, że postępowanie wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed okresem jej wejścia w życie podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych. Ponadto zarzucała sprzeczność decyzji z zasadą domniemania niewinności wyrażoną w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 5 ust. l k.p.k., a także rażące naruszenie praw wynikających z prawa pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podnosił, że chybiony jest zarzut naruszenia zasady nie działania prawa wstecz przy wydaniu zaskarżonej decyzji opartej na art. 25 ust. l pkt 8b Ustawy o Służbie Celnej w stosunku do funkcjonariusza celnego, wobec którego zastosowano areszt tymczasowy. Zdaniem organu, nie naruszono zasady ochrony praw nabytych, gdyż wcześniej nie istniały przepisy zakazujące zwolnienia ze służby funkcjonariusza przebywającego w areszcie w związku z toczącym się wobec niego postępowaniem karnym. Zarzut taki byłby zasadny, gdyby przepisy ustawy noweli wprowadzające nakaz zwolnienia ze służby funkcjonariusza tymczasowo aresztowanego objęły także wszystkich funkcjonariuszy, którzy kiedykolwiek przebywali w areszcie. Tymczasem cytowany przepis stanowi o obowiązkowym zwolnieniu funkcjonariusza zatrzymanego w areszcie tymczasowym. Ponadto, według organu, art. 3 ust. l Ustawy z 23 kwietnia 2003 roku o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej ma zastosowanie w szczególności do Ustawy Kodeks Celny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1271 ze zm.) skarga podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie i należało ją uwzględnić, jako zasadną. Przesłanki obligatoryjnego zwolnienia ze służby funkcjonariusza celnego normuje art. 25 ust. l ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej ( Dz. U Nr 72, pz.802 ze zmianami) - zwanej dalej u.S.C. Na mocy art. 2 pkt l ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy -Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej ( Dz. Nr 120, póz. 1122), w przepisie art. 25 ust. l u.S.C. został dodany nowy punkt "8b" , który rozszerza katalog przyczyn zwolnienia funkcjonariusza ze służby i przewiduje dokonanie tej czynności w przypadku tymczasowego aresztowania. Nowelizacja ta obowiązuje od dnia 10.08.2003r. Art. 3 ust. l cytowanej ustawy stanowi, że postępowania wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych. Zatem do skarżącej, która została aresztowana 16 lipca 2003 roku, nie mogły mieć zastosowania przepisy regulacji ustawowej, która weszła w życie 10 sierpnia 2003 roku. Należy bowiem pamiętać o obowiązującej zasadzie nie działania prawa wstecz. Dyrektywa lex retro non agit polega na tym , że nie należy stanowić norm prawnych , które nakazywałyby stosować nowe prawo do zdarzeń ( stanów faktycznych , które miały miejsce przed wejściem w życie nowo ustanowionych norm prawnych i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych normami tymi przewidzianych . W przypadku, gdy ustawodawca nakazuje kwalifikować zdarzenie zaistniałe przed wejściem życie nowych norm według nowego stanu prawnego, mamy do czynienia z ustanowieniem norm z mocą wsteczną, (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 listopada 1988 r., K.l/88, OTK 1988, s. 81-107). Zakaz nie działania prawa wstecz nie jest zakazem absolutnym. Jednak odstępstwa od tej zasady nie mogą wynikać z domniemania lub interpretacji organu stosującego prawo. Musi to wynikać wprost z przepisu, który wyraźnie wskazuje, że cały akt lub jego część wchodzą w życie z datą wsteczną. Odpowiednie uregulowania w tym zakresie muszą wynikać z przepisów przejściowych zawierających klauzulę prawa międzyczasowego, określającą , że do zdarzeń prawnych już istniejących , tych, które powstały wcześniej i trwają nadal, należy stosować przepisy nowego prawa. Omawiana zasada nie została sformułowana wprost, ale wynika z art.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jej treścią jest zakaz nadawania mocy wstecznej, zwłaszcza przepisom normującym prawa i obowiązki obywateli, jeżeli prowadzi to do pogorszenia ich sytuacji w stosunku do stanu poprzedniego, (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 29 stycznia 1992 r., K.15/91, OTK 1992, cz. I, s. 149-164). Analizując w tym aspekcie przepis art. 3 cytowanej ustawy o zmianie Kodeksu Celnego i u.S.C. należało uznać, że ustawodawca zawarł tam normę prawa intertemporalnego dotyczącą regulacji obu zmienianych ustaw. Z art.3 ust. l ustawy wynika generalna zasada, że postępowania wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z zastrzeżeniem ust. 2 . Odstępstwo od ogólnej zasady nie działania prawa wstecz zawarte jest w ust. 2, który w sposób wyczerpujący wymienia stosunki, co do których należy stosować przepisy nowe. Według organu orzekającego cały art. 3 dotyczy tylko zmian wprowadzonych do ustawy Kodeks Celny, a nie odnosi się do stosunków prawnych uregulowanych w u.S.C., na co wskazuje fakt, że ust. 2-4 dotyczą ustawy Kodeks Celny Nie sposób zgodzić się z taką argumentacją. Gdyby rzeczywiście taka była wola ustawodawcy, to dokonałby jednoznacznego zapisu, że art. 3 dotyczy tylko do pierwszej ze zmienianych ustaw. Skoro zapis taki nie został zamieszczony, to oznacza, że odnosi się do obydwu zmienianych aktów prawnych. Powyższe wywody prowadzą do wniosku, że wobec funkcjonariuszy , przeciwko którym wniesiono akty oskarżenia o umyślne przestępstwa , ścigane z oskarżenia publicznego , przed datą wejścia w życie tej ustawy ,to jest przed 10. 08.2003r., nie mogą być stosowane regulacje art. 25 ust. l pkt 8a i 8b u.S.C., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie Kodeksu Celnego i ustawy o Służbie Celnej, ponieważ nie została tam umieszczona klauzula prawa międzyczasowego nakazująca stosowanie nowych przepisów do stanów faktycznych poprzedzających datę wejścia w życie omawianych zmian legislacyjnych. Skarżąca powoływała się także na ochronę praw nabytych. W tej kwestii wypowiadał się Trybunał Konstytucyjny między innymi w sprawach o sygn. K. 29/95, OTK ZU nr 2/1996, póz. 10 i sygn. K 13/99 OTK ZU nr 7/1999, póz. 155. Trybunał wskazywał tam, iż prawo do zajmowania urzędu lub stanowiska w organach władzy publicznej nie stanowi prawa nabytego w rozumieniu odnoszącym się do sfery prawa cywilnego, administracyjnego czy ubezpieczeń. Zważywszy na publiczno-prawny charakter funkcji społecznych swoboda ustawodawcy w ingerowaniu w ich sytuację prawną jest znacznie większa. Skarżąca podniosła także sprzeczność zaskarżonej decyzji z zasadą domniemania niewinności. Tę kwestię rozważał Trybunał Konstytucyjny w sprawie sygn. K. 1/04, ZU 2004/9A/93, zakończonej wyrokiem z dnia 19 października 2004 r., w którym uznał, że art. 2 pkt l i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia o zmianie ustawy Kodeks celny oaz o zmianie ustawy Służbie Cywilnej jest niezgodny z art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał zajął jednak stanowisko, iż - niezależnie od konsekwencji karnych- ustawodawca w stosunku do osób pełniących służbę publiczną może wprowadzić inne prawne środki zabezpieczające, które stosowane będą zanim zapadnie prawomocny wyrok w sprawie .karnej. Reasumując powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organ rozpoznający sprawę naruszył prawo materialne art. 25 ust. l pkt 8 I"b " u.S.C., w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy i dlatego na, podstawie art. l45 §1 pktl lit.a ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, póz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, na podstawie zaś art. 152 cytowanej ustawy orzekł, że nie może być ona wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.