II SA/Ol 819/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant referent Milena Małyszko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2016 r. sprawy ze skargi P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego oddala skargę. W dniu 23 marca 2015r. (data wpływu pisma) Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (organ właściwy wierzyciela), na podstawie art. 3 ust. 5 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012r. poz. 1228, ze zm) dalej jako: u.p.o.u.a., wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (organ właściwy dłużnika), z wnioskiem o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego P.O. Poinformowano, że wierzycielem alimentacyjnym jest J.B. Przekazano organowi pismo z dnia 12 marca 2015r., skierowane do dłużnika alimentacyjnego, w którym poinformowano, że decyzją z dnia [...] na wniosek J.B. (przedstawiciela ustawowego) przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną: T.O. w wysokości 250 zł miesięcznie na okres od 1 lutego 2015r. do 30 września 2015r. Pismami z dnia 27 marca 2015r. oraz z dnia 21 kwietnia 2014r. (data doręczenia do rąk dłużnika alimentacyjnego 13 maja 2015r.) organ właściwy dłużnika wezwał P.O. do osobistego stawienia się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej (dalej: MOPS) w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, złożenia oświadczenia majątkowego oraz przedstawienia wskazanych w wezwaniu dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie P.O. pismem z dnia 15 maja 2015r. poinformował organ, "że wniósł sprawę do sądu, albowiem nie zalega z płatnościami alimentacyjnymi". Wobec powyższego wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jednocześnie pouczono stronę o możliwości zapoznania się w terminie 7 dni z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Następnie decyzją z dnia [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS orzekł o uznaniu P.O. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Na skutek wniesionego odwołania przez stronę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano na uchybienia w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, bowiem wprawdzie odwołujący się nie stawił się w organie I instancji celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, jednakże poinformował, że wniósł sprawę do sądu odnośnie niezalegania z płatnościami, a organ nie wyjaśnił jakie konkretnie postępowanie sądowe się toczy w tej sprawie oraz na jakim ewentualnie znajduje się etapie. Organ odwoławczy uznał, że wprawdzie strona nie podała żadnych dodatkowych informacji w tej sprawie, to jednak niezbędnym jest wyjaśnienie, czy faktycznie toczy się jakieś postępowanie sądowe dotyczące należnych dla osoby uprawnionej alimentów. Po zwrocie akt tej sprawy i uzupełnieniu materiału dowodowego, organ I instancji decyzją z dnia [...] uznał P.O. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu podniesiono, że stosownie do zaleceń organu odwoławczego wezwano stronę do osobistego stawienia się w organie I instancji celem wyjaśnienia i przedłożenia dokumentacji złożonej w sądzie, na którą strona powoływała się w swoich pismach z dnia 15 maja 2015r. i 15 lipca 2015r., jak również pouczono stronę, że niezastosowanie się do wezwania będzie skutkowało ponownym wydaniem decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego. Pomimo pouczenia strona nie skontaktowała się z organem celem wyjaśnienia swojej sytuacji, ani nie poinformowała o przedmiocie prowadzonego postępowania przed sądem. Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji. Wskazał, że działania organu wydającego decyzję są niezasadne albowiem opierają się na wytycznych zaskarżonej przez niego decyzji SKO. Rozpatrując odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] Nr [...], działając na podstawie art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego(tj. Dz. U. z 2016r. poz. 23) dalej: k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnienia przedstawiono treść art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u.a. wskazując, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może być wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek określonych w powołanym przepisie, których spełnienie jednakże nie jest wystarczające do wydania decyzji w tym przedmiocie. Konieczne jest bowiem ustalenie, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że dłużnik wzywany był pismami: z dnia 27 marca 2015r., doręczonym w dniu 7 kwietnia 2015r., oraz z dnia 21 kwietnia 2015r., doręczonym w dniu 13 maja 2015r., do osobistego stawienia się w organie I instancji celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego i przedstawienia wnioskowanych dokumentów. Brak wykonania tego obowiązku skutkował wszczęciem postępowania, a następnie wydaniem przez organ I instancji decyzji z dnia [...] o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego. Z uwagi na uchylenie tej decyzji przez Kolegium i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organ I instancji prawidłowo pismem z dnia 12 października 2015r. wezwał P.O. do złożenia wyjaśnień niezbędnych do załatwienia sprawy, zakreślając 14-dniowy termin od doręczenia wezwania. W wezwaniu tym zobowiązano stronę także do przedłożenia informacji na temat złożonej do Sądu dokumentacji. Zainteresowany wezwanie to otrzymał w dniu 30 października 2015r. i nie stawił się w organie, jak też nie przesłał żadnych dokumentów. Z tego powodu kolejnym pismem z dnia 28 października 2015r. organ ponowił wezwanie do osobistego stawiennictwa w organie lecz i ten termin wyznaczony stronie został zignorowany. W tej sytuacji, nie ma wątpliwości, że odwołujący się swoim zachowaniem wyczerpał przesłanki określone w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. Nadto z akt wynika, że przez okres ostatnich 6 miesięcy strona nie wywiązywała się z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Jak wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia [...] znak: [...] P.O. przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Odnosząc się zaś do zarzutu, iż działania organu I instancji opierały się na wytycznych zawartych w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], która to decyzja została przez odwołującego się zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wyjaśniono, że działania te były prawidłowe. Nadto podkreślono, że WSA w Olsztynie wyrokiem z dnia 26 stycznia 2016r. oddalił skargę P.O. na tą decyzję. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie P.O. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium. Zarzucił, że organ I instancji podjął decyzję przed prawomocnym rozstrzygnięciem czy ma do tego prawo. Podniósł, że organy I i II instancji z góry założyły, że rację ma strona przeciwna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosząc o jej oddalenie podtrzymało argumenty zawarte w skarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśniono, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności, które oznacza, że decyzja jest ważna i powinna być wykonywana dopóki, dopóty nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona nieważność takiej decyzji. Wobec tego fakt wniesienia skargi przez odwołującego się do WSA w Olsztynie na decyzję uchylającą Kolegium z dnia [...] nie stanowił przeszkody do wykonania tej decyzji i tym samym prowadzenia postępowania przez organ I instancji, stosownie do wskazówek zawartych w decyzji Kolegium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga strony nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2014r. poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem - materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz procesowym - regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej, nie będąc przy tym związane, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016r. poz. 718) dalej zwanej: ustawą ppsa., zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, co pozwala i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Oznacza to, że badaniu w postepowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz zastosowania wykładni tych przepisów. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy ppsa. sąd orzeka na podstawie akt sprawy. W rzeczonej sprawie istota sprawy dotyczy uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2016r. poz. 169) dalej jako: u.p.o.u.a., organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 przywołanej regulacji, dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i zawodowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego. W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadzie robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się jednak wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (ust. 3a). Z przytoczonych wyżej przepisów wynika niezbicie, że postępowanie o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może nastąpić po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., których spełnienie jednakże nie stanowi jedynej podstawy do wydania decyzji orzekającej o uchylaniu się dłużnika alimentacyjnego. Rozstrzygająca pozostaje treść art. 5 ust. 3a ww. ustawy, który wymaga ustalenia czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Okoliczność ta ma decydujące znaczenie dla wszczęcia i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W rozpoznawanej sprawie organy orzekające prawidłowo ustaliły, że zaistniała przesłanka określona w art. 5 ust. 3 pkt 1 u.p.o.u.a. bowiem skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Jak wynika z nadesłanych akt administracyjnych sprawy organ I instancji wielokrotnie wzywał stronę skarżącą do stawienia się w organie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, odebrania oświadczenia majątkowego oraz przedłożenia wnioskowanych dokumentów. I tak pierwotnie organ wezwał skarżącego pismem z dnia 27 marca 2015r. (doręczonym 7 kwietnia 2015r.) oraz pismem z dnia 21 kwietnia 2015r. (doręczonym 13 maja 2015r.), jednak w wyznaczonym 14-dniowym terminie od dnia doręczenia wezwań skarżący nie stawił się w organie będąc pouczony o konsekwencji takiego działania. Następnie, po decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] uchylającej pierwszą decyzję organu I instancji, wykonując zalecenia organu odwoławczego, organ ponownie dwukrotnie wzywał skarżącego, pismami z dnia 12 października 2015r. (doręczone 30 października 2015r.) oraz z dnia 28 października 2015r. (doręczonym w dniu 24 listopada 2015r.), do stawienia się w ogranie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, odebrania oświadczenia majątkowego, przedłożenia wnioskowanych dokumentów oraz wyjaśnienia, jakie postępowanie przed sądem toczy się w sprawie niezalegania z alimentami, o którym wcześniej skarżący informował w pismach z dnia 15 maja 2015r. i 15 lipca 2015r. Wszystkie te wezwania pozostały bez odzewu, gdyż skarżący nie wykonał wynikających z wezwań obowiązków. Zatem w realiach tej sprawy zaistniała przesłanka określona w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. Nadto zaistniał również warunek wynikający z art. 5 ust. 3a powołanej ustawy, bowiem z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia [...] znak: [...] wynika, że P.O. przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Mając na uwadze ustalenia dokonane w sprawie, organy orzekające uznały, że zachowanie skarżącego wyczerpało dyspozycję art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u.a. i prawidłowo wydano decyzję o uznaniu dłużnika alimentacyjnego w osobie P.O. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Nadto wyjaśnić pozostaje skarżącemu, iż pozostaje w błędnym przekonaniu zarzucając, że do momentu rozpoznania jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], którą uchylono decyzję organu I instancji i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania, organ ten nie miał możliwości ponownego prowadzenia postępowania w sprawie uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od alimentacji do czasu rozpoznania wniesionej skargi. W pierwszej kolejności podkreślić pozostaje, że decyzja organu odwoławczego stosownie do treści art. 16 ust. 1 k.p.a. jest decyzją ostateczną w administracyjnym toku instancji, bowiem nie służy od niej odwołanie. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Oznacza powyższe, że decyzja Kolegium winna być wykonana stosownie do art. 130 k.p.a., gdyż nie podlegają wykonaniu jedynie decyzje przed upływem terminu do wniesienia odwołania. Ponieważ decyzja Kolegium jest decyzją ostateczną, co oznacza, że nie przysługuje od niej odwołanie to oznacza, że jest decyzją wykonalną. Poza tym pozostaje wyjaśnić, że sam fakt wniesienia skargi na decyzję organu odwoławczego do sądu administracyjnego nie skutkuje wstrzymaniem wykonania takiej decyzji, skoro z art. 61 § 3 ustawy ppsa. wynika, że sąd może dopiero na wniosek skarżącego orzec o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w drodze odrębnego aktu jakim jest postanowienie. Z akt sprawy o sygn. akt II SA/Ol 1366/15 nie wynika aby w stosunku do decyzji SKO z dnia [...] zostało wydane postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Oznacza powyższe, że decyzja Kolegium z dnia [...], mimo jej zaskarżenia do Sądu, podlegała wykonaniu, co skutkuje uznaniem, że prawidłowo organ I instancji, a następnie organ odwoławczy wydawały skarżone obecnie rozstrzygnięcie. Na marginesie jedynie pozostaje przypomnieć, że skarga P.O. na decyzję SKO z dnia [...] wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 stycznia 2016r. sygn. akt II SA/Ol 1366/15 została oddalona. W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi jako niezasadnej.