II SA/Ol 819/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. O. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący – P. O. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu stwierdził, że nie ma dochodów i środków, które są niezbędne w niniejszej sprawie. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi sam gospodarstwo domowe. W rubrykach nr 7-10 nie wykazał żadnego majątku i dochodu. W rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki wpisał: "Alimenty "[...]"". Wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., w skrócie: p.p.s.a.) skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie zawodowego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanych z tym kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści wskazanych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że jej sytuacja rodzinna i materialna uniemożliwia ich poniesienie. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które wiarygodnie wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. We wniosku skarżący stwierdził wprawdzie, że nie ma dochodów i środków, które są niezbędne w niniejszej sprawie, lecz jego oświadczenie nie może być przyjęte za wiarygodną podstawę przyznania prawa pomocy. Stwierdzić należy, że nie jest możliwe zaspokajanie nawet tylko podstawowych potrzeb bytowych, związanych chociażby z koniecznym wyżywieniem, bez uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, wykorzystywania posiadanych oszczędności, czy też pomocy ze strony rodziny lub osób trzecich. W warunkach niniejszej sprawy, skarżący nie ujawnił natomiast źródła utrzymania siebie oraz rodzaju i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym chociażby wykazanych we wniosku alimentów. W tych okolicznościach, nie znając rzeczywistych źródeł finansowania skarżącego i wysokości środków, jakie z nich pozyskuje, nie można ustalić jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja materialna, a w konsekwencji, jakie są jego zdolności płatnicze. Stwierdzić tym samym należy, że skarżący nie wykazał wiarygodnie, że nie posiada żadnych możliwości sfinansowania kosztów postępowania związanych z ustanowieniem adwokata, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe, skoro pomimo braku wykazania środków pieniężnych i majątkowych jest jednak w stanie zdobywać środki co najmniej na własne utrzymanie. Wobec powyższego, stwierdzić należy, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie może być uznane za wiarygodne, a skarżący - pomimo ciążącego na nim ustawowego obowiązku wykazania podstaw przyznania prawa pomocy - nie wykazał rzetelnie, że spełnia przesłankę uzasadniającą ustanowienie dla niego adwokata. Dodatkowo zauważyć należy, że wprawdzie co do zasady, w sytuacji gdy dane, jakie strona zawiera we wniosku, nie są wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, wzywa się ją do złożenia dodatkowego oświadczenia i/lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.), lecz w warunkach niniejszej - mając na uwadze to, że skarżący miał świadomość tego, że oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach w brzmieniu, objętym niniejszym wnioskiem, nie stanowi wystarczającej podstawy do jego uwzględnienia (nieujawnienie przez skarżącego sytuacji materialnej w pełnym zakresie stanowiło już bowiem podstawę odmowy ustanowienia dla niego adwokata w sprawie o sygn. akt "[...]", zaś przyczynę tego rozstrzygnięcia wyjaśniono szczegółowo skarżącemu w wydanych w tej sprawie postanowieniach) - kierując się względami ekonomiki procesowej za uzasadnione uznano odstąpienie od wezwania go do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w niniejszej sprawie. Ciężaru wykazania, że zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy poprzez wielokrotne wyjaśnianie wątpliwości powstałych na tle składanych przez stronę oświadczeń nie można przerzucać bowiem na referendarza sądowego, szczególnie jeśli dotychczasowe wezwania nie prowadzą do ich wyjaśnienia, a jedynie do przedłużenia rozpoznania wniosku. Wobec powyższego, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał wiarygodnie, że spełnia przesłankę, uzasadniającą ustanowienie dla niego adwokata, a to uzasadnia rozstrzygnięcie odmowne w tym zakresie. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.