II SA/Ol 821/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej A o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wspólnota Mieszkaniowa A, wezwana do uiszczenia wpisu od skargi, zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych (przez wzgląd na zasadę celowości i ekonomiki procesowej, uznano za niekonieczne uzupełnienie rubryki 13 formularza PPPr, traktując jego złożenie jako nadanie przepisanej formy wnioskowi z dnia 24 sierpnia 2012 r.). Strona skarżąca podała, iż "nie prowadzi działalności gospodarczej, uzyskuje przychody z wpłat czynszu przez poszczególnych członków wspólnoty, z których pokrywane są koszty utrzymania budynku części wspólnych i zarządu prowadzonego przez Zakład A (...)." "W budynku (...) mieszka 16 rodzin. Budynek ten został zasiedlony w 1960 r. Z wyjątkami w budynku tym mieszkają ci sami mieszkańcy od czerwca 1961 r. są to ludzie w bardzo podeszłym wieku, osiągający dochody z emerytur lub rent. Przy czym są to emerytury i renty ze starego portfela, a więc stosunkowo niskie. Wysokość tych emerytur i rent kształtuje się granicach do 900,-zł. Z swoich dochodów mieszkańcy muszą opłacić mieszkanie, energię, gaz, a pozostała kwota jest przeznaczana na wyżywienie i zakup leków. Ze względu na podeszły wiek osoby te chorują i muszą kupować także lekarstwa. W przypadku nie zwolnienia Wspólnoty Mieszkaniowej z opłat kosztów sądowych mieszkańcy musieliby złożyć się na opłatę tych kosztów. Nie możemy zgodzić się, by w podwórku naszego budynku otwarta została kawiarnia czynna do godz. 22. Mieszkańcy w tym wieku chcą mieć spokój, ciszę i chcą wcześniej kłaść się spać. Wspólnota nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Jej oszczędności na rachunku bankowym to różnica pomiędzy wpłatami czynszu a wydatkami. Przy czym budynek wymaga kapitalnego remontu i powinien być ocieplony, naprawione balkony, bo odpadają tynki. Na te wydatki wspólnoty nie stać. Każda zaoszczędzona złotówka przeznaczana jest na drobne bieżące naprawy." Według oświadczenia, skarżąca nie posiada majątku, różnica pomiędzy wpłatami czynszu a ponoszonymi kosztami za ostatni rok obrotowy wyniosła 1374,08 zł, a na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku na jej rachunku bankowym zgromadzonych było 3057,39 zł. Postanowieniem z dnia 14 września 2012r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów. W uzasadnieniu wskazano, iż mając na uwadze argumentację wniosku, należy wyraźnie podkreślić, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, znajdującą zastosowanie tylko w stosunku do podmiotów pozbawionych możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania. Jej celem jest zapewnie prawa dostępu do sądu, a nie, jak miałoby to wyglądać w niniejszej sprawie, asekuracja posiadanych przez stronę funduszy, czy też oszczędzenie jej niedogodności wiążących się ze zwołaniem zebrania właścicieli w celu zdobycia odpowiednich środków - w drodze ich zebrania, czy też przeprowadzenia korekty przyjętych planów finansowych (jeśli nie można sięgnąć do rezerwy przewidzianej na incydentalne wydatki związane z ochroną interesów wspólnoty, której utworzenie winno być uwzględnione w kosztach zarządu nieruchomością wspólną). Nie sposób zatem przyjąć, by uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu sądowego w wysokości 500 zł, przekraczało możliwości wspólnoty tworzonej przez 16 właścicieli lokali. Sprzeciw (określony w piśmie jako zażalenie) od ww. postanowienia wniosła skarżąca, wskazując, że Wspólnota nie dysponuje wolnymi środkami finansowymi na okoliczności wywołane zdarzeniami osób trzecich, które mogą naruszyć interesy jej mieszkańców. Podkreślono również, że stan gotówki na rachunku bankowym w kwocie 3.057,39 zł to różnica pomiędzy wpłatami czynszu przez poszczególnych mieszkańców, a ponoszonymi kosztami. Kwota ta jest dodatnia tylko dlatego, że część kosztów nie została w danym momencie jeszcze opłacona ze względu na późniejszy termin wskazany na stosownych fakturach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270, dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z konstrukcji przywołanego powyżej przepisu wynika, że to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W niniejszej sprawie analizując złożony wniosek trudno mówić, by Wspólnota znajdowała się w sytuacji, w której nie ma środków na prowadzenie sprawy sądowej, skoro posiada na rachunku bankowym zgromadzone środki finansowe w kwocie 3.057,39 zł. Należy również zaznaczyć, że nawet jeżeli kwota ta nie może być przeznaczona na inne cele, np. finansowanie sprawy sądowej, niż koszty eksploatacyjne zarządzanych budynków, to wspólnota powinna podjąć odpowiednią uchwałę w celu zabezpieczenia tych wydatków. Uzyskaniu takich środków mogłoby służyć m.in. podjęcie uchwały przez właścicieli lokali tworzących Wspólnotę w przedmiocie wygospodarowania dodatkowych funduszy na utrzymanie nieruchomości wspólnej, w tym prowadzenie sprawy sądowej dotyczącej tej nieruchomości (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., II OZ 1114/08, niepubl). Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, żeby zarządca podejmował jakiekolwiek działania w celu pozyskania kwot na pokrycie kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy wskazać, że Wspólnota nie wykorzystała wszystkich możliwości dla zabezpieczenia finansowego prowadzonej sprawy i brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym w oparciu o art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.