II SA/Ol 822/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2010r.r. wniosku E. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy wymiany drzwi garażowych - stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi, 2. w pozostałym zakresie, wniosek oddalić. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi E.G. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi jednoosobowo gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości 1170,41 zł netto miesięcznie. Posiada mieszkanie komunalne o powierzchni 88 m2. Miesięczny czynsz wynosi 723 zł. Do tego dochodzi jeszcze opłata za energię i gaz oraz koszty leków wynoszące około 100 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie z 13 października 2010 r. skarżąca przedłożyła dodatkowo: kopie rachunków bankowych opiewających na łączną kwotę zadłużenia 19.465,23 zł; oświadczenie o posiadaniu samochodu m-ki Fiat Seicento, rok produkcji 2005 ; informację o wysokości zadłużenia wobec Provident Polska S.A. (bez daty); informację o stanie rachunku w banku BPH w dniu 20 października 2010 r.; wyciągi z konta w banku BGŻ za okres od 1 do 30 sierpnia, od 1 do 30 września i od 21 września do 20 października 2010 r. Postanowieniem z dnia 27 października 2010r., sygn. akt II SA/Ol 822/10, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy, ze względu na niewiarygodność złożonych oświadczeń. Wskazano, że poziom konsumpcji skarżącej jest nieosiągalny dla osób ubogich. Wnioskodawczynię stać bowiem na samochód i jego utrzymanie, w tym ponoszenie kosztu najmu garażu w wysokości 90 zł miesięcznie. Strona opłaca też usługi multimedialne, których trzymiesięczny koszt wynosi 128,46 zł. Przyjęto, iż wydatki te, przy miesięcznym wpływie 1170,41 zł, z którego same tylko zobowiązania z tytułu czynszu średnio w kwocie 693 zł, trzeba tłumaczyć istnieniem dodatkowego źródła utrzymania. Okoliczność taką potwierdzają wpłaty na rachunek bankowy skarżącej (860 zł w sierpniu, 450 zł we wrześniu i 1300 zł w październiku). Niezależnie od powyższego podkreślono, że niedopuszczalna jest sytuacja, w której zwolnienie strony od kosztów sądowych następuje ze względu na ograniczenie jej zdolności płatniczej, wynikające z zaspokajania potrzeb nie zasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania. W ustawowym terminie E. G. złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. Skarżąca stwierdziła, że wpadła w pułapkę kredytową. Podniosła, iż wszystkie pieniądze jakie posiada przeznacza na spłatę zadłużenia. Z tego powodu żywi się samymi bułkami. Dodatkowe wpłaty na rachunek pochodzą z wyprzedaży wyposażenia mieszkania, pomaga jej także trochę siostra. Oświadczyła, że będzie musiała najprawdopodobniej sprzedać samochód, jednak zwleka z tym z powodu trudności w chodzeniu, spowodowanych bólami reumatycznymi. Wskazała na ponoszone wydatki, zaznaczając, iż ma jeszcze zaległości czynszowe, nie wszystkie też rachunki płaci rzetelnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącą sprzeciwu przeciwko wymienionemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ zwanej dalej p.p.s.a). Podnieść należy, iż co do zasady (art. 199 p.p.s.a.) strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, natomiast przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej generalnej zasady, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części. Ponieważ jednak udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, to instytucja ta, jak podkreśla się w orzecznictwie, może mieć zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, tj. w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Tylko wtedy bowiem istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2008r. sygn. akt II GZ 203/07 oraz postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04). W art. 245 p.p.s.a. przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadnym jest wyjaśnić, że użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Przekonuje o tym sformułowanie "osoba fizyczna wykaże". Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że sytuacja majątkowa skarżącej nie spełnia przesłanek przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżąca posiada bowiem stałe źródło dochodu. Dysponuje poza tym składnikami majątku, które zamierza spieniężyć w niedługim czasie. W związku z tym będzie mogła zabezpieczyć środki na ewentualne przyszłe wydatki, czy też opłaty sądowe. Oceniając natomiast bieżącą sytuację materialną skarżącej poprzez zestawienie wielkości miesięcznego dochodu strony oraz wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i uwzględnienie należnego w rozpoznawanej sprawie wpisu, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu od skargi kwocie 100 zł mogłoby wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony oraz jej rodziny, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Według bowiem oświadczeń skarżącej, zawartych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w odpowiedziach na wezwanie, prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, jej jedyny dochód miesięczny stanowi renta w kwocie 1170,41 zł, z której co miesiąc reguluje czynsz za mieszkanie w kwocie 723,57 zł, opłaca też energię elektryczną średnio w kwocie 29,50 zł oraz wydatkuje około 100 zł na leki. Zatem na bieżące wydatki pozostaje skarżącej jedynie suma około 300 zł. Z tych też względów, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.