II SA/Ol 824/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Kuratora Oświaty z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie kształcenia specjalnego ucznia postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. We wniosku z dnia 13 listopada 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu, E.K. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Kuratora Oświaty z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu podniosła, iż "[...]". Sytuacja finansowa rodziny jest ciężka, gdyż po opłaceniu czynszu, "na przeżycie" pozostaje jej już niewielka kwota pieniędzy. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dziećmi. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Źródłami dochodu 3-osobowej rodziny są zasiłek stały i "[...]". W rubryce nr 8 ("Stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym") skarżąca wpisała "Nie posiadam". Pismem z dnia 19 listopada 2008 r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia braku formalnego formularza wniosku poprzez poprawne wypełnienie rubryki nr 8 [skarżącej wskazano jednocześnie, iż w rubryce tej ujawnić należy stan majątkowy (nieruchomości, zasoby pieniężne i przedmioty wartościowe) osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym] oraz do złożenia wymienionych w tym piśmie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w tym m.in. wyciągów z posiadanych przez nią i jej dzieci rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku braku posiadania przez jakiegokolwiek członka rodziny rachunków bankowych – pisemnego oświadczenia o braku posiadania przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła uzupełniony formularz wniosku, w którego rubryce nr 8 dopisała "Nie posiadają żadnych nieruchomości, ani żadnych przedmiotów wartościowych." oraz pismo procesowe z dnia 26 listopada 2008 r. wraz z wybranymi dokumentami źródłowymi. Z uwagi na to, że skarżąca nie przedłożyła ani wyciągów z posiadanych przez nią i jej dzieci rachunków bankowych ani pisemnego oświadczenia o braku posiadania przez członków jej rodziny jakichkolwiek rachunków bankowych, a odpowiadając na wezwanie do ich złożenia oświadczyła jedynie: "Nie posiadają żadnych nieruchomości, ani żadnych przedmiotów wartościowych. Ani ja też takich nie posiadam.", a także budzące wątpliwości wypełnienie rubryki nr 8, pismem z dnia 4 grudnia 2008 r., skarżąca wezwana została ponownie do złożenia przedmiotowych wyciągów z rachunków bankowych lub oświadczenia o braku posiadania jakichkolwiek rachunków bankowych, a ponadto do złożenia: oświadczenia wskazującego, czy jej dzieci posiadają jakiekolwiek zasoby pieniężne, a jeśli tak to w jakiej wysokości i na jaki cel (pkt a); z uwagi na rozbieżność pomiędzy wysokością zasiłku stałego wykazaną w formularzu wniosku, a wynikającą z decyzji załączonych do pisma procesowego z dnia 26 listopada 2008 r. – jej oświadczenia lub zaświadczenia właściwego ośrodka pomocy społecznej o wysokości i rodzaju przyznanych jej i jej dzieciom świadczeń z pomocy społecznej w okresie ostatnich dwóch miesięcy oraz o aktualnej wysokości pobieranego przez nią zasiłku stałego (pkt c); oświadczenia co do możliwości uzyskania przez nią pomocy "[...]" w sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie (pkt d). W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła pismo procesowe z dnia 9 grudnia 2008 r., w którym ustosunkowała się wyłącznie do pkt-u d) wezwania, nie złożyła natomiast żadnych wyjaśnień w zakresie objętym jego pozostałymi pkt-ami. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać Sąd, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych, kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i odchodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, w związku z koniecznością uzupełnienia braku formalnego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz potrzebą uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny, skierowane zostały do niej dwa wezwania. Pomimo zawartego w nich pouczenia, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, skarżąca nie złożyła ani wyciągów z posiadanych przez nią i jej dzieci rachunków bankowych ani pisemnego oświadczenia o braku posiadania jakichkolwiek rachunków bankowych. Nie wyjaśniła również wątpliwości co do sytuacji materialnej jej dzieci poprzez wyraźne wskazanie, czy posiadają one jakiekolwiek zasoby pieniężne. Z uwagi na treść pouczenia zawartego w wezwaniu z dnia 19 listopada 2008 r., wątpliwości budziło bowiem, czy brak wskazania przez skarżącą w rubryce nr 8 formularza wniosku, że dzieci nie posiadają żadnych zasobów pieniężnych był tylko przeoczeniem, czy też oznaczał, że dzieci posiadają jednak oszczędności. W piśmie procesowym z dnia 9 grudnia 2008 r. skarżąca przedmiotowych wątpliwości nie wyjaśniała, nie wyjaśniła również przyczyn braku złożenia żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zauważyć natomiast należy, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być stosowane tylko w sytuacji, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W tym też kontekście, nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje sytuacja materialna członków jej najbliższej rodziny, gdyż dzięki ich pomocy strona może przezwyciężyć własne trudności finansowe. Co do zasady, rodzice i dzieci wspierają się bowiem wzajemnie i pomagają w trudnych sytuacjach życiowych. Skarżąca w piśmie procesowym z dnia 9 grudnia 2008 r. wskazała przyczyny, z powodu których nie może liczyć na pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego zarówno ze strony "[...]" jak i "[...]". Z uwagi na brak wyjaśnienia jak kształtuje się sytuacja finansowa jej dzieci, w tym dziecka pełnoletniego, które jak wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych opinii z dnia "[...]", "[...]", wyjechało do "[...]", gdzie podjęło pracę, a zatem przez pewien okres uzyskiwało własne dochody, stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała, że nie może liczyć na pomoc finansową z ich strony. W tej natomiast sytuacji nie można stwierdzić jednoznacznie, że skarżąca nie może uiścić kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie także z pomocą dzieci. Brak złożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności w postaci wyciągów z rachunków bankowych, czy też wyraźnego oświadczenia w zakresie braku posiadania rachunków bankowych oraz oświadczenia dotyczącego sytuacji materialnej dzieci, uniemożliwia ocenę jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Nieujawnienie przez skarżącą sytuacji materialnej jej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała, że istnieje podstawa do przyznania jej prawa pomocy, czy to we wnioskowanym przez nią zakresie całkowitym, czy też nawet w zakresie częściowym. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.