II SA/Ol 828/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi I. Ż. na uchwałę Rady Miejskiej w G. z dnia 2 marca 2007 r. nr "[...]" w przedmiocie zmiany do Statutu Miasta G. postanawia 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące ustanowienie radcy prawnego; 2. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 17 października 2009 r. I.Ż. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Miejskiej w G. z dnia 2 marca 2007 r. Nr VI/23/07 w przedmiocie zmiany do Statutu Miasta G. Referendarz sądowy uwzględnił wniosek I.Ż. i prawomocnym postanowieniem z dnia 30 grudnia 2009 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w postaci zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Następnie wyrokiem z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 828/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę I.Ż. W dniu 16 marca 2010 r. wpłynął do tut. Sądu kolejny wniosek I.Ż. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie zgadza się z wyrokiem WSA w Olsztynie z dnia 23 lutego 2010 r. i chce wnieść od niego skargę kasacyjną, która musi być sporządzona przez radcę prawnego lub adwokata. Stwierdził, iż nie stać go na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Podał, że jest emerytem posiadającym na wychowaniu niepełnosprawnego syna, wymagającego ciągłego leczenia i rehabilitacji, a związane z tym wydatki są bardzo duże i wynoszą około 500 zł miesięcznie. Koszty utrzymania mieszkania to natomiast około 800 zł. Ponadto wobec ustalenia separacji małżeńskiej postanowieniem sądowym z 22 października 2009 r. płaci alimenty w wysokości 400 zł. Ponadto majątek rodziny stanowią mieszkanie i samochód osobowy marki Fiat Marea (rocznik 2001), który zgodnie z deklaracją w rubryce nr 7 formularza wniosku, służy głównie do przewozu syna na rehabilitację. W rubryce nr 10 formularza wniosku ("Dochody") wykazał emeryturę własną i rentę socjalną syna w łącznej kwocie 2.049,76 zł netto. W rubryce nr 11 formularza wniosku dodał, iż jest zadłużony u rodziny na kwotę 500 zł. W związku z powyższym podniósł, że poniesienie kosztów sądowych nie jest w jego przypadku praktycznie możliwe i byłoby równoznaczne z pozbawieniem jego rodziny środków do życia, a ponadto wymagałoby zaciągnięcia pożyczki, której spłacenie wydaje się być niemożliwe, a na pewno bardzo utrudnione. Dodał, iż zainicjował wiele spraw sądowych, a ich ogólny koszt wynosi 2.000 zł. Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2010 r. (sygn. akt II SA/Ol 828/09) Referendarz sądowy odmówił przyznania I.Ż. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie radcy prawnego. W obszernym uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że brak przedłożenia przez wnioskodawcę, mimo wezwania, wszystkich dokumentów źródłowych, jak również złożenie oświadczeń, które nie są ze sobą zgodne lub pozostają w sprzeczności, uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony i jego rodziny. Tym samym nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, czy nie jest on w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego w tej sprawie. Oświadczenia strony, które budzą wątpliwości, nie mogą stanowić podstawy przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. I.Ż. złożył w jednym piśmie sprzeciw od powyższego postanowienia, jak również od orzeczeń Referendarzy sądowych zapadłych w 18 innych, zainicjowanych przez niego, sprawach zarejestrowanych w tut. Sądzie. Podniósł, że wykazał aktualną sytuację finansową rodziny, którą ocenia jako gorszą w porównaniu z sytuacją, jaka była podstawą wcześniejszych orzeczeń przyznających mu prawo pomocy w części. W jego ocenie dostarczył na wezwanie wszelkie możliwe dowody jakie posiada lub mógł uzyskać, a mimo to oceniono jego sytuację jako niewystarczającą do przyznania prawa pomocy. Wskazał nadto, iż koszty jakie musiałby ponieść na rozpatrzenie jego 19 skarg wniesionych do tut. Sądu, w tym 9 wymagających ustanowienia adwokata lub radcy przekraczają miesięczny dochód całej jego rodziny, który kształtuje się w granicach około 2100 zł. Ewentualne sprzedanie dom lub samochodu jest w jego przypadku niemożliwe. Dodał, iż poza tymi 19 sprawami, w których wniósł sprzeciw, rozpatrywanych jest jeszcze przez ten Sąd kilka innych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Podniósł, że wykazał aktualną sytuację finansową rodziny, którą ocenia jako gorszą w porównaniu z sytuacją, która było podstawą wcześniejszych orzeczeń przyznających mu prawo pomocy w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do przepisów ustawy p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie adwokata albo radcy prawnego następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym nie wystarczy wykazać, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną skarżącego, lecz chodzi tu o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i rodziny. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana pod kątem wysokości obciążeń finansowych strony związanych z toczącym się postępowaniem oraz możliwości poniesienia przez nią kosztów w tym zakresie, z uwzględnieniem jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony i przyczyny takiego stanu rzeczy (vide: postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2005r., sygn. akt II GZ 127/05, niepublikowane). Wobec złożenia przez skarżącego wniosku nie tylko o ustanowienie radcy prawnego, ale również o zwolnienia od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie na mocy prawomocnego postanowienia Referendarza sądowego w WSA w Olsztynie z dnia 30 grudnia 2009 r., co wynika z regulacji zawartej w art. 239 pkt 4 ustawy p.p.s.a. Zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych rozciąga się bowiem na cały czas trwania postępowania sądowoadministracyjnego w danej sprawie. Jednak skoro skarżący w sprzeciwie nie ograniczył swego wniosku wyłącznie do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, to w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało orzec o oddaleniu wniosku. W tej sytuacji do rozstrzygnięcia pozostawała jedynie kwestia zasadności wniosku o ustanowienie radcy prawnego. Zaznaczyć w tym miejscu wypada, iż każda sprawa wniesiona do sądu jest sprawą indywidualną i podlega odrębnemu rozpoznaniu. W niniejszej sprawie bez znaczenia pozostaje argumentacja skarżącego, że z powodu wielości skarg wniesionych w do tut. Sądu w krótkim odstępie czasu nie jest w stanie ponieść związanych z tym ciężarów finansowych. Sąd stoi na stanowisku, że skarżący inicjując przed Sądem wiele spraw (dotyczących w przeważającej części informacji publicznej) powinien liczyć się koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego poczynić działania zmierzające do zgromadzenia na ten cel odpowiednich środków finansowych. Jednakże w tej konkretnej sprawie decydujące znaczenie ma fakt, że I.Ż., będąc zwolnionym od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, nie mógł z góry zakładać, że jego skarga na uchwałę Rady Miejskiej w G. nie zostanie przez Sąd uwzględniona. Tymczasem jednym z koniecznych warunków skutecznego zaskarżenia wyroku sądu I instancji jest obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (tzw. przymus adwokacko – radcowski wynikający z art. 175 ustawy p.p.s.a.), co wiąże się z ponoszeniem kosztów. Niedochowanie natomiast wymogu przymusu adwokacko- radcowskiego musiałoby skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej przez Sąd. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa i rodzinna I.Ż., nie pozwoliłaby mu na zgromadzenie w 30-dniowym ustawowym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej niezbędnych środków do opłacenia kosztów usług prawnych świadczonych przez profesjonalnego pełnomocnika. W tych bowiem okolicznościach sprawy odmowa przyznania prawa pomocy I.Ż. w postaci ustanowienia radcy prawnego spowodowałaby ograniczenia w realizacji prawa do sądu ponad funkcje ustawowo przypisane kosztom sądowym. Jednocześnie zaznaczyć należy, iż w myśl art. 249 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.