II SA/Ol 828/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 10 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 3, ust. 3a, ust. 4, art. 24 ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania D. G. od decyzji wydanej przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy Iława - Zastępcę Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Iławie (organ I instancji) z dnia 16 sierpnia 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na K. R. Powodem odmowy jest: niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia, orzekło - uchylić zaskarżoną decyzję wydaną przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy Iława Zastępcę Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Iławie z dnia 16 sierpnia 2022 r. i orzec co do istoty sprawy poprzez przyznanie D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem – K. R. na okres od dnia 18 maja 2022 r. do dnia 31 stycznia 2024 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy: Decyzją z dnia 19 listopada 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 13 września 2019 r. (w sprawie odmowy przyznania D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem) i orzekło co do istoty sprawy, w ten sposób, że przyznało D. G. świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 czerwca 2019 r. do 31 października 2021 r. Organ I instancji decyzją z 4 listopada 2021 r. orzekł o przedłużeniu D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przyznanego na K. R., za okres od 1 listopada 2021 r. do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wnioskiem z dnia 13 lipca 2022 r. (data wpływu do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Iławie) D. G. (dalej: skarżąca), zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku za opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem K. R. Do wniosku D. G. dołączyła (m.in.): orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Iławie z dnia 5 listopada 2021 r., na podstawie którego zaliczono K. R. do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym (orzeczenie wydane na stałe); orzeczenie z dnia 10 stycznia 2022 r. Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Warmińsko-Mazurskim utrzymujące w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Iławie z dnia 5 listopada 2021 r.; wyrok Sądu Rejonowego w Elblągu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt IV U 70/22, w sprawie zmiany orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Warmińsko-Mazurskim w ten sposób, że zalicza K. R. do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia 31 stycznia 2024 r., ustalając przy tym, że ten stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 11 stycznia 2011 r. We wniosku skarżąca podała, że nie jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika. Ponadto potwierdziła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego. W odrębnych oświadczeniach podała, że nie pracuje, ponieważ opiekuje się ojcem, który wymaga całodobowej opieki. Opiekę sprawuje od siedmiu lat, tj. od śmierci jej matki. Jako zakres wykonywanych czynności podała: robienie prania i obiadów, zamawianie recept, robienie opłat, pomaganie tacie przy kąpieli i ubieraniu, towarzyszenie mu podczas wizyt u lekarza, podawanie leków, karmienie, jeżdżenie na rehabilitację. Dnia 20 lipca 2022 r. specjalista pracy socjalnej GOPS w Iławie przeprowadził ze skarżącą rodzinny wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że zamieszkuje ona i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem dzieci. Oddzielne gospodarstwo domowe prowadzi ojciec. Rodzina zamieszkuje w budynku szeregowym, do dyspozycji mają dwa pokoje, kuchnię i łazienkę. Mieszkanie wyposażone jest w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. D. G. nie pracuje zawodowo, pobiera rentę rodzinną. Sprawuje opiekę nad ojcem K. R., który legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności - okresowo do dnia 31 stycznia 2024 r. K. R. potwierdził, że córka sprawuje nad nim opiekę. Ponadto poinformował pracownika, że "ma problemy z poruszaniem się z powodu zwyrodnień". Decyzją z dnia 16 sierpnia 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania D. G. prawa do wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności K. R. datuje się od 11 stycznia 2011 r. Zatem niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia. Powyższa decyzja została zakwestionowana przez skarżącą do organu odwoławczego. W uzasadnieniu decyzji z 10 października 2022 r. Kolegium wskazało, że przesłanka odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia oparta na przepisach art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezasadna. Orzecznictwo sądów administracyjnych (wykształcone wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13) w tym zakresie jest ugruntowane i podziela pogląd, według którego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że K. R. (ur. [...] 1949 r.) okresowo do dnia 31 stycznia 2024 r. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności (wyrok Sądu Rejonowego w Elblągu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt IV U 70/22). K. R. jest wdowcem wobec tego w ocenie Kolegium skarżąca jest podmiotowo uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jest osobą, na której w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca. W sprawie nie wystąpiły również negatywne przesłanki określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Ponadto, opierając się na oświadczeniach skarżącej (składanych pod odpowiedzialnością karną za złożenie fałszywego oświadczenia), a także biorąc pod uwagę to, iż zarówno sam fakt jak i zakres sprawowanej opieki został potwierdzony przez organ I instancji (vide: rodzinny wywiad środowiskowy), uznać należy, że opieka sprawowana przez D. G. nad niepełnosprawnym ojcem ma charakter opieki stałej i jest wykonywana w sposób prawidłowy. Mając powyższe na uwadze należało orzec o przyznaniu D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem na okres od dnia 18 maja 2022 r. do dnia 31 stycznia 2024 r. Data początkowa przyznania świadczenia została ustalona zgodnie z regułą wynikającą z art. 24 ust. 2a u.ś.r. w związku z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 - dalej: ustawa o COVID-19). Na podstawie bowiem wskazanego przepisu ustawy o COVID-19 do dnia 17 maja 2022 r. (tj. do dnia wydania przez Sąd Rejonowy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyroku w sprawie sygn. akt IV U 70/22) skarżąca była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie decyzji Wójta Gminy Iławy z dnia 4 listopada 2021 r. Kolejny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła w dniu 13 lipca 2022 r., a zatem z zachowaniem trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Świadczenie przyznano na czas określony - zgodnie z treścią wyroku Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 18 maja 2022 r. (w świetle art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia). W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Kolegium skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres, który nie był uwzględniony w decyzji, tj. od 1 lutego 2022 r. do 17 maja 2022 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga, która okazała się uzasadniona, została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 p.p.s.a. Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c p.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w przepisach art. 17 ust. 1-5 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na wstępie należy podkreślić, że poza sporem pozostaje uprawnienie skarżącej do pomocy państwa we wnioskowanym zakresie. Istotę zaistniałego sporu stanowi natomiast wykładnia art. 24 ust. 2a u.ś.r., określającego datę, jaką organ administracji publicznej powinien był przyjąć, dokonując oceny momentu początkowego przyznania wnioskowanego świadczenia. Jak stanowi art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych (w tej sprawie świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Składając taki wniosek strona jest więc zobligowana do złożenia go wraz z odpowiednimi dowodami, w postaci dokumentów urzędowych, które powinny być do niego dołączone odpowiednio do okoliczności sprawy. Dokumentami takimi są m.in.: orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wydane przez powiatowy albo wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, bądź wyrok sądu powszechnego w tym zakresie. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z przepisu tego wynika, że warunkiem uzyskania świadczenia nie od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, lecz począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności, jest złożenie wniosku o przyznanie świadczenia w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Sąd podziela pogląd, zgodnie z którym rekonstrukcji normy prawnej wynikającej z art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy dokonywać w związku z ust. 2 tego przepisu, kierując się przy tym regułami wykładni celowościowej i systemowej. Istotne dla niej znaczenie ma data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z "prawidłowo wypełnionymi dokumentami", z jednoczesnym zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., liczonego od dnia wyroku zmieniającego drugoinstancyjne orzeczenie o niepełnosprawności. W rozumieniu art. 24 ust. 2 u.ś.r. dopiero taki wyrok sądu ma bowiem walor "prawidłowo wypełnionego dokumentu", umożliwiając skuteczne złożenie żądania o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skuteczność mechanizmu przyznania świadczenia jest bowiem obiektywnie uzależniona od możliwości uzyskania przez stronę nie tylko orzeczenia organu orzekającego o niepełnosprawności, ale też prawomocnego wyroku sądu powszechnego zmieniającego to orzeczenie na korzyść strony, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. W realiach rozpoznawanej sprawy Kolegium przyjęło, że wniosek skarżącej został złożony w terminie określonym w art. 24 ust. 2a u.ś.r., to jest trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym trzymiesięczny termin, o którym mowa w tym przepisie ma charakter terminu prawa materialnego. Oznacza to, że uprawnienie do otrzymania (wstecznie) świadczenia może zostać ukształtowane wyłącznie pod warunkiem dopełnienia w tym czasie czynności, dla której ów termin został przewidziany. Jego niezachowanie skutkuje zaś brakiem możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia z mocą wsteczną. (vide: wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r., I OSK 1315/21; z 15 października 2021 r., I OSK 642/21, 3 września 2021 r., I OSK 207/19, pub. CBOSA). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Kolegium, że skoro wyrok Sądu Rejonowego został wydany w dniu 18 maja 2022 r., to złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 13 lipca 2022 r. nastąpiło z zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Sąd nie podziela natomiast argumentacji organu, co do wskazanej na wstępie kwestii spornej w tej sprawie, a mianowicie wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r. w zakresie daty, jaką organ administracji publicznej powinien był przyjąć, dokonując oceny momentu początkowego przyznania wnioskowanego świadczenia. Datę tę Kolegium określiło w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego w Elblągu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt IV U 70/22, w sprawie zmiany orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Warmińsko-Mazurskim w ten sposób, że zalicza K. R. do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia 31 stycznia 2024 r., ustalając przy tym, że stopień niepełnosprawności odwołującego datuje się od dnia 11 stycznia 2011 r. Z akt niniejszej sprawy wynika, że decyzją z dnia 19 listopada 2019 r. Kolegium przyznało D. G. świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 czerwca 2019 r. do 31 października 2021 r. Organ I instancji decyzją z 4 listopada 2021 r. orzekł o przedłużeniu D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przyznanego na K. R., za okres od 1 listopada 2021 r. do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID-19, który stanowi, że z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Pierwsze orzeczenie o niepełnosprawności, na podstawie którego zaliczono K. R. do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym zostało wydane 5 listopada 2021 r. (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Iławie). Orzeczeniem z dnia 10 stycznia 2022 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności utrzymał w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W związku z powyższym orzeczeniem organ I instancji zakończył realizację decyzji przedłużającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z związku z COVID-19 od dnia 1 lutego 2022 r. W sprawie należy mieć jednak na uwadze okoliczność, że wniosek o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności ojciec skarżącej złożył już w październiku 2021 r., a realna możliwość uzyskania dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność, spełniającego wymóg z art. 24 ust. 2 u.ś.r., pojawiła się dopiero w maju 2022 r. (wydanie wyroku przez sąd). W ocenie Sądu, z treści przepisu art. 24 ust. 2a u.ś.r. wynika, że prawo do przyznania wnioskowanego świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że wniosek ten skarżąca złożyła w dniu 6 października 2021 r. Zatem dokonaną przez Kolegium wykładnię art. 24 ust. 2a u.ś.r., co do daty ustalenia momentu początkowego przyznania wnioskowanego świadczenia Sąd uznał za naruszającą treść tego przepisu, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując wniosek skarżącej organ przyjmie więc, że z treści przepisu art. 24 ust. 2a u.ś.r. wynika, że wnioskowane przez skarżącą prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego będzie przysługiwało od października 2021 r., tj. od momentu złożenia wniosku o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności. Organ uwzględni ponadto okoliczność, że na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID-19 skarżąca otrzymywała świadczenie do końca stycznia 2022 r. Ze wskazanych powodów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.