II SA/Ol 833/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi A.R. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdził, iż jego "dochód wynosi 652,60 PLN. (Jego) wydatki to 2 butle gazu - koszt +/_ 100 zł (...) opał koszt +/_ 200 zł. Żywność plus inne drobne wydatki 352,60 zł. Zapłacenie 200 zł za koszty sądowe spowoduje pokaźny wyłom w (jego) budżecie. Innych dochodów nie uzyskuj(e). Nie korzysta(-) z żadnej pomocy opieki społecznej. Nie korzysta(-) z pomocy rodziny byłej, innych osób instytucji. Nie posiada(-) żadnych kont, lokat w bankach oraz innych instytucjach. Dochód z łąki nie występuje, sprzedaż jej na razie jest niemożliwa, ponieważ dostęp (dojazd) do niej prawnie jest nieuregulowana." Z zawartego we wniosku oświadczenia wynika nadto, iż skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, a jedyny jego majątek to łąka o powierzchni 0,18 ha. Wydatki na podatek za grunt wynoszą 25 zł, żywność i inne drobne wydatki - ok. 352,60 zł, gaz - ok. 100 zł, opał - ok. 200 zł. Skarżący nadmienił, iż posiłkuje się pożyczkami od osób fizycznych. Kredyt w banku nie wchodzi w grę w związku z niską zdolnością kredytową. W celu wyjaśnienia wątpliwości nasuwających się ze względu na informacje wynikające z pism znajdujących się w aktach sprawy o sygnaturze II SA/Ol 752/17, skarżącego wezwano pismem z 30 listopada 2017 r. /k. 21/ do złożenia dodatkowego oświadczenia wskazującego: - składniki majątku, których dotyczy umowa zlecenia "do zarządzania majątkiem skarżącego" przez zarządcę /pkt 1 wezwania/; - wysokość wynagrodzenia z tytułu przedmiotowej umowy /pkt 2/, wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego przez tego zarządcę "w charakterze pełnomocnika procesowego i administracyjnego" /pkt 3/ oraz wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego przez adwokata w postępowaniu administracyjnym /pkt 4/, warunków zapłaty powyższych wynagrodzeń, a ponadto wskazującego, skąd pochodziły/pochodzić będą środki pieniężne na ich opłacenie, a także czy jest możliwe pokrycie z przedmiotowego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie, jeśli tak - to w jakiej kwocie, jeśli nie - to dlaczego; - źródło pokrycia opłat ponoszonych dotychczas w związku ze sprawą dotyczącą prawa jazdy, a także czy jest możliwe pokrycie z przedmiotowego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie, jeśli tak - to w jakiej kwocie, jeśli nie - to dlaczego /pkt 5/. Opisane wezwanie korespondowało z wynikiem uzupełniających postępowań wyjaśniających dotyczących wniosków o przyznanie prawa pomocy, złożonych przez skarżącego w sprawach o sygn. akt II SA/Ol 599/17 i II SA/Ol 752/17. W uzasadnieniach wydanych w tych sprawach postanowień z 29 listopada 2017 r. wyrażono uwagę, iż w odpowiedziach na wezwania /k. 29-37/ nie wymienił on wszystkich składników majątku, zarządzanego na mocy umowy zlecenia "do zarządzania majątkiem skarżącego", stwierdzając tylko, że jego składnikiem jest "głównie" łąka. Zauważono, iż ze stwierdzenia takiego wynika, iż nie jest ona jedynym składnikiem tego majątku, a przecież na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek. Wskazano, iż niewyjaśnione w pełni pozostają ponadto kwestie związane z finasowaniem przez skarżącego usług adwokata oraz zarządcy w charakterze zarządcy majątku oraz "pełnomocnika procesowego i administracyjnego". Skarżący nie wskazał wysokości ustalonych z tego tytułu wynagrodzeń, a trudno oczekiwać, iż orzekający przyjmie bezkrytycznie twierdzenia, iż ktokolwiek podjął się reprezentowania interesów skarżącego bez umówienia się na konkretne wynagrodzenie. Tym bardziej trudno sobie wyobrazić podobną niefrasobliwość ze strony zleceniodawcy, szczególnie jeśli rzeczywiście znajduje się w niedostatku. W takiej sytuacji nie sposób zatem ustalić, czy rzeczywiście możliwe jest poniesienie tych kosztów ze środków pochodzących z renty. Uznano, iż wiarygodności składanym oświadczeniom nie przysparza zbywanie pytań o ustalone wynagrodzenie twierdzeniem, że "ewentualne koszty" będą ustalane dopiero po wykonaniu zleconych czynności, szczególnie że te polegające na reprezentacji skarżącego w postępowaniach - administracyjnym i sądowym dobiegły końca. Odpowiadając na wezwanie wystosowane w niniejszej sprawie, skarżący stwierdził /k. 24/: "Nie zgadzam się ze stanowiskiem WSA w Olsztynie w piśmie z 30 listopada 2017 r. Oświadczam, że (..) informacje o swojej sytuacji materialnej podałem prawdziwie. Oświadczam, że nie zatrudniam żadnego adwokata w przedmiotowej sprawie. (...). Oświadczam, że Pan "[...]" pismem WSA Olsztyn z 16 paźdz. 2017 ze sprawy jest wykluczony. (...). Oświadczam, że wszystkie wydatki pokrywam z renty ZUS oczywiście w/g możliwości. Oświadczam, że jest możliwe pokrycie kosztów z przedmiotowego źródła przy rozłożeniu na spłatę przez kilka miesięcy. Łąka przedmiotowa ma jedynie wartość rekreacyjną. (...)." W sprzeciwie od postanowienia referendarza o odmowie ustanowienia adwokata w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 599/17 stwierdził, iż nie zgadza się z przedstawionym w nim stanowiskiem, utrzymując, iż "przedmiotowy formularz (...) wypełnił(-) uczciwie, rzetelnie i skrupulatnie". W wyniku rozpatrzenia tego sprzeciwu, postanowieniem z 15 grudnia 2017 r., Sąd ustanowił dla skarżącego adwokata. Stwierdzono, iż w oparciu o "analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w dodatkowych pismach procesowych złożonych przez skarżącego, Sąd nie podzielił argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu referendarza, z której wynika, że skarżący nie uprawdopodobnił przesłanek warunkujących uwzględnienie jego wniosku. Przed wszystkim, brak jest podstaw do kwestionowania faktu, że jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest renta z tytułu niezdolności do pracy. Fakt ten został potwierdzony w opinii lekarskiej, znajdującej się w aktach administracyjnych (k.7). Skarżący oświadczył, że całą rentę wydaje na żywność, zakup opału i butli gazowych. Kierując się doświadczeniem życiowym, Sąd wziął pod uwagę konieczność zakupu również innych artykułów pierwszej potrzeby, takich jak podstawowe środki higieniczne i środki czystości oraz odzież. Przy wysokości renty ok.650 zł na dzienne wydatki pozostają środki w kwocie nieznacznie przekraczającej 20 zł. Trudno uznać, że jest to kwota, która mogłaby wystarczyć nie tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, ale też na koszty zastępstwa prawnego. Zważyć należy, że zgodnie art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Bez udziału fachowego pełnomocnika na etapie sporządzania skargi kasacyjnej, strona ma zamkniętą drogę do zaskarżenia orzeczenia, z którego jest niezadowolona. W sytuacji, gdy strona nie jest sama w stanie wygospodarować środków na poniesienie kosztów zastępstwa prawnego, odmowa ustanowienia pełnomocnika z urzędu, w praktyce pozbawia ją prawa dostępu do sądu. Przy czym, na podkreślenie zasługuje, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę stan majątkowy, dochody i sytuację rodzinną wg stanu na dzień rozpoznawania wniosku. Nie może zaś uwzględniać zdarzeń przyszłych i niepewnych, takich jak ewentualne uzyskanie przez skarżącego emerytury lub dochodów z innych źródeł. W ocenie Sądu, skarżący w pismach złożonych na wezwanie referendarza złożył wyczerpujące wyjaśnienia dotyczące kwestii określonych w art. 252 § 1 p.p.s.a. i wykazał, że nie jest w stanie wyasygnować żadnej kwoty na poniesienie kosztów adwokackich, które są niezbędne na obecnym etapie postępowania." W ocenie Sądu skarżący "wykazał w sposób dostateczny, że poniesienie przez niego kosztów pomocy prawnej w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika może odbyć się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego. Z zasad doświadczenia życiowego wynika bowiem, że środki jakie ma do dyspozycji z trudem wystarczają przy obecnym poziomie cen oraz usług na poniesienie kosztów bieżącego utrzymania." Ze względu na analogiczny stan faktyczny, stwierdzenie to czyni zasadnym uwzględnienie również wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z tym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.