II SA/Ol 84/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku z dnia 19 lutego 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu, A. W. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu podniósł, iż nie posiada teraz stałej pracy, jest na zasiłku z miejskiego ośrodka pomocy społecznej i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi samotnie gospodarstwo domowe. Do jego majątku należy mieszkanie, a źródłem jego utrzymania jest świadczenie z pomocy społecznej. Do przedmiotowego wniosku skarżący załączył nie w pełni czytelną kserokopię decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku stałego w kwocie 444 zł. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem przekonująco go uzasadnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i odchodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 powołanej ustawy), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, pismem z dnia 24 lutego 2009 r., skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz pouczony, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. "[...]". W dniu 5 marca 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęło pismo procesowe skarżącego, w którym oświadczył, iż w latach 2008-2009 korzystał i nadal korzysta z zasiłku stałego, z którego opłaca czynsz i żywi się. Podniósł, iż w 2008 r. przez dwa miesiące przebywał w "[...]", ale pracował tam dorywczo. Koszty utrzymania (mieszkanie i żywność) są w tym kraju wysokie, dlatego dochody były minimalne. Odnosząc się do punktu e) wezwania, wskazał natomiast, iż w latach 2008-2009 nie wykonywał żadnych prac dorywczych "z powodu utraty zasiłku z MOPS". Podniósł, iż obecnie nie posiada samochodu. Do przedmiotowego pisma, skarżący załączył zaświadczenie, potwierdzające, że ma przyznany zasiłek stały w kwocie 444 zł oraz wyciąg z rachunku bankowego za miesiąc grudzień 2008 r. Stwierdzić należy, iż odpowiedź skarżącego nie czyni zadość wezwaniu z dnia 24 lutego 2009 r. Zauważyć należy, iż żądanie przedłożenia wymienionych w tym wezwaniu dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń służyć miało ustaleniu jak kształtowała się sytuacja materialna skarżącego w roku poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy i w roku jego złożenia oraz potwierdzenie, że nie dysponuje on obecnie środkami pieniężnymi, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W oparciu o przedłożoną przez skarżącego odpowiedź nie można jednak jednoznacznie stwierdzić, czy i ewentualnie w jakim zakresie nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, iż mimo wezwania i zawartego w nim pouczenia o skutkach niezastosowania się do niego, skarżący nie złożył wszystkich żądanych dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, w tym w szczególności wyciągów z rachunku bankowego z żądanego okresu oraz oświadczenia wskazującego, czy w latach 2008-2009 korzystał i/lub nadal korzysta z pomocy finansowej/rzeczowej jakichkolwiek innych poza ośrodkiem pomocy społecznej instytucji, osób trzecich lub członków rodziny. Wskazać jednocześnie należy, iż z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego za miesiąc grudzień 2008 r. wynika, iż konto skarżącego jest często zasilane wpłatami rodziców (w grudniu na łączną kwotę "[...]"), co może oznaczać, że może on liczyć na znaczną pomoc finansową z ich strony. Brak oświadczenia co do charakteru tej pomocy (stały, czy też okazjonalny) i jej zakresu uniemożliwia ustalenie, czy uiszczenie chociażby części kosztów postępowania nie jest możliwe przy użyciu tych środków i to bez uszczerbku koniecznego dla skarżącego utrzymania, skoro saldo jego rachunku bankowego na dzień 31 grudnia 2008 r. wynosiło "[...]", co oznacza, że przynajmniej w tym miesiącu skarżący nie wykorzystał w pełni środków pieniężnych, jakie wpłynęły na ten rachunek. Niezależnie od powyższego, zauważyć również należy, iż skarżący nie wyjaśnił ponadto w sposób jasny kwestii związanych z wyjazdami poza granice kraju i ewentualnym uzyskiwaniem dochodów z tytułu prac dorywczych. W piśmie procesowym z dnia 5 marca 2009 r. zawarł bowiem dwa sprzeczne ze sobą w tym zakresie oświadczenia, a mianowicie oświadczył, iż w latach 2008-2009 nie wykonywał żadnych prac dorywczych podczas, gdy w zdaniu poprzednim, że w 2008 r. przez dwa miesiące przebywał w "[...]", gdzie pracował dorywczo. Skarżący nie wskazał jednocześnie wysokości uzyskanych w związku z tymi pracami dochodów, które określił jedynie jako minimalne. W konsekwencji, mimo wezwania, nadal niewyjaśnione pozostaje, czy i kiedy skarżący uzyskiwał dodatkowe dochody i w jakiej wysokości. Nawiązując do powyższego, stwierdzić należy, że prawo pomocy nie może być przyznane w sytuacji, gdy pomimo przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, nadal niewyjaśnione pozostają kwestie, które mogą mieć wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącego i jego zdolności płatniczych. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie, nieprzedłożenie przez skarżącego wszystkich żądanych dokumentów źródłowych i oświadczeń rodzi wątpliwości co do tego, czy skarżący rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w jakimkolwiek zakresie. Korzysta on wprawdzie z pomocy miejskiego ośrodka pomocy społecznej, lecz w sposób wiarygodny nie wykazał, że środki pieniężne pochodzące z zasiłku stałego stanowią jedyne, jakimi dysponuje. Nie wykazał zatem wiarygodnie, że nie jest w stanie zabezpieczyć jakichkolwiek środków na pokrycie chociażby części kosztów postępowania sądowego. Brak złożenia wszystkich żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, a tym samym nieujawnienie przez skarżącego swojej sytuacji materialnej w pełnym zakresie oraz złożenie oświadczeń sprzecznych, uniemożliwia tym samym ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i uwzględnienie jego wniosku, czy to w całości, czy też w części. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.