II SA/Ol 84/16

Dnia 12 maja 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2016 roku sprawy ze skargi J. Cz. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego 1/ oddala skargę; 2/ przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokata A. R. kwotę 240 złotych (słownie dwieście czterdzieści) powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzielona skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia "[...]". (nr. "[...]") Kierownik Działu Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy w "[...]" działając z upoważnienia Prezydenta "[...]" odmówiła skarżącemu przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 899 zł w miesiącu VII 2015r. na zakup pralki. W uzasadnieniu podano, że skarżący jest osobą niepracującą, otrzymująca świadczenie emerytalne z ZUS. Ustalono również, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E.S., która nie pracuje i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. Miesięczny dochód rodziny stanowi emerytura skarżącego w wysokości 1148,32 zł, z której są dokonywane są potrącenia niealimentacyjne w wysokości 341,29 zł. Skarżący wraz z żoną zajmuje mieszkanie socjalne. Podano, że wnioskiem z dnia "[...]" J.S. wystąpił do organu o udzielenie mu pomocy finansowej na potrzeby bieżące w tym m.in. na zakup nowej pralki, przedstawiając fakturę pro forma na kwotę 899 zł. Podniesiono, że wprawdzie uwzględniając szczególnie trudną sytuację zdrowotną w środowisku wskazane jest udzielenie wsparcia finansowego, lecz ze względu na ograniczone środki finansowe na zadania własne organu nie jest możliwe zabezpieczenie wszystkich zgłaszanych przez wnioskodawcę potrzeb w oczekiwanych kwotach. Wskazano, że zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej oznacza taką potrzebę bez której nie można się obejść w warunkach codziennego bytowania i której osoba lub rodzina nie może zaspokoić we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości. Podano, że wnioskodawca jest obejmowany pomocą systematycznie, w formie specjalnych zasiłków celowych, w miarę posiadania środków, jednakże możliwość zaspokojenia potrzeb wnioskodawcy jest determinowana posiadanymi przez pomoc społeczną możliwościami głównie finansowymi. Podano, że obecnie przyznano mu pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na leki 232,05 zł, na opłacenie rachunku za gaz 126,29 zł w miesiącu lipcu i na zakup środków czystości 50 zł. Udzielono także pomocy w kwocie 912 zł na zakup lodówki i 96,80 zł na koszty związane z jej dostarczeniem. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego podano, że osoby, które zwracają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku, winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich "uznanie administracyjne" oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nie może bowiem w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organ dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium ustawowe spotkają się z odmową lub ograniczeniem przyznawania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które przekraczają kryterium. Istotą specjalnego zasiłku celowego jest jego wyjątkowość, o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie tegoż zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Jednocześnie organ podał, że w czerwcu 2015r. na zasiłki i pomoc w naturze na specjalne zasiłki celowe rozdysponował kwotę 34.655,28zł, pomocą objęto 180 środowisk, a średnia wysokość zasiłku wyniosła 192,52 zł. W związku z tym po dokonaniu oceny sytuacji materialnej i zdrowotnej wnioskodawcy oraz ilości skierowanych do niego form pomocy odmówiono pomocy finansowej na zakup pralki. Od powyższej decyzji odwołanie złożył J.S. W treści odwołania wyraził swoje zdecydowane niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji, które uznał za niesprawiedliwe. Szczegółowo wskazał na trudną sytuację materialną swojej rodziny oraz zły stan zdrowia swój oraz żony. Podniósł on, że obecnie zmuszony jest wraz z żoną prać ręcznie, co stanowi dla osób schorowanych dużą niedogodność. Decyzją z dnia "[...]". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]" utrzymało w całości decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że świadczenia pieniężne z pomocy społecznej mają na celu jedynie wsparcie lub dofinansowanie określonej potrzeby wymagającej zaspokojenia. Celem pomocy społecznej nie jest zaś całkowite utrzymywanie wnioskodawcy. Kolegium wskazało również, że rodzaj, formę i rozmiar świadczenia determinują możliwości organu pomocy (art. 3 ustawy o pomocy społecznej). Odnosząc się do brzmienia art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazano, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (pkt 1) lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (pkt 2). Podniesiono, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku odwołujący się posiadał dochód w wysokości 1148,32 zł, przekraczający wówczas kryterium dochodowe wynoszące dla osoby w rodzinie 456 zł, co w przypadku wnioskodawcy dawało kwotę 912 zł. Organ I instancji słusznie zatem rozważał przyznanie zasiłku celowego w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przyznanie zasiłku celowego w tych okolicznościach odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uwarunkowane jest jednak wystąpieniem dodatkowej przesłanki, jaką jest wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Dokonując wykładni znaczenia tego terminu Kolegium uznało, że pod pojęciem tym rozumieć należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Są to zatem zdarzenia występujące okazjonalnie, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej. Wskazano, że wyjątkowość przyznawanych w tym trybie świadczeń uwarunkowana jest również faktem, że ich beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymywania pomocy. Przyznanie pomocy takim osobom wymaga zatem absolutnie wyjątkowych okoliczności. Ponadto uznanie administracyjne obejmuje również prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, której dokonać należy w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc, zgłaszanych przez nie żądań, a także wysokości środków przeznaczanych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Podkreślono, że sytuacja bytowa i zdrowotna J.S. oraz jego żony nie ulega od pewnego czasu zmianie. Jednakże okoliczności te nie noszą znamion nagłości, jednorazowości czy też nadzwyczajności, wymaganej dla przyznania zasiłku określonego w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Wyjaśniono przy tym, że nawet jeśli awaria sprzętu gospodarstwa domowego jest zdarzeniem nagłym i niecodziennym, to w miesiącu lipcu przyznano kwotę 912 zł na zakup lodówki i jest to kwota maksymalna, jak może być przyznana wnioskodawcy w trybie powołanego przepisu. Ponadto specjalny zasiłek celowy nie może przybierać formy świadczenia cyklicznego, przyznawanego co miesiąc. Zatem w ocenie Kolegium organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W skardze na powyższą decyzję do tut. Sądu skarżący zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w "[...]" rażące naruszenie i obrazę prawa materialnego, prawa humanitarnego, ustawy z dnia 12 marca 2004r., ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. oraz ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Skarżący wyraził również niezadowolenie ze sposobu działania organów administracji publicznej oraz organów wymiaru sprawiedliwości. Zażądał także udzielenia mu rzeczywistej pomocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź tez procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. t.j. z 2012r. poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść należy, że zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 163, dalej jako: u.p.s.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem jej przyznawania jest wsparcie osób potrzebujących w podejmowaniu wysiłków zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Podkreślenia wymaga w tym miejscu fakt, iż ustawodawca określił świadczenia te jako formę wsparcia osób potrzebujących. Celem pomocy społecznej nie może być zatem wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych. Zadaniem pomocy społecznej jest także zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Z samej swej natury wsparcie to ma zatem charakter czasowy i powinno stanowić impuls do aktywnych działań samych zainteresowanych, ewentualnie towarzyszyć podejmowanym przez nich próbom samodzielnego zaspokajania własnych potrzeb. Ponadto rozmiar pomocy społecznej determinują nie tylko potrzeby zainteresowanych. Oczekiwania osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o tyle, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. (art. 3 ust. 4 u.p.s). Tym samym nawet uzasadnione żądania pomocy mogą pozostać niezaspokojone, jeśli przewyższają one aktualne możliwości organów pomocy społecznej. Skoro organ pomocy dysponuje ograniczonymi środkami, to musi dokonywać selekcji zgłaszanych pomocy społecznej potrzeb i zaspokajania w pierwszej kolejności tych najpilniejszych, a dopiero w razie możliwości kolejnych. Nie bez znaczenia jest tez okoliczność, ze w niniejszej sprawie decyzja została wydana na podstawie art. art. 41 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Bezsporne jest przy tym, że skarżący posiada dochody w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe określone w ustawie, co wyklucza go z grona beneficjentów świadczeń ogólnej pomocy społecznej. Z powołanego wyżej przepisu jednoznacznie wynika – wbrew twierdzeniom skarżącego – że decyzja w tym przedmiocie wydawana jest w ramach "uznania administracyjnego". Organ winien zatem brać pod uwagę szereg czynników takich jak słuszny interes strony, ale także słuszny interes społeczny, możliwości administracji publicznej oraz cele i zadania pomocy społecznej. Ponadto organ winien rozważyć przesłankę warunkująca możliwość przyznania pomocy w trybie art. 41 u.p.s., którą jest wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku", co oświadczy o wyjątkowym charakterze tej formy wsparcia. Jest ono bowiem udzielane osobom o dochodach przekraczających kryterium uprawniające do zasadniczych świadczeń pomocy społecznej. Tym samym zasady sprawiedliwości społecznej, oraz fakt, że świadczenia kierowane powinny być w pierwszej kolejności do osób najbardziej potrzebujących, a wiec o najniższych dochodach, wymagają by wsparcie to było udzielane w sytuacjach wyjątkowych. Ponadto dokonując interpretacji tego pojęcia wskazać należy, że obejmuje ono zdarzenia wykraczające poza zwykłe trudności życiowe. W tym zakresie – jak słusznie podniósł organ odwoławczy – awaria sprzętu agd może stanowić zdarzenie nagłe i nieprzewidywalne, ale skoro skarżący otrzymał już pomoc na zakup pralki i to wysokości 912 zł, czyli w kwocie znacznie przekraczającej średnią kwotę przyznawanych zasiłków celowych, to nie może oczekiwać, że organ po raz kolejny przyzna mu taką pomoc. Organ pomocy społecznej musi bowiem odnosić sytuację wnioskodawcy do sytuacji innych ubiegających się o pomoc osób, zwłaszcza osób spełniających kryterium ustawie i ocenić, czy przyznanie mu żądanej pomocy nie będzie stanowiło formy jego uprzywilejowania. Wskazać także należy, że z ustaleń organu wynika, że skarżący - pomimo niespełniania kryterium dochodowego - jest objęty systematyczną pomocą i w każdym miesiącu otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej. Jednakże fakt, że otrzymywane świadczenia nie wystarczają na pokrycie wszystkich potrzeb rodziny skarżącego, nie tworzy po stronie organu pomocy obowiązku zaspokajania wszystkich zgłaszanych roszczeń. Zatem w przedmiotowej sprawie ocena dokonana przez organ nie nasuwa zastrzeżeń i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Odnosząc się do natomiast podniesionej przez skarżącego na rozprawie przed tut. Sądem kwestii naruszenia przez organ wskazywanych przez niego aktów prawa międzynarodowego wyjaśnić należy, że pomoc społeczna jest przyznawana wyłącznie w oparciu o przepisy u.p.s, a nie w oparciu o wskazywane akty. Podnieść także należy, że sąd administracyjny kontroluje jedynie zgodność z prawem zaskarżonych decyzji i nie jest uprawniony do dokonywania własnych ustaleń. W związku z tym sąd oddalił wniosek skarżącego o zażądanie akt postępowania prokuratorskiego, gdyż sąd administracyjny – zgodnie z art. 11 p.p.s.a. - związany jest ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. W związku z tym sąd administracyjny nie jest uprawniony do prowadzenia żadnych własnych ustaleń w zakresie objętym tym postępowaniem. Sąd oddalił także wniosek o nagrywanie rozprawy, gdyż w myśl art. 100 § 1 p.p.s.a. z przebiegu posiedzenia jawnego protokolant pod kierunkiem przewodniczącego spisuje protokół. Zatem każda rozprawa musi być utrwalona w formie protokołu. Natomiast art. 102 p.p.s.a. stanowi, że przebieg czynności protokołowanych może być ponadto utrwalony za pomocą aparatury dźwiękowej, o czym należy przed uruchomieniem aparatury uprzedzić wszystkie osoby uczestniczące w czynności. Zatem to jest to jedynie dodatkowa forma zapisu przebiegu rozprawy, która należy wyłącznie do uprawnień, a nie do obowiązków Sądu. Wyjaśnić przy tym należy, że wypowiedź skarżącego została – zgodnie z jego żądaniem – utrwalona w całości. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a.., Sąd oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu orzeczono na podstawie rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 461 ze zm.) w zw. z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015r. poz. 1801).