II SA/Ol 845/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak – Sikora Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Irena Szczepkowska (spr.) Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wnioskiem z dnia 6 marca 2008 r. J.W. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o udzielenie pomocy na dojazd do O. w celu poszukiwania pracy. Organ właściwy, w związku z wyłączeniem wszystkich pracowników od załatwienia wniosku strony, stał się niezdolny do rozpoznania przedmiotowej sprawy. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wyznaczyło do załatwienia przedmiotowej sprawy Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Decyzją z dnia 7 lipca 2008 r. wydaną z powołaniem się na art. 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta P., odmówił J.W. przyznania pomocy na dojazd do O. w celu poszukiwania pracy. Odmowę przyznania pomocy organ pomocy społecznej uzasadnił brakiem współdziałania wnioskodawcy z ośrodkiem w celu umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W odwołaniu J.W. zarzucił, że zaskarżona decyzja rażąco narusza jego prawo dostępu do pomocy społecznej. Zapewnił, że jest zawsze do dyspozycji Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., lecz nie zawsze można zastać go w domu, gdyż "walczy o jedzenie, gdzie się da". W odczuciu odwołującego się, to pracownicy socjalni nie dokładają starań, aby doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpatrzeniu odwołania J.W., decyzją z dnia 3 lipca 2009 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem Kolegium z akt sprawy wynika, że organ I instancji podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Pomimo prób podejmowanych przez pracowników socjalnych w celu przeprowadzenia z odwołującym się wywiadu środowiskowego koniecznego dla ustalenia wszystkich niezbędnych warunków do przyznania pomocy socjalnej, odwołujący się nie podjął żadnych kroków w celu umożliwienia pracownikom przeprowadzenia takiego wywiadu. Na powyższą decyzję J.W. wniósł skargę, kwestionując jej zasadność. Skarżący zarzucił organom obu instancji, że w uzasadnieniach decyzji znieważają go i pomawiają. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez sądową kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, iż sąd administracyjny w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwianej zaskarżonym aktem. Usunięcie zaskarżonego aktu z obrotu prawnego może nastąpić między innymi w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jego wydawaniu organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Z przepisu tego wynika, że Sąd obowiązany jest uchylić zaskarżony akt (w tym postanowienie) w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustawa nie wymaga w tym przypadku, aby naruszenie przepisów postępowania miało wpływ na wynik sprawy. Wystarczy uznanie, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, str. 337). A zatem Sąd może zastosować ten przepis w przypadku jednoznacznego stwierdzenia, że organ dopuścił się "innego naruszenia przepisów postępowania" i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Z przekazanych Sądowi akt sprawy wynika, iż skarżący wystąpił do organu pomocy społecznej z wnioskiem o przyznanie pomocy na dojazd do O. w celu poszukiwania pracy. Zgłoszony wniosek, wyznaczający granice rozpatrywania sprawy administracyjnej, nie zawierał w swej treści żądania przyznania pomocy pieniężnej. Z utrwalonej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki tego Sądu z dnia: 11 czerwca 1990 r., I SA 367/90, ONSA 1990/2-3/47, 5 stycznia 1998 r., II SA 1396/97, LEX nr 41909, 5 lipca 1999 r., IV SA 1632/96, LEX nr 47890, 24 lipca 2001 r., IV SA 1091/99, LEX nr 78924) wynika, iż w razie wszczęcia postępowania na wniosek - obowiązkiem organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Organ związany jest tym żądaniem. Treść żądania wyznacza stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. Tylko i wyłącznie strona określa przedmiot żądania. Odmawiając skarżącemu przyznania pomocy na dojazd do O. w celu poszukiwania pracy wskazano między innymi art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), który stanowi, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji o cudzoziemcach, o której mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przyjęto zatem, iż wniosek dotyczy przyznania pomocy pieniężnej, którego rozpoznanie winno być poprzedzone przeprowadzeniem rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jak bowiem stwierdził organ II instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia - odnosząc się do realiów niniejszej sprawy – w przypadku złożenia wniosku o przyznanie jednego z rodzajów wsparcia przewidzianego w ustawie o pomocy społecznej wnioskodawca ma prawny obowiązek współpracy z pracownikiem socjalnym w celu wyjścia z trudnej sytuacji w jakiej się znalazł. Opierając się na tym założeniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. uznało, iż zasadnie organ I instancji potraktował zachowania strony jako brak współpracy uzasadniający wydanie decyzji odmownej. Jednak organy orzekające w niniejszej sprawie uznając, że skarżący ubiega się o przyznanie pomocy w formie pieniężnej na dojazd do O. w celu poszukiwania pracy nie wzięły pod uwagę, iż zasiłek celowy na dojazd może być przyznany również w formie biletu kredytowanego (art. 39 ust. 4 powołanej ustawy) i że przed wydaniem rozstrzygnięcia w tym przedmiocie nie jest wymagane przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 powołanej ustawy). W tym stanie sprawy w pierwszym rzędzie należało ustalić czego dotyczył wniosek, tj. czy przyznania pomocy w formie pieniężnej na dojazd do O. w celu poszukiwania pracy - tak jak przyjęły to organy orzekające - czy też przyznania pomocy niepieniężnej w formie biletu kredytowanego. Dopiero po dokładnym ustaleniu treści żądania wnioskodawcy byłoby uprawnione określenie granic zgłoszonego wniosku, a w konsekwencji ustalenie przez organ orzekający podstawy prawnej jego rozpoznania. Oznacza to, iż dopiero po ustaleniu treści żądania organ może określić jakie przepisy w sprawie winny stanowić punkt wyjściowy przy rozpoznawaniu wniosku z dnia 6 marca 2008 r., tj. czy art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, czy też art. 39 ust. 4 tej ustawy. Jest to niezbędne dla przyjęcia właściwej procedury do rozpoznania wniosku. W przedmiotowej sprawie decyzja odmawiająca skarżącemu udzielenia pomocy pieniężnej na dojazd do O. w celu znalezienia pracy była więc co najmniej przedwczesna, skoro nie ustalono, czy właśnie takiej formy pomocy domagał się wnioskodawca. Reasumując stwierdzić należy, że podjęcie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji przed dokonaniem powyższych ustaleń stanowiło naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 K.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Omówione przez Sąd uchybienia procesowe, pozostające w ścisłym związku z ostatecznym wynikiem sprawy, powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozstrzygnięcie o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku uzasadnia przepis art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.