II SA/Ol 850/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 10 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. P. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia "[...]" sygn. akt "[...]" w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia "[...]" D. P. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w związku z jego skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup opału. We wniosku wskazał, że jest mu potrzebny adwokat, gdyż zna on reguły postępowania procesowego i posiada niezbędną wiedzę z aktualnego orzecznictwa sądowego i doktryny. Podał, że ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności i otrzymuje z tego tytułu zasiłek stały w wysokości "[...]" zł miesięcznie. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje mieszkanie socjalne, nie posiada żadnych nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych, natomiast jego oszczędności wyczerpały się w 2010r. Wyjaśnił, że miesięcznie ponosi wydatki w kwocie "[...]" zł na lekarstwa, "[...]" zł tytułem opłat za mieszkanie, "[...]" zł na środki czystości, "[...]" zł na przejazdy oraz "[...]" zł na komputer, drukowanie. Postanowieniem z dnia "[...]" (sygn. akt "[...]") Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata. W uzasadnieniu podano, że w myśl art. 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718; dalej jako: p.p.s.a.) do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Wskazano, że stosownie do art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymana koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazano, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest co do zasady od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie powinien mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia, jednak zastosowanie tego przepisu powinno być przede wszystkim celowe i ma służyć realizacji prawa zaskarżania rozstrzygnięć administracyjnych do sądu. Podniesiono, że co do zasady w postępowaniu przed sądami administracyjnymi tzw. przymusem adwokacko-radcowskim objęte jest sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Zatem w postępowaniu przed tym sądem strona może, lecz nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika. Ustanowienie pełnomocnika zależy od woli strony, lecz na tym etapie postępowania sądowego nie znajdują uzasadnienia obawy, że bez udziału zawodowego pełnomocnika skarżący nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano, że ustanowienie zawodowego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony jej praw. Jednakże takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd ten nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, a także obecności skarżącego na rozprawie, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu administracyjnego. Ustanowienie zawodowego pełnomocnika nie może być zatem wyłącznie skutkiem subiektywnego przekonania strony o tym, że bez niego nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu. To do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu sytuacji. Stwierdzono, że sytuacja procesowa, w jakiej znalazł się skarżący, nie powoduje konieczności ustanowienia dla niego zawodowego pełnomocnika. Niniejsza sprawa jest jedną z wielu - o podobnym charakterze, jakie skarżący prowadził przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, co uzasadnia twierdzenie, że skarżącemu znana jest zarówno specyfika tych spraw, jak i procedura sądowoadministracyjna. Skarżący pomimo tego, że nie korzysta z pomocy zawodowego pełnomocnika, wniósł do sądu skargę w terminie i w sposób jasny wyraził w niej przyczyny niezadowolenia z zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zatem odmowa ustanowienia dla skarżącego zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania sądowego nie będzie stanowić przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu. Wskazano ponadto, że wprawdzie podstawowym źródłem utrzymania skarżącego jest zasiłek stały w kwocie "[...]" zł, lecz ze znajdujących się w aktach administracyjnych kart świadczeń skarżącego za 2015r. oraz styczeń 2016r. wynika, iż poza zasiłkiem stałym otrzymuje on zasiłki celowe, których łączna wysokość w tym okresie wyniosła "[...]" zł, co w przeliczeniu na miesiąc stanowi "[...]" zł. Zatem przy stałej pomocy w dotychczasowej wysokości środki, którymi dysponuje (łącznie z zasiłkiem stałym), przekraczają wysokość najniższego świadczenia emerytalnego. Mając to na uwadze, jak również wysokość wykazanych przez niego wydatków, w tym stosunkowo niskie opłaty mieszkaniowe, stwierdzić należy, że środki te umożliwiają mu, przy rozsądnym gospodarowaniu, poczynienie pewnych oszczędności. Oszczędności te, o ile będą wystarczające, będą mogły być natomiast wykorzystane w sytuacji, gdy zajdzie rzeczywista potrzeba ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że żyje w niedostatku i musi wnieść skargę do sadu, gdyż członkowie SKO w jego sprawach źle prowadzą postępowania i źle orzekają. Stwierdził, że adwokat ma wiedzę w zakresie doktryn prawnych i orzeczeń sądów, których on nie zna. Nadto zarzucił, że stwierdzenie w postanowieniu, iż jego obawy, że bez udziału zawodowego pełnomocnika nie będzie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu na tym etapie postępowania nie ma żadnego uzasadnienia prawnego, gdyż są już wydane dwa (cztery) orzeczenia w postępowaniu o pomoc finansową na wykupienie leków, które są sformułowane przeciwko potrzebom skarżącego. Natomiast skarżący nie jest w stanie opłacić adwokata z wciąż brakujących środków finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Przede wszystkim wskazać, że w myśl art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Zatem wniosek skarżącego może dotyczyć jedynie kwestii ustanowienia fachowego pełnomocnika, czyli – zgodnie z wnioskiem – adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać sąd, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie zasadnie referendarz sądowy przyjął, że skarżący nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Pomimo oświadczenia o braku środków finansowych i konieczności korzystania z pomocy społecznej, co sądowi wiadome jest z urzędu także z innych postępowań z jego udziałem, nie podejmuje on starań w podjęciu zatrudnienia, a nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Pozbawia się zatem, nie wykorzystując własnych możliwości, zdobycia środków finansowych na poprawę sytuacji materialnej i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym także pokrycie chociażby części koniecznych wydatków związanych z inicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym. W sprawach z zakresu pomocy społecznej strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i dzięki temu ma zapewnione prawo do sądu i możliwość dochodzenia swoich praw, ponieważ skardze można nadać prawidłowy bieg. Jeżeli pomimo tego uznaje potrzebę reprezentowania przez adwokata swoich interesów przed sądem, który z urzędu bada legalność zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze, to powinna wykazać konieczność potraktowania takich wydatków za konieczne i niemożność ich wygospodarowania we własnym zakresie przy wykorzystaniu wszystkich jej możliwości, czego nie czyni. Skarżący jest inicjatorem wielu postępowań przed tut. Sądem i jak dotychczas nie wykazał, aby podjął osobiste starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Natomiast sam fakt braku dostatecznych środków nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku, jeżeli strona nie wykazuje, że w jakikolwiek sposób stara się poprawić tę sytuację, jeżeli ma potencjalnie taką możliwość. Należy jednocześnie podkreślić, że o ile sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w tym postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego, licznych i merytorycznie tożsamych postępowań sądowych, jedynie dotyczących innych okresów, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.