II SA/Ol 853/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. We wniosku, zawartym w skardze, skarżący – J. P., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o zwolnienie od "opłat w całości", podnosząc w uzasadnieniu, że nie jest w stanie ich ponieść "bez uszczerbku dla swojej egzystencji". W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia urzędowego formularza PPF, skarżący przedłożył wniosek z dnia "[...]", w którym - rozszerzając zakres pierwotnego żądania - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał: "Jestem na zasiłku dla bezrobotnych. Nie otrzymałem zasiłku ponieważ nie został mi wypłacony. Ponoszę stały wydatek związany z utrzymaniem mieszkania w wysokości "[...]". Ponoszę koszty związane z zakupem leków miesięcznie ponad "[...]"". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi sam gospodarstwo domowe. W rubryce nr 6 wpisał: "[...]", w rubryce nr 7.1. w pozycji "dom" - wykazał mieszkanie o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]"), pozostawiając jednocześnie niewypełnioną pozycję "mieszkanie". W rubryce nr 10 wykazał dochód z tytułu zasiłku dla bezrobotnych w kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki - opłatę mieszkaniową i zakup leków w wysokościach wykazanych w uzasadnieniu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które wiarygodnie wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W warunkach niniejszej sprawy, skarżący stwierdził wprawdzie, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych "bez uszczerbku dla swojej egzystencji", lecz okoliczności, które przywołał na potwierdzenie tego twierdzenia nie mogą być uznane za wiarygodną podstawę przyznania prawa pomocy. W warunkach niniejszej sprawy nie można przyjąć bowiem, że skarżący wykazał w sposób rzetelny i pełny jak kształtuje się jego rzeczywista sytuacja życiowa. Z jednej bowiem strony skarżący wskazał, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości "[...]" oraz z zakupem leków "ponad "[...]"", z drugiej zaś - wykazał jedynie dochód z tytułu zasiłku dla bezrobotnych w wysokości "[...]", czyli niższej od wysokości ponoszonych wydatków, który - jak dodatkowo wskazał - nie został mu w ogóle wypłacony. W tych okolicznościach, niezależnie już nawet od tego, czy skarżący otrzymuje ten zasiłek, czy nie, mając na uwadze wyłącznie jego wysokość oraz brak wykazania przez skarżącego jakichkolwiek oszczędności oraz innych źródeł utrzymania, a także ewentualnych osób, z którymi prowadziłby wspólne gospodarstwo domowe, stwierdzić należy, że dysponując wyłącznie dochodem z tego tytułu nie byłby on w stanie pokryć nie tylko wykazanych wydatków, ale i wydatków związanych z własnym utrzymaniem koniecznym, a nie wykazał on jednocześnie zadłużenia z jakiegokolwiek tytułu. Sprzeczności w tym zakresie czynią oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach niewiarygodnym i nie pozwalają na uwzględnienie wniosku skarżącego w jakimkolwiek zakresie. W tych okolicznościach nie sposób stwierdzić bowiem, że wykazał on wiarygodnie, iż nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, skoro mimo przedstawionej sytuacji finansowej jest jednak w stanie zdobyć środki pieniężne na ponoszenie wykazanych wydatków i utrzymanie własne. Podkreślić jednocześnie należy, na co zwrócono uwagę już wyżej, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa - wynikający z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, tak aby składane oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach stanowiło jasną, logiczną i precyzyjną odpowiedź na pytania o jej sytuację rodzinną i majątkową, ponoszone wydatki i źródła jej utrzymania. Prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma bowiem charakteru obligatoryjnego. Obowiązku takiego nie nakłada na rozpoznającego wniosek przepis art. 255 p.p.s.a. Prowadzenie postępowania wyjaśniającego w stosunku do każdego złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy, w oparciu o art. 255 p.p.s.a., stanowiłoby naruszenie obowiązku strony wynikającego z art. 246 § 1 p.p.s.a., a także nieuprawnione przejęcie tego obowiązku przez rozpoznającego wniosek - dodatkowo nieuzasadnione, szczególnie w sytuacji, gdy strona jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji. Na zakończenie zauważyć należy, że w formularzu PPF skarżący nie wypełnił pozycji "mieszkanie" w rubryce nr 7.1. Kierując się względami ekonomiki procesowej, odstąpiono od wezwania skarżącego do uzupełnienia tego braku formalnego, gdyż w okolicznościach niniejszej sprawy jego uzupełnienie nie miałoby wpływu na jej rozstrzygnięcie.