II SA/Ol 857/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi E. G. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej - przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że pismem z dnia "[...]" E. G. zwróciła się z prośbą do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie jej dodatku do emerytury z tytułu przymusowej pracy w Niemczech. Decyzją z dnia "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego złożonego przez E. G., motywując to faktem przekroczenia przez wnioskodawczynię ustawowego terminu (31 grudnia 1999r.) do złożenia stosownego wniosku. Pismem z dnia "[...]" E. G. wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie uprawnień za pracę przymusową podczas II wojny światowej, wskazując, że uchybiła terminowi do przedłożenia takiego wniosku ze względu na trudności z zebraniem odpowiednich dokumentów. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" o umorzeniu postępowania. Kolejnym pismem z dnia "[...]" skarżąca ponownie zwróciła się o przyznanie jej dodatku do emerytury z tytułu pracy przymusowej w Niemczech. Następnie przedłożyła Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia z tytułu pracy przymusowej, zaopatrzony datą "[...]". W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.) oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm., dalej jako ustawa o świadczeniach pieniężnych), decyzją z dnia "[...]" uchylił własną decyzję z dnia "[...]" i poprzedzającą ją decyzję z dnia "[...]" o umorzeniu postępowania administracyjnego, a także odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co spowodowało konieczność uchylenia wskazanych decyzji oraz obowiązek ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Dokonując tego organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający do przyznania uprawnienia do świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Pismem z dnia "[...]" E. G. złożyła kolejny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o przyznanie dodatku do emerytury z tytułu przymusowej pracy, a także o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie dodatku do emerytury, uzasadniając to swoją przewlekłą chorobą uniemożliwiającą skarżącej poruszanie się. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia "[...]", na podstawie art. 59 § 1 w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia "[...]", uzasadniając to tym, że wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła, iż w okresie ustawowego biegu terminu stan zdrowia lub inne przyczyny uniemożliwiały jej sporządzenie wniosku osobiście bądź przez wyznaczonego pełnomocnika. Skargę na wyżej wskazane postanowienie wywiodła E. G., zarzucając mu niezgodność z ustawą z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej. Skarżąca wniosła również o zasądzenie na jej rzecz dodatku do emerytury z tytułu pracy przymusowej wskazując, że w 2006r. Fundacja "Polsko - Niemieckie Pojednanie" w Warszawie wypłaciła jej odszkodowanie za pracę przymusową w gospodarstwie niemieckim, na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów. Zdaniem strony skarżącej Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie uznał decyzji Fundacji "Polsko - Niemieckie Pojednanie" o przyznaniu skarżącej stosownych świadczeń. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2008r., uchylone zostało powyższe postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]". W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż z okoliczności sprawy wynika, że strona skarżąca wskazała przewlekłą chorobę powodującą paraliż i uniemożliwiającą samodzielne poruszanie się, jako przyczynę uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wprawdzie skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła tej okoliczności, jednakże organ zobligowany był do ustalenia wiarygodności okoliczności podnoszonych przez E. G. Sam fakt występowania w przepisie art. 58 § 1 k.p.a. instytucji uprawdopodobnienia przez zainteresowanego, nie zwalniał organu z obowiązku podjęcia wszelkich działań celem dokładnego wyjaśnienia sprawy. Sąd wskazał, iż organ nie zwrócił się do skarżącej o przedłożenie zaświadczeń lekarskich czy oświadczeń członków rodziny, które mogły uwiarygodnić przedstawioną przyczynę. Tymczasem organ chcąc rzetelnie wyjaśnić okoliczności przedmiotowej sprawy, działając z poszanowaniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i czuwając nad tym, żeby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 8 i 9 k.p.a.), zobowiązany był zwrócić się do strony skarżącej o uprawdopodobnienie wskazanej przez nią przyczyny. Takie działanie byłoby tym bardziej wskazane, że E. G. powołała się na chorobę, a więc na okoliczność, która w większości przypadków wyłącza winę w uchybieniu terminu. WSA wskazał także, że organ mając na uwadze art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. powinien ustalić czy rodzaj choroby wnioskodawczyni i okresu jej trwania wywarły wpływ na możliwość podejmowania przez skarżącą decyzji i działań. Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 17 lipca 2008r. Pismem z dnia "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wezwał E. G. do przedstawienia dokumentów uprawdopodabniających, iż uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło bez jej winy. Odpowiadając na wezwanie E. G. jako przyczynę uchybienia terminu podała przebytą chorobę w okresie od "[...]" do "[...]", na co przedłożyła odpis swojej karty chorobowej i zaświadczenie o schorzeniu. Dodała, że nie doszłoby do uchybienia terminu, gdyby H. G., tj. osoba prowadząca jej sprawy, nie uległa nagłej chorobie i nie musiała w związku z tym przebywać w szpitalu. Na potwierdzenie powyższego dołączyła oświadczenie H. G. wskazujące na jej chorobę oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego H. G. zaświadczającą o jej pobycie w szpitalu w dniach "[...]". Ponownie zwróciła się do organu o przyznanie dodatku do emerytury. Postanowieniem z dnia "[...]", Nr "[...]", Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia "[...]" oraz stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia "[...]". Jako podstawę prawną orzeczenia wskazał art. 123 w zw. z art. 59 i art. 58 i art. 134 k.p.a. Uzasadniając postanowienie wskazał, iż okoliczność, że E. G. choruje przewlekle nie wyklucza możliwości dokonania takiej czynności procesowej jak złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Osoba zainteresowana, jak wywodził, ma bowiem uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna ona uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W sprawie fakt uchybienia terminowi do wniesienia podania wnioskodawczyni uzasadnia swoim stanem zdrowia. Wskazał, iż w odróżnieniu od nagłej choroby, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, to długotrwała niedyspozycja nie wyklucza dokonania konkretnej czynności procesowej (sporządzenia odwołania) i nadania tego pisma przez pocztę osobiście lub przez domownika. Wskazał, iż wprawdzie H. G. (osoba, która udziela stronie pomocy w sprawach dotyczących przyznania świadczenia) przebywała w szpitalu, jednak już w dniu "[...]" wypisana została do domu. Jeśli zatem przyjąć dzień "[...]" za datę ustania przyczyny uchybienia terminu, to wnosząc w dniu "[...]" prośbę o przywrócenie terminu E. G. uchybiła terminowi określonemu w art. 58 § 2 k.p.a. Ponadto, gdyby nawet przyjąć datę "[...]" podaną jako data zakończenia choroby, czyli data ustania przyczyny uchybienia, to i tak strona uchybiłaby terminowi. Dlatego też, jak wskazał, strona nie uprawdopodobniła, że w okresie ustawowego biegu terminu stan zdrowia lub inne przyczyny uniemożliwiły jej sporządzenie wniosku osobiście bądź przez wyznaczonego pełnomocnika. W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. G. zarzuciła mu niezgodność z przepisami ustawy o świadczeniach pieniężnych. Ponownie wskazała, że należy się jej wnioskowany dodatek, a odmowa jego przyznania jest niezgodna z prawem. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolując zaskarżone postanowienie, w aspekcie jego zgodności z prawem, jak nakazuje art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), uznał bowiem, że nie narusza ono przepisów prawa. Dodać należy, że kontrolę tę Sąd przeprowadził nie będąc związany, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) zarzutem skargi oraz sformułowanymi w niej wnioskami. Poprzedzając ocenę zaskarżonego postanowienia podkreślić należy, że zostało ono wydane po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2008r., sygn. akt II SA/Ol 236/08, którym uchylone zostało postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stosownie do art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby. Natomiast zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zauważyć też trzeba, że w aktualnie kontrolowanej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające utratę mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, a w szczególności nie nastąpiła zmiana stanu prawnego, powodująca nieaktualność poglądu prawnego zawartego w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2008r. Po wydaniu tego wyroku nie nastąpiła także zmiana istotnych okoliczności faktycznych sprawy mogąca wpłynąć na utratę mocy obowiązującej oceny prawnej i wskazań w nim zawartych. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest wyłącznie zaskarżone postanowienie z dnia "[...]". Jest ono postanowieniem formalnym, bo stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zamyka drogę do merytorycznego rozpoznania wniosku. Ocena legalności tegoż rozstrzygnięcia ogranicza się zatem wyłącznie do badania poprawności zastosowania przepisów postępowania. Wskazać należy, iż zastrzeżenie terminów dla dokonania czynności procesowych jest jedną z podstawowych regulacji procesowych kierowanych do stron i ma na celu egzekwowanie staranności działania strony oraz wyeliminowanie niepewności w zakresie trwałości decyzji, dlatego naruszenie przepisów zakreślających owe terminy wywołuje dotkliwe skutki. Wniesienie wniosku po terminie oznacza bowiem, iż jest ono zwrócone przeciwko ostatecznej decyzji (bezskuteczny upływ terminu do wniesienia wniosku wywołuje jej ostateczność), a jest to niedopuszczalne. Strony powinny być pouczane o terminach i sposobach wnoszenia środków. Tak też się stało w niniejszej sprawie, gdyż w decyzji z dnia "[...]" zawarto właściwe pouczenie o przysługującym środku dotyczącym weryfikacji tej decyzji, a także o sposobie oraz terminie jego wniesienia. Stosownie do obowiązującej regulacji prawnej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Przekroczenie tego terminu skutkuje stwierdzeniem uchybienia terminowi do wniesienia wniosku na podstawie art. 134 k.p.a. W niniejszej sprawie organ prawidłowo wskazał, iż decyzja z dnia "[...]" została doręczona skarżącej w dniu "[...]" (zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji), zatem wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy datowany na dzień "[...]", a wniesiony w dniu "[...]" uchybiał ustawowemu terminowi do jego wniesienia. Wprawdzie skarżąca dostrzegła uchybienie terminowi bowiem wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy przedłożyła, zgodnie z art. 58 k.p.a., wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, to jednak zgodzić się należy z twierdzeniem organu administracji, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Uzasadniając swój wniosek o przywrócenie terminu, jako przyczynę niedotrzymania terminu wskazała przewlekłą chorobę, która spowodowała, iż nie mogła chodzić. Nadto w piśmie procesowym z dnia "[...]" wskazała, że w dniach od "[...]" do dnia "[...]" przechodziła poważną chorobę, na co nie złożyła stosownego zaświadczenia lekarskiego wskazując, że nie wystąpiła o nie, a w chwili obecnej nie jest możliwe jego uzyskanie z datą wsteczną. Przedstawiła kserokopię swojej karty chorobowej, z której wynika, iż jest leczona na nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca i zwyrodnienie kręgosłupa. Ponadto dołączyła oświadczenie H. G. oraz kartę informacyjną jej leczenia szpitalnego w okresie "[...]". Z przedstawionej przez skarżącą karty chorobowej wynika jedynie, iż jej schorzenia mają charakter przewlekły, ale nie uniemożliwiają jej codziennego funkcjonowania. Ponadto z karty informacyjnej H. G. wynika, że jej pobyt w szpitalu zakończył się w dniu "[...]". Zgodnie z przepisem art. 58 k.p.a. organ obowiązany jest przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie trzy przesłanki, a mianowicie: 1. uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony; 2. zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; 3. zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Przy ocenie braku winy po stronie zainteresowanego, organ administracji powinien przyjąć "obiektywny miernik staranności, jaki można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy". W doktrynie postępowania administracyjnego przyjmuje się, że brak winy strony zachodzi "tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku". W konsekwencji więc "pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli siły wyższej". Mając na uwadze powyższe przyjmuje się, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego jest m.in. przerwa w komunikacji, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp. (zob. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, s.329). W niniejszej sprawie skarżąca jako przyczynę uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazuje chorobę. Należy jednak zgodzić się z twierdzeniem organu, iż nie jest to przeszkoda uniemożliwiającą, przy dołożeniu należytej staranności przez skarżącą, złożenia wniosku w terminie. Nie była to nagła choroba, nie był to pobyt w szpitalu uniemożliwiający stronie działanie, nadto, co godzi się zauważyć, w rozpatrywanej sprawie nie został także spełniony drugi z wymienionych powyżej warunków. Bowiem, gdyby organ przyjął, że zgłoszona choroba byłaby przeszkodą umożliwiającą wniesienie wniosku, to zgodnie z drugim warunkiem wskazanym w cytowanym przepisie art. 58 k.p.a., wniosek o przywrócenie terminu nie został złożony w terminie 7 dniu od ustania przyczyny umożliwiającej działanie. Zasadnie wskazuje organ administracji uzasadniając zakwestionowane postanowienie, że gdyby nawet przyjąć jako datę ustania przyczyny uchybienia terminu do złożenia wniosku dzień "[...]", tj. dzień, w którym zakończyła się choroba skarżącej, to od tej daty biegł siedmiodniowy termin na złożenie wniosku. Ponadto, gdyby za dzień ustania przyczyny uchybienia przyjąć dzień "[...]", tj. dzień w którym H. G. zakończyła pobyt w szpitalu, to właśnie od tej daty biegł termin na dokonanie czynności. Złożenie zatem przez skarżącą wniosku po upływie dwóch miesięcy od ustania okoliczności, które spowodowały niezachowanie terminu do złożenia wniosku i jednoczesne nie uprawdopodobnienie, iż powyższe niezachowanie terminu nastąpiło w sposób niezawiniony przez skarżącą nie mogło skutkować ze strony organu niczym innym, jak wydaniem postanowienia odmawiającego przywrócenie terminu. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i dlatego orzekł jak w wyroku na mocy art. 151 p.p.s.a. ----------------------- 7